Η ανταπόκριση της βρετανικής εφημερίδας Γκάρντιαν για την απεργία και το συλλαλητήριο στο δημόσιο τομέα στις 10 Φλεβάρη 2010 θα ταίριαζε γάντι σήμερα. Ηταν μια εικόνα που τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης επέλεξαν τότε να κρύψουν ή να την περάσουν στα ψιλά. Η φωτογραφία όμως των εργαζομένων με τα πλακάτ που σχημάτιζαν τη λέξη “δεν πληρώνω” στην κορυφή της πορείας ανέβηκε στα πρωτοσέλιδα του διεθνούς τύπου. Ετσι ξεκίνησε το 2010, με την εργατική τάξη να μην ενδίδει στην “εθνική προσπάθεια”, να λέει “δεν πληρώνω”.
Αν αυτή ήταν η εικόνα της 10 Φλεβάρη, η πολιτική σημασία και ο αντίκτυπος της πανεργατικής στις 24 Φλεβάρη που ακολούθησε ήταν ακόμα μεγαλύτερα. Σε εκείνη την απεργία φάνηκε ξεκάθαρα ότι η διασπαστική προπαγάνδα της κυβέρνησης και των ΜΜΕ ότι με τα νέα μέτρα θα θιχτούν “οι προνομιούχοι” δημόσιοι υπάλληλοι δεν έπιασε τόπο. Ηταν το πρώτο μήνυμα προς τους τραπεζίτες και τα αφεντικά ότι τα μέτρα του Σταθεροποιητικού Προγράμματος θα συναντήσουν την αντίσταση όλων των εργαζόμενων σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Το πανό του Σωματείου Εργαζόμενων στα Χημικά - Καλλυντικά “Είσαστε η κρίση, είμαστε η λύση” ήταν το πρώτο από μεριάς συνδικάτου που αναδείκνυε ότι υπάρχει και εργατική απάντηση στην κρίση. Στην Αριστερά, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ διαμορφώνει το αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα διεξόδου με προμετωπίδα τη διαγραφή του χρέους, την κρατικοποίηση των τραπεζών με εργατικό έλεγχο.
Οι ανταρσίες των εργαζόμενων στις εφορίες, τα τελωνεία, το υπουργείο Οικονομικών που βγήκαν σε απεργίες διαρκείας, οι μηχανικοί του δημοσίου που μπλόκαραν δημοπρασίες και έργα, οι εργαζόμενοι στους δήμους και οι γιατροί που κατέβαιναν σε απεργίες, οι εργαζόμενοι στην πρώην Ολυμπιακή που έκαναν κατάληψη στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους ήταν μόνο μερικοί από τους κλάδους που οδήγησαν στον ακόμα μεγαλύτερο ξεσηκωμό της 5 Μάρτη και της πανεργατικής στις 11 Μάρτη.
Το πρώτο μεγάλο άλμα έγινε στην Πανεργατική στις 5 Μάη ενάντια στο πρώτο Μνημόνιο που πλέον θεωρείται ιστορικός σταθμός του εργατικού κινήματος. Η διαφορά από τις προηγούμενες απεργίες ήταν ορατή σε όλα τα επίπεδα. Από άποψη αριθμών ήταν η μεγαλύτερη εργατική διαδήλωση από τη πτώση της χούντας το 1974. Από άποψη μαχητικότητας ξεπερνούσε ό,τι είχε “δει” το κίνημα τα τελευταία χρόνια.
Υπόγεια και ρετιρέ
Από άποψη σύνθεσης έκφραζε όλο το φάσμα της εργατικής τάξης: από τα “ρετιρέ” των πρώην ΔΕΚΟ μέχρι τα “υπόγεια” των μεταναστών της Σενεγάλης, από τα δυνατά συνδικάτα των συγκοινωνιών μέχρι ανοργάνωτο κόσμο. Το προχώρημα αποτυπώθηκε και στο ότι οι απεργοί γιουχάισαν μαζικά τον Παναγόπουλο ο οποίος έκτοτε αραίωσε τις δημόσιες εμφανίσεις του στις εξέδρες των συγκεντρώσεων.
Η διάθεση, η δυναμική, η μαχητικότητα εκφράστηκε ξανά στις 20 Μάη. Οι εργαζόμενοι όχι μόνο συμμετείχαν μαζικά στην απεργία, αλλά και - παρά την απουσία Μέσων Μαζικής Μεταφοράς - πλημμύρισαν ξανά την Αθήνα από το Πεδίο του Αρεως ως το Σύνταγμα και το ίδιο έγινε σε όλες τις πόλεις της χώρας. Οσοι έλπιζαν σε ένα απεργιακό “κύκνειο άσμα”, ποντάροντας και στην προσπάθεια της κυβέρνησης να εκμεταλλευτεί τους νεκρούς της Marfin στις 5 Μάη, είχαν πέσει έξω.
