Αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό κίνημα
O δρόμος για την Απελευθέρωση: “Gay, Trans, Λεσβίες - σε όλες τις πορείες”

Μπλοκ της ΠΟΕΚ σε αντιπολεμικό συλλαλητήριο στις 20/3/2004

Η μαζικότητα και μαχητικότητα του ΛΟΑΤΚΙ κινήματος σήμερα είναι γεγονός αναμφισβήτητο. Το δείχνουν όχι μόνο οι Μέρες Περηφάνιας σε όλη την Ελλάδα, αλλά και οι πρόσφατες αντιδράσεις στη συγκάλυψη της δολοφονίας του Ζακ, οι διαρκείς πιέσεις πάνω στα κόμματα που κυβερνούν να μην αγνοούν τα αιτήματα του πολύχρωμου κινήματος. Το κίνημα αυτό ωστόσο δεν έπεσε από τον ουρανό. Όπως πολύ σωστά ανέδειξε το φετινό Athens Pride στην κεντρική θεματική του, κουβαλάει μαζί του τον «δρόμο», μια ολόκληρη κινηματική ιστορία αγώνων των ΛΟΑΤΚΙ μέχρι σήμερα. Καταλυτικό κομμάτι αυτής της ιστορίας στην Ελλάδα αποτελεί η ΠΟΕΚ. 

Ο Κώστας Κ., ιδρυτικό μέλος της αφηγείται: «Η ΠΟΕΚ (Πρωτοβουλία Ομοφυλόφιλων Ενάντια στην Καταπίεση) δημιουργήθηκε το καλοκαίρι του 2000, όταν στο πλαίσιο μιας αντιρατσιστικής πορείας που θα γινόταν εκείνες τις μέρες, ομοφυλόφιλοι από το χώρο της επαναστατικής αριστεράς αποφασίσαμε να συγκροτήσουμε ένα γκέι μπλοκ. Είχαμε άλλωστε την άποψη ότι ο ρατσισμός δεν αφορά μόνο το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική καταγωγή κ.λ.π. αλλά και τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Ο πρόχειρος τίτλος ΠΟΕΚ που προοριζόταν να μας εκφράσει σε εκείνη τη διαδήλωση και μόνο, τελικά μας συντρόφευσε στα έξι χρόνια της δράσης μας. Η ίδια η συμμετοχή μας και τα αισθήματα που βιώσαμε όσοι συμμετείχαμε σε αυτή τη δημόσια εκδήλωση μας εξέπληξαν τόσο θετικά, που αποφασίσαμε να συνεχίσουμε». 

Επαναστάτες

Ο κεντρικός πυρήνας αρχικά σχηματίστηκε από συντρόφους από το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα και στηριζόταν στην θέση αρχής του κόμματος να υπερασπίζεται τα δικαιώματα και τους αγώνες των ομοφυλόφιλων. Αυτή τη φορά όμως οι επαναστάτες βρέθηκαν στη θέση του οργανωτή αυτών των αγώνων. Το αποτέλεσμα ήταν πρωτόγνωρο. Η πρωτοβουλία σταδιακά βρήκε ανταπόκριση και άρχισε να συσπειρώνει ευρύτερο κόσμο. 

Διανύαμε μια περίοδο στην οποία, ενώ η ομοερωτική επιθυμία γινόταν όλο και πιο ορατή, καθώς γκέι, τρανς, λεσβίες είχαν αρχίσει να βγαίνουν πιο ανοιχτά και να διεκδικούν χώρο και έκφραση, δεν λειτουργούσε οργανωμένο κίνημα. Υπήρχαν αξιέπαινες αλλά μεμονωμένες προσπάθειες αγωνιστών όπως π.χ. το περιοδικό «Κράξιμο» που έβγαζε η Πάολα. Την πλούσια κληρονομιά των αγώνων του ΑΚΟΕ με το περιοδικό «Αμφί» και τη σχέση με την επαναστατική αριστερά είχε διαδεχθεί η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση το 1981, που σημάδεψε την υποχώρηση της επαναστατικής αριστεράς και των κοινωνικών κινημάτων της μεταπολίτευσης. Οι κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ δεν έκαναν στην πραγματικότητα τίποτα για τους γκέι και τις λεσβίες, προχώρησαν όμως σε κάποιες προοδευτικές μεταρρυθμίσεις (αυτόματο διαζύγιο, αποποινικοποίηση μοιχείας, πολιτικός γάμος, νόμος για την ισότητα των φύλων), ενσωματώνοντας ολόκληρες κινήσεις «κοινωνικής κριτικής» στην «Αλλαγή». Ο ερχομός του HIV ήταν ένα ακόμη χτύπημα που αποδυνάμωσε το ΛΟΑΤ κίνημα φυσικά και κυρίως πολιτικά. 

