Εκατό χρόνια μετά η Αριστερά έχει να πάρει πολύτιμα μαθήματα διεθνιστικής τόλμης από το αντιπολεμικό και απεργιακό 1920.

Το πρώτο μισό του 1920 ήταν οι μήνες των «εθνικών θριάμβων», πολεμικών και διπλωματικών. Τον Αύγουστο ο Βενιζέλος γύρισε από το Παρίσι σείοντας την Συνθήκη των Σεβρών. Το «όνειρο» της Ελλάδας των «δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» γινόταν πραγματικότητα έλεγε.

Κι όμως, αυτές οι επιτυχίες δεν έφερναν πολεμικό ενθουσιασμό. Αντίθετα, η κούραση και η σιχασιά για τον πόλεμο μεγάλωνε. Οι επιστρατευμένοι εργάτες και αγρότες βρίσκονταν στα πεδία των μαχών από το 1912. Τον Νοέμβρη ο Βενιζέλος θα χάσει τις εκλογές ακριβώς γι’ αυτό το λόγο. Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι τη στιγμή των «μεγάλων θριάμβων», η εργατική τάξη έδινε σκληρές απεργιακές μάχες.

Το 1919 ήταν η χρονιά των απεργιών, από την ομοσπονδία ηλεκτρισμού μέχρι τους καπνεργάτες και από τους τραπεζικούς μέχρι τους ηθοποιούς. Ο ιστορικός Mark Mazower στο βιβλίο για την ελληνική οικονομία στο μεσοπόλεμο αναφέρει ότι: «Το 1919 ένας Βρετανός παρατηρητής σημείωνε πως τα αιτήματα των απεργών εργατών αποκτούσαν όλο και περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα ενώ ο Βενιζέλος προειδοποιούσε με αρκετή υπερβολή τη Βουλή πως η χώρα κινδύνευε από τη δικτατορία του προλεταριάτου»

Απεργίες

Στους πρώτους μήνες του 1920 κατέβηκαν σε απεργία δυο ισχυροί κλάδοι. Περίπου 2.500 μηχανουργοί του Πειραιά απεργούν απαντώντας στο λοκ αουτ των εργοδοτών. Όπως αναφέρει ο Θ. Καμπαγιάννης στο βιβλίο του για το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα 1918-1926: «Η απεργία επεκτείνεται και σε άλλες βιομηχανίες του Πειραιά, στα εργοστάσια χημικών λιπασμάτων ενώ ήδη απεργούν οι εργάτες στη χαρτοποιία. Για την εκτόνωσή της θα υπάρξει συνάντηση συνδικαλιστών με τον Ελ. Βενιζέλο, όπου ο δεύτερος φέρεται να είπε τη διαβόητη φράση ‘να πεινάσετε’».

Τον Απρίλη ξεσπάει η απεργία των καπνεργατών στην Ανατολική Μακεδονία. Θα κρατήσει τρεις βδομάδες, θα αντιμετωπίσει την καταστολή του  κράτους και την προσπάθεια των εργοδοτών να στήσουν απεργοσπαστικούς μηχανισμούς «εθνικώς σκεπτομένων» εργατών. Η πρώτη μεγάλη καπνεργατική απεργία είχε γίνει το 1914. Σε εκείνη τη μάχη που ένωσε Εβραίους, Έλληνες και Τούρκους καπνεργάτες αποφασιστικό ρόλο είχε παίξει η σοσιαλιστική «Φεντερασιόν» της Θεσσαλονίκης. Η «σπορά» της είχε καρπίσει το 1920, όταν πλέον τη θέση της είχε πάρει το ΣΕΚΕ.

Η ίδρυση του ΣΕΚΕ τον Νοέμβρη του 1918 ήταν ένα άλμα. Το ΣΕΚΕ ιδρύθηκε τις μέρες που ξεσπούσε η Γερμανική Επανάσταση. Έκανε τα πρώτα του βήματα όταν ιδρύθηκε η Κομμουνιστική Διεθνής, η Κομιντέρν, τον Μάρτη του 1919. Στην ιδρυτική της διακήρυξη που έγραψε ο Τρότσκι, η νέα Διεθνής έθετε σκοπό της: «Να γενικεύσουμε την επαναστατική εμπειρία της εργατικής τάξης, να απαλλάξουμε το κίνημα από το διαλυτικό μίγμα του οπορτουνισμού και σοσιαλπατριωτισμού, να κινητοποιήσουμε τις δυνάμεις όλων των γνήσιων επαναστατικών κομμάτων, και μ’ αυτό τον τρόπο να επισπεύσουμε τη νίκη της κομμουνιστικής επανάστασης σε όλο τον κόσμο».