Μέσα στους εργατικούς χώρους είχε αρχίσει να δημιουργείται ένα δίκτυο εργατών που όχι μόνο έσπρωχνε τις ηγεσίες για να βγάλουν απεργίες αλλά είχε μάθει το ίδιο να τις οργανώνει. Για πρώτη φορά άρχισαν να συγκροτούνται απεργιακές επιτροπές που εξασφάλιζαν την περιφρούρηση του χώρου την ημέρα της απεργίας, το συντονισμό με άλλους εργατικούς χώρους στην περιοχή, τη συμμετοχή όσο το δυνατόν περισσότερων εργαζόμενων στην απεργία και το συλλαλητήριο. Στις πανεργατικές που ακολούθησαν στις 29 Ιούνη και τις 8 Ιούλη ενάντια στη νέα ασφαλιστική επίθεση τα σημάδια αυτά ήταν όσο ποτέ έντονα.
Το γεγονός ότι η απεργιακή συγκέντρωση στις 8 Ιούλη ήταν πιο μικρή από τις προηγούμενες σχολιάστηκε από τα ΜΜΕ σαν “καλοκαιρινό” σημάδι υποχώρησης των αντιδράσεων. Στην πραγματικότητα, βέβαια, πολλά χρόνια είχε η εργατική τάξη και η νεολαία να κάνει τέτοια μαζική εμφάνιση μέσα στο καλοκαίρι και μάλιστα χωρίς συγκοινωνίες. Το “μήνυμα” εκείνης της απεργίας όμως είχε προηγηθεί. Την 1η Ιούλη, όταν οι οδηγοί των λεωφορείων ανακαλύπτουν ότι δεν έχει καταβληθεί ο μισθός τους, αρνούνται να βγάλουν τα οχήματα από τα αμαξοστάσια. Μέχρι το μεσημέρι, ο Παπακωνσταντίνου έχει βρει τα χρήματα.
Σε λιγότερο από ένα χρόνο η πολιτική αστάθεια και κρίση της κυβέρνησης είναι αναμφισβήτητη. Ο Παπακωνσταντίνου αναγκάζεται να δηλώσει σε συνέντευξη τύπου στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς στις 30 Ιούλη ότι “δεν θα μπορούσαμε να περάσουμε το ασφαλιστικό από τη Βουλή έξι μήνες αργότερα”. Κεντρικός σχολιαστής των Φαινάνσιαλ Τάιμς προειδοποιεί για τη συνέχεια πως “μέχρι τώρα στην Ελλάδα έχουν γίνει μεγάλες απεργίες και συλλαλητήρια, αλλά αυτά δεν έχουν προκαλέσει προς το παρόν την κατάρρευση της δημόσιας τάξης – όχι τουλάχιστον μέχρι τώρα”.
Μέχρι την επόμενη πανεργατική στις 15 Δεκέμβρη, οι απεργίες είναι μόνιμη κατάσταση. Στις 27 Σεπτέμβρη ο συντονισμός των συγκοινωνιών καλεί απεργία που μετατρέπεται σε νέα πανεργατική από τα κάτω. Στις 7 Οκτώβρη πραγματοποιεί 24ωρη απεργία η ΑΔΕΔΥ ενώ σε μια σειρά χώρους οι μάχες κλιμακώνονται όπως στο ΔΟΛ που προχωρά σε εξαήμερη απεργία ενάντια στις απολύσεις -η συγκρότηση εργασιακής επιτροπής παίζει σε αυτό το βασικό ρόλο.
Οι αγώνες αποτυπώνονται και εκλογικά στις τοπικές εκλογές της 7ης Νοέμβρη όταν πέφτουν ταυτόχρονα οι πυλώνες του συστήματος και τα στηρίγματά τους. ΠΑΣΟΚ - ΝΔ - ΛΑΟΣ χάνουν αθροιστικά σχεδόν δύο εκατομμύρια ψήφους σε σύγκριση με τις βουλευτικές την προηγούμενη χρονιά. Η Αριστερά βγαίνει ενισχυμένη συνολικά, καταγράφοντας πάνω από ένα εκατομμύριο ψηφοφόρους, δηλαδή πάνω από 20%. Ως ανερχόμενη δύναμη καταγράφεται η αντικαπιταλιστική-επαναστατική αριστερά με τις 100.000 ψήφους της ΑΝΤΑΡΣΥΑ.