Η συγκρότηση της ΠΟΕΚ δεν συνέπεσε απλά, ήταν παιδί του σημείου καμπής προς μια νέα περίοδο, καθώς το καλοκαίρι του 2000 τα πράγματα είχαν αρχίσει να αλλάζουν. Το διεθνές κίνημα ενάντια στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση είχε ήδη κάνει την εμφάνισή του με τις μεγάλες διαδηλώσεις στο Σιάτλ (όπου οι γκέι ακτιβιστές της Αμερικής είχαν δώσει το παρών) και οι αντικαπιταλιστές ετοιμάζονταν «να κάνουν την Πράγα το Σιάτλ της Ευρώπης» στη σύνοδο της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στις 26 Σεπτέμβρη 2000. Δεν τα κατάφεραν τότε, αλλά μερικούς μήνες αργότερα στη Γένοβα τον Ιούλη του 2001. Και στην Ελλάδα υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για το νέο κίνημα και δίψα για πολιτική συζήτηση. Η ΠΟΕΚ συμμετείχε στην ίδρυση της «Πρωτοβουλίας Γένοβα 2001» και δεν έλειψε σχεδόν από κανένα ραντεβού του αντικαπιταλιστικού κινήματος: Φλωρεντία και ίδρυση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ (ΕΚΦ) το 2002, Θεσσαλονίκη το καλοκαίρι του 2003 ενάντια στη σύνοδο της Ε.Ε., έδωσε ενεργά το παρών τόσο στο δρόμο όσο και στις διαδικασίες, οργανώνοντας και συμμετέχοντας σε σεμινάρια και συζητήσεις του ΕΚΦ στο Παρίσι (2003), το Λονδίνο (2004), μέχρι την Αθήνα το 2006. Συνέβαλε στον προβληματισμό που αναπτυσσόταν για τις ρίζες της καταπίεσης και τον τρόπο να την παλέψουμε, τον πολιτικό προσανατολισμό, τις συμμαχίες, την προοπτική. Βασική θέση της ΠΟΕΚ ήταν ότι οι διακρίσεις κατά των ΛΟΑΤ είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καταπίεσης που επιβάλλει στην κοινωνία το υπάρχον κοινωνικό και οικονομικό σύστημα. Η συγκεκριμένη πολιτική δράση ωστόσο προϋποθέτει πολιτικές επιλογές και καθήκοντα.

Αντικαπιταλισμός

Η ομάδα λειτουργούσε με ανοικτές και δημοσιοποιημένες ολομέλειες με συγκεκριμένη ατζέντα και πρόγραμμα δράσης. Συζητούσε για τον αντικαπιταλισμό, την ιστορία των ΛΟΑΤ, το Stonewall, την πορνεία κ.α. Η ανάπτυξή της επιταχύνθηκε με την έκδοση του περιοδικού «Απελευθέρωση» με κείμενα που έγραφαν τα μέλη της και βοήθησε στο άπλωμα και την οικονομική στήριξή της. Σχηματίζονταν μικρές ομάδες που το πουλούσαν σε διαδηλώσεις και εκδηλώσεις ή ακόμη και έξω από γκέι μπαρ και συγκεντρώσεις ομοφυλόφιλων. Έτσι γνώριζαν συνεχώς νέο κόσμο, τους οποίους έπειτα καλούσαν στις δραστηριότητες της ομάδας και στη συγκρότηση γκέι μπλοκ στις διαδηλώσεις, διαπιστώνοντας έμπρακτα πόσες δυνατότητες ανοίγει η εξώστρεφη πολιτική δράση.

Τον Μάρτιο του 2003, με αφορμή την εισβολή της αστυνομίας στο γκέι μπαρ Spices, τις συλλήψεις  που ακολούθησαν και την αυτοκτονία ενός από τους συλληφθέντες στο κρατητήριο, ο ΛΟΑΤ κόσμος ξέσπασε καλώντας σε μαζική συνέλευση στο Πολυτεχνείο, από την οποία συγκροτήθηκε το «Πολύχρωμο φόρουμ», σηματοδοτώντας μια ελπιδοφόρα επανεμφάνιση του ΛΟΑΤ κινήματος. Τα μέλη της ΠΟΕΚ το στήριξαν από την πρώτη στιγμή και λειτούργησαν προωθητικά για την οργάνωση της δράσης και τον πολιτικό προσανατολισμό του, τη σύνδεση με την κοινωνία και την αριστερά. 