Το νεαρό κόμμα στην Ελλάδα εντάχθηκε σε αυτή την προσπάθεια. η πρώτη απόφαση για προσχώρηση στην Κομιντέρν λήφθηκε τον Μάη του 1919. Όμως, η τελική απόφαση πάρθηκε τον Απρίλη του 1920 στο Δεύτερο Συνέδριό του που πρόσθεσε και το «Κομμουνιστικό» στο τίτλο του. Σε αυτό το συνέδριο ο γραμματέας του διακηρύσσει ότι:

«Το κόμμα μας δεν παραδέχεται, μάλιστα είναι εντελώς αντίθετον, την ουτοπικήν ιδέαν της διά του κοινοβουλίου καταλήψεως της πολιτικής εξουσίας υπό των εργαζομένων τάξεων… Πιστεύομεν αντιθέτως ότι η πραγματοποίησις του τελικού σκοπού του αγώνος μας, η κατάληψις της πολιτικής εξουσίας υπό των εργαζομένων τάξεων δεν δύναται να γίνη παρά μόνον επαναστατικώς και δια της μεταβατικής περιόδου δικτατορίας των εργατικών και αγροτικών οργανώσεων».

Η στρατηγική του επαναστατικού δρόμου πάει χέρι-χέρι με το διεθνισμό και την αντίθεση στις πολεμικές εξορμήσεις της αστικής τάξης. Κι αυτή η επιλογή «ζυμώνεται» στους εργατικούς αγώνες. Όταν λήγει η απεργία των καπνεργατών τον Απρίλη η ΚΕ του κόμματος απευθύνει μια προκήρυξη στους ηρωικούς απεργούς που σημειώνει:

“H αστική τάξις…ανέλαβε κι έναν άλλον αγώνα, να γίνη ο φρουρός των κεφαλαιοκρατών της Ευρώπης και της Αμερικής. Με την ασυνειδησία που την χαρακτηρίζει προεξόφλησε την θέληση της εργατικής μας τάξεως στη διεθνή κεφαλαιοκρατία και γι’ αυτό διπλά ενδιαφέρεται να μας κρατά υποδουλωμένους σκλάβους».

«Κάτω ο πόλεμος!»

Όταν υπογράφτηκε η Συνθήκη των Σεβρών το ΣΕΚΕ την «υποδέχτηκε» με αυτή την ανακοίνωση:

«Η πατρίς, της οποίας ιδιοποιούνται το όνομα, η πατρίς των, για την οποίαν μας έστειλαν να πολεμήσουμε, δεν είναι παρά η γεωγραφική εκείνη έκτασις επί της οποίας απλώνεται η εκμετάλλευσίς των. Το μεγάλωμά της διά το οποίον πανηγυρίζουν, είναι η επέκτασις των ορίων της εκμεταλλεύσεώς των και της προσοδοφόρου τοποθετήσεως των κεφαλαίων των».

«Η ώρα του πολέμου έφθασεν! Ο εχθρός ευρίσκεται εντός των συνόρων και όχι πέραν αυτών! Είναι αυτοί οι εκμεταλλευταί μας οι οποίοι κρύπτονται όπισθεν των διαφόρων αστικών κομμάτων και οι οποίοι εμφανίζονται ενώπιον του λαού με πατριωτικά και εθνικιστικά ενδύματα, ενώ οι ίδιοι ως εργοδόται, ως τραπεζίται, ως τοκισταί, ως γαιοκτήμονες, ως έμποροι, ως πολιτικοί, τυραννούν και καταπιέζουν τον τόπο. Αυτοί είναι οι πραγματικοί –οι φυσικοί- εχθροί μας».

Η θέση ότι δεν υπάρχει «εθνικό συμφέρον» που ενώνει εργατική τάξη και καπιταλιστές ούτε στην ειρήνη ούτε στον πόλεμο δεν απομόνωσε το ΣΕΚΕ (Κ). Το αντίθετο έγινε. Και ένα πρώτο δείγμα ήταν η επιτυχία του στις εκλογές του Νοέμβρη.