Οσοι στην κυβέρνηση έλπισαν ότι ψηφίζοντας το πολυνομοσχέδιο για τις ΔΕΚΟ και τον ιδιωτικό τομέα την Τρίτη 14 Δεκεμβρίου, παραμονή της πανεργατικής απεργίας στις 15 Δεκέμβρη, θα έφερναν προ τετελεσμένων το εργατικό κίνημα, αποδείχτηκαν βαθιά γελασμένοι.
Λιμουζίνες
Το ξημέρωμα της Τρίτης βρήκε την Αθήνα να έχει παραλύσει από την απεργία διαρκείας σε όλες τις Συγκοινωνίες, τη 48ωρη απεργία στις Τράπεζες, την 48ωρη απεργία στο Σιδηρόδρομο. Τα αμαξοστάσια των λεωφορείων και των τρόλεϊ κλειστά, οι σταθμοί του ΜΕΤΡΟ και του ΗΣΑΠ κλειδαμπαρωμένοι, τα τραμ ακινητοποιημένα, τα κεντρικά γραφεία του ΟΣΕ στην Καρόλου υπό κατάληψη. Απεργιακές φρουρές στήθηκαν στις κεντρικές τράπεζες της Αθήνας, στην ΑΤΕ, την Εθνική, την Εμπορική. Στην είσοδο της Βουλής χιλιάδες εργαζόμενοι γιούχαραν τους βουλευτές που έρχονταν με τις λιμουζίνες τους για την ψηφοφορία.
Την επόμενη η πανεργατική θύμιζε σε μαζικότητα την απεργία της 5 Μάη. Στα αιτήματα, την οργάνωση και την αποφασιστικότητα, όμως, είχε κάνει βήματα μπροστά. Οι ναυτεργάτες ήταν ένα μήνα επιστρατευμένοι, όμως κανένα πλοίο δεν ταξίδεψε. Το νομοσχέδιο για τον ΟΣΕ είχε ψηφιστεί ενάμιση μήνα νωρίτερα, όμως κανένα τρένο δεν κινήθηκε. Η απεργία στην καθαριότητα του δήμου Αθηναίων το προηγούμενο διάστημα είχε βγει παράνομη, όμως οι εργαζόμενοι του δήμου Αθηναίων μαζί με τους συμβασιούχους συναδέλφους τους είχαν τη μαζικότερη παρουσία στη διαδήλωση. “Απεργίες Διαρκείας μέχρι τη Νίκη!” έγραφε το κεντρικό πανό της Εργατικής Αλληλεγγύης στη συγκέντρωση.
Η επόμενη πανεργατική στις 23 Φλεβάρη ήταν η δυναμική συνέχεια των προηγούμενων. Η πιο δυνατή στιγμή στην συγκέντρωση των ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ ήταν όταν χαιρέτισε ο Χασάν Κατσουάν από τους 300 μετανάστες απεργούς πείνας. Η ενότητα ντόπιων και μεταναστών είναι ακόμα μία κατάκτηση του κινήματος.
Στους δυόμισι μήνες που ακολούθησαν μέχρι την επόμενη πανεργατική στις 11 Μάη οι αγώνες κάνουν άλματα. Οι γιατροί προχωρούν σε κατάληψη στο υπουργείο Υγείας, ξεσπά το κίνημα στα σχολεία ενάντια στις συγχωνεύσεις, οι εργαζόμενοι στα ΜΜΜ συνεχίζουν τις απεργίες κόντρα στην ηγεσία τους ακόμα και μετά τη ψήφιση του νόμου Ρέππα στη Βουλή, στα ΜΜΕ γίνεται τετραήμερη απεργία, στα ΕΛΠΕ οι εργαζόμενοι βγαίνουν σε πολυήμερες απεργίες, τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα πραγματοποιούν μαζικές διαδηλώσεις, στην Ιντρακόμ του Κόκαλη γίνονται για πρώτη φορά στην ιστορία του χώρου δύο 48ωρες απεργίες.
Ο αγώνας-σύμβολο του χρονικού αυτού διαστήματος είναι η κατάληψη διαρκείας του Δημαρχείου Αθήνας από τους συμβασιούχους του δήμου που ξεκινά στις 21 Μάρτη. Από την πρώτη στιγμή δημιουργείται Συντονιστικό με συμμετοχή εργαζομένων από όλες τις Υπηρεσίες του Δήμου και ξεκινάει η οργάνωση της κατάληψης με βάρδιες, περιφρούρηση, συνελεύσεις δίνοντάς της έτσι ζωή για 26 μέρες.