Στη συγκεκριμένη συγκυρία αυτό σήμαινε δέσιμο με το αντιπολεμικό κίνημα που είχε πρόσφατα συγκροτηθεί σαν απάντηση στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ. Η ΠΟΕΚ που είχε διαδηλώσει στο πλευρό της «Συμμαχίας Σταματήστε τον Πόλεμο» στις 15 Φλεβάρη 2003, άνοιξε τη συζήτηση γιατί ολόκληρο το ΛΟΑΤ κίνημα πρέπει να βγει προς τα έξω και να παλέψει ενάντια στον πόλεμο και είχε αποτέλεσμα: Πολύχρωμα μπλοκ διαδήλωσαν με το σύνθημα «Γκέι, τρανς και λεσβίες είμαστε παρούσες σε όλες τις πορείες» στην πορεία του Πολυτεχνείου το 2003 που είχε έντονο αντιπολεμικό και αντι-ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα, στην αντιπολεμική πορεία και συναυλία τον Ιούνη του 2004 και τον Μάρτη του 2005. Η διαδικασία ήταν διπλή: Από τη μια το ΛΟΑΤ κίνημα ανοίχτηκε σε κεντρικές πολιτικές μάχες και ταυτόχρονα πρόβαλε μέσα στην κοινωνία τη δική του ύπαρξη, αιτήματα και προοπτική. Μέσα από όλη αυτή την προσπάθεια κερδήθηκε η εξώστρεφη απεύθυνση στην εργατική τάξη, η θέση ότι ο σεξισμός και η ομοφοβία μπορούν να ηττηθούν, φτάνει να δοθεί οργανωμένη μάχη μέσα στον κόσμο. 

Το 1ο Pride στην Αθήνα το 2005 ήταν καρπός αυτού του ανοίγματος. Σήμερα μπορεί να φαντάζει μικρό με τα 500 άτομα συμμετοχή, αλλά όταν οργανώθηκε αποτέλεσε ένα τεράστιο βήμα προς τα μπρος. Παρά τους θρασύδειλους εκφοβισμούς φασιστο-ομάδων του Βορίδη, που το προηγούμενο βράδυ πέταξαν τρικάκια «Έξω πούστη απ’την Αθήνα», το Pride έγινε με επιτυχία και έδωσε δύναμη και ελπίδα στους ΛΟΑΤ και τους συμπαραστάτες τους. Η ΠΟΕΚ έπαιξε ρόλο στην πραγματοποίησή του.

Η ΠΟΕΚ είχε διαρκή δράση και στη Θεσσαλονίκη, όπου οργάνωσε ακτιβισμούς και συζητήσεις με πιο χαρακτηριστική την εκδήλωση στο Αριστοτέλειο πανεπιστήμιο τον Δεκέμβρη του 2003 με συμμετοχή 150 ατόμων. Έτσι άνοιξε για πρώτη φορά η συζήτηση για την καταπίεση μέσα στις σχολές, όπου η αριστερά παρά τη σημαντική οργανωτική της δύναμη βρισκόταν πίσω και μακριά από τις μάχες ενάντια στον σεξισμό.

Σύγκρουση

Όλες αυτές οι εξελίξεις, όπως ήταν αναμενόμενο έβαλαν πίεση πάνω στα πολιτικά κόμματα που μέχρι τότε ήταν είτε ανοιχτά ομοφοβικά είτε βουβά, και έτσι κάποια έβαλαν σταδιακά στην ατζέντα τους τα αιτήματα των ΛΟΑΤ, άλλοτε σαν δημοκρατικές διεκδικήσεις, άλλοτε σαν επίκληση στον ανθρωπισμό, αλλά ποτέ σαν σύγκρουση με το σύστημα και τους θεσμούς του. Τελικά, και κάτω από την πίεση του κόσμου, άνοιξε ο δρόμος ώστε χρόνια μετά να παραχωρηθούν στους ΛΟΑΤ αρκετά δικαιώματα. Η ΠΟΕΚ σταμάτησε να λειτουργεί γύρω στο 2006-7, ωστόσο πολλά μέλη της συμμετείχαν ενεργά στη συγκρότηση της αντικαπιταλιστικής αριστεράς με την ΕΝΑΝΤΙΑ το 2007 και αργότερα με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ, στο πλαίσιο της οποίας τη σκυτάλη πήρε αργότερα μια νέα συλλογικότητα, η LGBTQI+ ΑΝΤΑΡΣΥΑ, για να συνεχίσει στο κομμάτι που εξακολουθεί να λείπει και είναι σήμερα όσο ποτέ επίκαιρο, την αντικαπιταλιστική πάλη.


Tα επόμενα Pride

8ο Thessaloniki Pride 2019
Σάββατο 22 Ιούνη, Λευκός Πύργος
 
4ο Patras Pride
Παρασκευή 21 και 
Σάββατο 22 Ιούνη, Πλατεία Όλγας