Το πρώτο ζήτημα που έβαζε  στην εκλογική του διακήρυξη ήταν η αντίθεση στον πόλεμο: «Να παύση ο πόλεμος και να καταπολεμηθή με κάθε μέσο κάθε προσπάθεια για νέο πόλεμο και νέα επιστράτευση...Να γίνη αμέσως γενική αποστράτευση και πραγματική ειρήνη με όλους τους λαούς» έγραφε η εκλογική του διακήρυξη που δεν παρέλειπε να ζητάει και αμνηστία για τους λιποτάκτες και τους ανυπότακτους που ο αριθμός τους μεγάλωνε κάθε μέρα.

Ο Αβραάμ Μπεναρόγια, ο Εβραίος σοσιαλιστής που είχε παίξει κεντρικό ρόλο στη Φεντερασιόν και ήταν στην ηγεσία του ΣΕΚΕ, περιγράφει στις αναμνήσεις του την προεκλογική συγκέντρωση:

«Αλησμόνητος είναι η πρώτη εκλογική εκδήλωσις η οποία διέσχισε τας κεντρικάς οδούς των Αθηνών. Καίτοι πλήθος αντιβενιζελικών ενθαρρυνόμενων από τον θαρραλέον αγώνα του Κόμματος προσετέθη εις αυτήν, εν τούτοις η διαδήλωσις απέβη μια τεραστία αντιπολεμική ομαδική κραυγή ‘Κάτω ο πόλεμος!’ κραυγή αδιάκοπος και εκνευριστική δια τους βενιζελικούς μπράβους οι οποίοι επετέθησαν δις δια να διασπάσουν τον καταπληκτικώς αυξανόμενον όγκον των διαδηλωτών αλλ’ απεκρούσθησαν. Εις την Θεσσαλονίκην επίσης αι εκλογικαί διαδηλώσεις είχον ζωηρόν χαρακτήρα αντιπολεμικόν».

Όμως πιο σημαντικό απ’ τις ψήφους ήταν ο ρόλος που θα έπαιζαν οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες του κόμματος την επόμενη χρονιά στις μεγάλες μάχες του εργατικού κινήματος από την γενική απεργία και εξέγερση στο Βόλο μέχρι τις θρυλικές απεργίες των σιδηροδρομικών των εργαζόμενων στον ηλεκτρισμό και τις συγκοινωνίες της Αθήνας.

Ταυτόχρονα, το αντιπολεμικό πνεύμα «ταξίδευε» στο μέτωπο, με τους απεργούς που επιστράτευαν οι κυβερνήσεις και με τη νεολαία που δεν ήθελε να γίνει κρέας για τα κανόνια. Τον Σεπτέμβρη του 1920 ο Εργατικός Αγώνας (εφημερίδα του ΣΕΚΕ Κ) με τη προσωρινή άρση της λογοκρισίας μπόρεσε να δημοσιεύσει ένα γράμμα με τίτλο η «Φωνή των Στρατιωτών του Μετώπου». Εκεί οι φαντάροι που οργάνωναν αντιπολεμικούς ομίλους -ηγετική φυσιογνωμία ήταν ο Π. Πουλιόπουλος- στο μέτωπο της Μικράς Ασίας έγραφαν:

«Αφού τόσο καιρό εστρώσαμε της Βαλκανικής, της Ρωσίας (το εκστρατευτικό σώμα στην Ουκρανία που έστειλε το 1919 ο Βενιζέλος) και της Ανατολής τα βουνά και τους κάμπους με τα κουφάρια μας και με το σκοτωμένο αίμα μας εβάψαμε το χώμα και τις πέτρες τους, αφού οι αφέντες που μας κυβερνάνε με τις βαριές αλυσίδες της οργανωμένης βίας σαβανώνοντας τα σπιτικά μας με τη μαυρίλα της δυστυχίας, έρχονται τώρα με την απαίσια ικανοποίηση του θριάμβου των να μας ζητήσουνε ψήφο ευγνωμοσύνης για το μεγάλωμα της “Πατρίδος” και για την απελευθέρωση των ‘υποδούλων αδελφών’».

Διαβάστε επίσης: