Ένα μήνα πλέον έκλεισε η τεράστια σύγκρουση που εξελίσσεται στη Βολιβία. Πρόκειται για το μεγαλύτερο κύκλο αγώνων τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα. Οι αυτόχθονες αγροτικές κοινότητες της χώρας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων, απαιτούν την παραίτηση του προέδρου Πας και έχουν μπλοκάρει δεκάδες κομβικά σημεία στο οδικό δίκτυο, προκαλώντας παράλυση στην οικονομία.
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν με αφορμή ένα νομοσχέδιο που εμπορευματικοποιεί και ιδιωτικοποιεί την γη των κοινοτήτων, καταργώντας τα συλλογικά δικαιώματα. Αλλά πολύ γρήγορα οι αγώνες απέκτησαν ευρύτερο χαρακτήρα. Η σύγκρουση πήρε χαρακτήρα μάχης μεταξύ δύο κόσμων, των φτωχών ανθρώπων της δουλειάς από τη μια μεριά και των προνομιούχων λευκών επιχειρηματιών και των πολιτικών τους προστατών από την άλλη. Πριν από δυο βδομάδες, εξελίχθηκε η μεγαλύτερη προσπάθεια από πλευράς της κυβέρνησης να δώσει τέλος στις κινητοποιήσεις μέσα από την καταστολή. Όμως τα μπλόκα δεν υποχώρησαν στην αστυνομική πίεση. Κάποια αποσύρθηκαν και επανήλθαν γρήγορα. Η ίδια η αστυνομία κατέγραψε το μεγαλύτερο αριθμών μπλόκων (που πλησίαζε τα 150) μετά την καταστολή, όχι πριν από αυτήν.
Το επόμενο επεισόδιο που ξεκίνησε η κυβέρνηση είναι η πίεση για να υπάρξει διάλογος και συμβιβασμός. Έχει πλέον βάλει μπροστά τις ηγεσίες των εκκλησιών για να πιέσουν τα συνδικάτα και τις άλλες οργανώσεις να προχωρήσουν σε διάλογο.
Παράπλευρο αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας ήταν μια μεγάλη νίκη των από κάτω. Τα δικαστήρια ακύρωσαν τις εντολές συλλήψεων που υπήρχαν ενάντια στους δύο πιο γνωστούς ηγέτες των μαζικών οργανώσεων, του επικεφαλής της εργατικής συνομοσπονδίας COB και των αγροτών. Τα εντάλματα σύλληψης ήταν ένα από τα βασικά επιχειρήματα για να αρνείται το κίνημα οποιαδήποτε επαφή. Έτσι με το που έγινε γνωστή η απόφαση του δικαστή, συγκλήθηκε έκτακτο συντονιστικό των μπλόκων την Κυριακή 31 Μάη ώστε να αποφασιστεί αν πρέπει να συμμετάσχουν στο διάλογο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ξεκάθαρο “Όχι” σε οποιαδήποτε συνεννόηση με την κυβέρνηση.
“Οι εργάτες θα συνεχίσουν πιέζοντας. Αποφασίστηκε να διατηρηθούν όλα τα μέσα πίεσης. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πιθανότητα συνεννόησης. Ο διάλογος απορρίφθηκε”, δήλωσε ένας συνδικαλιστής μετά το τέλος του συντονιστικού.
Ένας εκπρόσωπος των χωρικών προειδοποίησε όλους τους παρόντες ότι είναι υποχρεωμένοι να τηρήσουν την απόφαση: “Όταν μας ρωτάνε πώς θα χειριστούμε τα αδέρφια μας στη βάση των οργανώσεων, νομίζουν ότι έχουμε να κάνουμε με πρόβατα. Εμείς δεν χειριζόμαστε, είμαστε αντιπρόσωποι”.
“Δεν ελέγχουμε τον κόσμο”
Ο ίδιος ο πρόεδρος της COB βγήκε στην τηλεόραση και είπε πως δεν μπορεί να κάνει τίποτα γιατί “δεν ελέγχουμε εμείς τον κόσμο. Από μόνος του κατεβαίνει στην απεργία. Ήδη μας φωνάζουνε προδότες κάθε φορά που μιλάμε για διάλογο”. Το ότι ο κόσμος “κατεβαίνει μόνος του στην απεργία” είναι μια πραγματικότητα που εκφράζεται σε κάποια από τα μπλόκα. Εργάτες στα ορυχεία, στις μεταφορές και εκπαιδευτικοί έχουν καλέσει απεργίες και συμμετέχουν στις επιτροπές των μπλόκων ως “πρωτοβουλίες απεργών”. Σε κάποια από τα μπλόκα οργανώθηκαν συντονισμοί από τα κάτω ανάμεσα σε απεργούς εργάτες και αγρότες, χωρίς σε πολλές περιπτώσεις να έχει προκηρύξει απεργία η COB.