Η μάχη ενάντια στο “Μνημόνιο 2” που μαγειρεύουν κυβέρνηση ΓΑΠ και τρόικα, αλλά και ενάντια στην εφαρμογή στην πράξη του πρώτου μνημονίου συγκεντρώνεται στην πανεργατική της 11 Μάη. Είναι η πανεργατική που ανοίγει το δρόμο για την οκταήμερη κατάληψη στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και για την απεργία ΔΕΚΟ και ΑΔΕΔΥ στις 9 Ιούνη που οδηγεί στην απεργία διαρκείας στη ΔΕΗ.
Για βδομάδες η προπαγάνδα της κυβέρνησης προσπαθεί να βάλει σφήνα ανάμεσα στους “αγανακτισμένους” του Συντάγματος που έχουν ξεκινήσει την κατάληψη της πλατείας από τις 25 Μάη και τα συνδικάτα που υποτίθεται είναι “ξεπερασμένα”. Στην Πανεργατική της 15 Ιούνη οι διαχωρισμοί καταρρέουν στην πράξη.
Τρομαγμένα επιτελεία
Η έκρηξη της εργατικής αντίστασης και η θυελλώδης κατάληψη της πλατείας Συντάγματος φέρνει, κόντρα στις επιθέσεις των ΜΑΤ, την κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου στο χείλος του γκρεμού. Για λίγες ώρες τα επιτελεία της άρχουσας τάξης στην Αθήνα αλλά και σε όλη την Ευρώπη βλέπουν τον κίνδυνο να χάσουν τον έλεγχο να παίρνει σάρκα και οστά μπροστά στα μάτια τους. Στην κρίσιμη αυτή ώρα βρίσκουν σανίδα σωτηρίας στη συγκυβέρνηση με το “όλον ΠΑΣΟΚ”.
Και αυτό το χαρτί όμως καίγεται πολύ γρήγορα. Η 48ωρη Πανεργατική στις 28 και 29 Ιούνη συντάραξε απ' άκρη σ' άκρη τη χώρα. Παρότι η κυβέρνηση πήρε την πολιτική απόφαση να χτυπήσει τους απεργούς στο Σύνταγμα κορυφώνοντας την καταστολή τη δεύτερη μέρα της απεργίας, το εργατικό κίνημα αποδείχτηκε πιο δυνατό. Το απόγευμα της επόμενης μέρας, παρά την ασφυκτική από τους τόνους των χημικών ατμόσφαιρα που συνέχιζε να επικρατεί στο κέντρο, χιλιάδες διαδηλωτές ξανασυγκεντρώθηκαν στο Σύνταγμα. Την ίδια μέρα οι εργαζόμενοι της ΕΥΑΘ στη Θεσσαλονίκη συνέχισαν την απεργία τους μπλοκάροντας την ιδιωτικοποίηση και δείχνοντας ότι τα μέτρα δε θα εφαρμοστούν στην πράξη. Το ίδιο μήνυμα έστελνε και η ΓΕΝΟΠ με την ανακοίνωσή της “για να γίνει πράξη η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ η κυβέρνηση θα χρειαστεί να ματώσει πολλές φορές”.
Το επόμενο άλμα του κινήματος γίνεται το φετινό Οκτώβρη. Οι Συντονισμοί Ομοσπονδιών και Σωματείων πληθαίνουν. Οι απεργιακές επιτροπές και οι επιτροπές αγώνα γενικεύονται. Η διαγραφή του χρέους υιοθετείται ως αίτημα από δεκάδες συνδικάτα. Οι καταλήψεις μεταφέρονται από τις πλατείες μέσα στους χώρους δουλειάς, στα υπουργεία, τις υπηρεσίες, τα Δημαρχεία. Οι καταλήψεις ανοίγουν το δρόμο για απεργίες διαρκείας σε μια σειρά χώρους όπως στους δήμους και ταυτόχρονα ανοίγουν τη συζήτηση του εργατικού ελέγχου στους χώρους δουλειάς. Η απεργία των ΔΕΚΟ και της ΑΔΕΔΥ στις 5 Οκτώβρη εκφράζει αυτή την αλλαγή.
Το αποκορύφωμα έρχεται με τη νέα 48ωρη Πανεργατική στις 19-20 Οκτώβρη όταν πάνω από ένα εκατομμύριο απεργοί συμμετέχουν στις πορείες και τις περικυκλώσεις σε όλη τη χώρα. Η κυβέρνηση Παπανδρέου μετράει πια ημέρες.