Ωστόσο, αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα της βδομάδας που διανύουμε. Η COB υπόσχεται απεργία διαρκείας από τις αρχές του Μάη, αλλά ακόμη δεν την έχει προκηρύξει. Το κίνημα νίκησε το πρώτο κύμα καταστολής, αντιμετώπισε τις πιέσεις για ενσωμάτωση, αλλά δεν μπορεί να περιοριστεί σε μπλόκα επ’άπειρον χωρίς την προοπτική να γενικευτεί η μάχη στην εργατική τάξη όλης της χώρας. Ο Πας ελπίζει στην κούραση και διαμηνύει ότι τις επόμενες μέρες τα μπλόκα θα υποχωρήσουν. Το ίδιο σε ένα βαθμό ελπίζουν και οι ηγεσίες των συνδικάτων.
Όμως, και ο δρόμος της “υπομονής” δεν είναι εύκολος για την κυβέρνηση. Έχει στα δεξιά της όλο το συρφετό της ακροδεξιάς και των φασιστών που ζητάνε επανάληψη των σφαγών που είχαν κάνει με το πραξικόπημά τους το 2019. Μισούν τους ιθαγενείς, τους αντιμετωπίζουν σαν υπάνθρωπους και δεν μπορούν να χωνέψουν ότι μετά από τόση καταστολή, τοσα χρόνια, τα κινήματα των ιθαγενών μπορούν να κρατάνε την πρωτεύουσα της χώρας εντελώς αποκλεισμένη όπως είναι σήμερα. Το νομοσχέδιο που έγινε η θρυαλλίδα της σημερινής σύγκρουσης κατατέθηκε από έναν πρώην υπουργό της πραξικοπηματικής κυβέρνησης της Άνιες. Ο ίδιος ήταν βασικός στο προηγούμενο πραξικόπημα των πλούσιων που το 2007-2008 προσπάθησαν να ανεξαρτητοποιήσουν τις ανατολικές περιοχές για να γλυτώσουν από τους ιθαγενείς.
Το βάθος της πολιτικής και κοινωνικής κρίσης στη Βολιβία τώρα φαίνεται με τον πιο καθαρό τρόπο. Όταν έγιναν οι τελευταίες εκλογές το περασμένο φθινόπωρο, η επιφανειακή ανάγνωση έλεγε πως υπήρξε δεξιά στροφή, καθώς το MAS, η πάλαι ποτέ κυρίαρχη αριστερή δύναμη σχεδόν εξαφανίστηκε. Όμως το αποτέλεσμα ήταν πολύ μεγαλύτερη πολυδιάσπαση. Προηγήθηκαν κι άλλες προσπάθειες πραξικοπημάτων που απέτυχαν. Ο πρώην πρόεδρος Έβο Μοράλες πετάχτηκε εκτός MAS και καλούσε σε αποχή. Ο τωρινός πρόεδρος Πας πέρασε στο δεύτερο γύρο απέναντι στην ακροδεξιά και πήρε πολλές από τις ψήφους της Αριστεράς και όσων στήριξαν το Μοράλες. Λίγο πριν τις εκλογές επέλεξε για αντιπρόεδρό του τον Λάρα που είχε γίνει γνωστός για αγώνες ενάντια στη διαφθορά στην αστυνομία. Ο Πας προσπάθησε να κατέβει ως λαϊκιστής και όχι ως δεξιός υποψήφιος. Όμως όταν κέρδισε τις εκλογές προκλήθηκε ταχύτατα κρίση μεταξύ προέδρου και αντιπροέδρου. Η διάσταση μεταξύ τους έχει χαρακτηριστικά θεσμικής κρίσης αφού η αντιπροεδρία λειτουργεί σαν να είναι ξεχωριστή από την προεδρία.
Ο Πας τώρα με το ένα χέρι προτείνει διάλογο και με το άλλο συνεννοείται με την ακροδεξιά στο κοινοβούλιο ώστε να πάρει το πράσινο φως για κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης για να εξαπολύσει ακόμη περισσότερη καταστολή.