Από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ το 1948 μέχρι σήμερα οι Παλαιστίνιοι δίνουν έναν άνισο αγώνα. Απέναντί τους δεν έχουν απλά το στρατιωτικά πανίσχυρο Ισραήλ. Πίσω του βρίσκονταν πάντα όλες οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Μαζί τους, τα αραβικά καθεστώτα, πέρα από την ψευδεπίγραφη ρητορική αλληλεγγύης, στις κρίσιμες στιγμές, ποτέ δεν στήριξαν την παλαιστινιακή αντίσταση.

Αντιθέτως, η τελευταία ήρθε πολλές φορές αντιμέτωπη με κλειστά σύνορα, διωγμούς και φυλακίσεις. Η πιο πρόσφατη “θεσμική” προδοσία των αραβικών κρατών ήταν η υπογραφή των Συμφωνιών του Αβράαμ. Με αυτές τα Η.Α.Ε., το Σουδάν, το Μπαχρέιν και το Μαρόκο αναγνώριζαν για πρώτη φορά το κράτος του Ισραήλ. Το μόνο αραβικό κράτος που είχε προηγηθεί ήταν η Ιορδανία, το 1994. Η άρχουσα τάξη της Ιορδανίας έχει άλλωστε τη δική της ξεχωριστή παράδοση ενάντια στην παλαιστινιακή αντίσταση, με σύμβολο τη σφαγή του Μαύρου Σεπτέμβρη.

Τον Σεπτέμβρη του 1970, τανκς, πυροβολικό και αεροπλάνα χτυπούσαν τα προσφυγικά στρατόπεδα και τις φτωχογειτονιές του Αμμάν της Ιορδανίας όπου ζούσαν χιλιάδες Παλαιστίνιοι πρόσφυγες και μαχητές. Τα πυρά όμως δεν ήταν ισραηλινά αλλά του στρατού του βασιλιά της Ιορδανίας, Χουσεΐν. Οι μάχες στοίχισαν χιλιάδες ζωές. Όμως ο Μαύρος Σεπτέμβρης δεν ήταν “απλά” μια σφαγή. Ήταν η αιματηρή κατάληξη μιας επαναστατικής κρίσης που είχε φτάσει στο σημείο να απειλεί την ίδια τη μοναρχία της χώρας και τη σταθερότητα σε όλη την περιοχή.

Το Ισραήλ ιδρύθηκε το 1948 με τη Νάκμπα, το ξερίζωμα εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων από τις πόλεις και τα χωριά τους. Πολλοί κατέφυγαν στην Ιορδανία. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, το 1967, με τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το Ισραήλ κατέλαβε τη Δυτική Όχθη, τη Γάζα, την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τα Υψίπεδα του Γκολάν. Η ταπεινωτική ήττα Αιγύπτου, Ιορδανίας και Συρίας, κλόνισε τις ελπίδες των Παλαιστίνιων ότι η απελευθέρωση θα μπορούσε να έρθει με τη βοήθεια των αραβικών κρατών.

Στις 21 Μάρτη 1968, ο ισραηλινός στρατός εξαπέλυσε μεγάλη επίθεση στην Ελ-Καράμα της Ιορδανίας για να καταστρέψει τη βάση των Παλαιστινίων μαχητών. Περίπου 300 Φενταγίν αποφάσισαν να δώσουν τη μάχη παρατεταγμένα. Μονάδες του ιορδανικού στρατού αναγκάστηκαν να εμπλακούν και τελικά οι Ισραηλινοί αποχώρησαν με απώλειες. Καράμα σημαίνει “αξιοπρέπεια”. Με αυτή την πράξη αντίστασης μετά την καταστροφή του 1967, το κύρος των Παλαιστίνιων μαχητών, των Φενταγίν, εκτοξεύτηκε. Χιλιάδες έσπευσαν να καταταγούν στη Φατάχ και στις άλλες οργανώσεις της αντίστασης, ορκισμένοι να παλέψουν για αξιοπρέπεια και ελευθερία.

Ο βασιλιάς Χουσεΐν προσπάθησε να καπηλευτεί τη νίκη, δηλώνοντας ότι θα ερχόταν η στιγμή που «όλοι θα γίνουμε Φενταγίν». Σύντομα όμως, η ανάπτυξη της PLO, της οργάνωσης ομπρέλα της παλαιστινιακής αντίστασης, θα απειλούσε το οικοδόμημα του βασιλιά και της άρχουσας τάξης των μεγαλογαιοκτημόνων, καπιταλιστών και στρατηγών που είχε δημιουργηθεί έπειτα από την ανεξαρτητοποίηση της χώρας το 1946.

Γιατί ενώ στα παλάτια τις αποφάσεις τις έπαιρναν όλοι οι παραπάνω, τα προσφυγικά στρατόπεδα της χώρας ήταν υπό τον έλεγχο των παλαιστινιακών οργανώσεων. Το ίδιο ίσχυε σε πόλεις και χωριά στον βορρά και σε τμήματα του ίδιου του Αμμάν όπου οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες αποτελούσαν σημαντικό μέρος του πληθυσμού. Με δικές τους ένοπλες δυνάμεις και δικές τους δομές υγείας, πρόνοιας και εκπαίδευσης υποχρέωναν τον διεθνή Τύπο να μιλάει για “κράτος εν κράτει”.

Aραφάτ, Νάσερ και βασιλιάς Χουσεΐν στο Κάιρο τον Σεπτέμβρη του ‘70. Φωτό: Keystone France

Πυροδότης

Στην πραγματικότητα εξελισσόταν κάτι πολύ πιο επικίνδυνο για το καθεστώς: η παλαιστινιακή αντίσταση λειτουργούσε ως πυροδότης ενός ευρύτερου μαζικού κινήματος ενάντια στην κυβέρνηση και την άρχουσα τάξη της Ιορδανίας. Οι οργανώσεις της παλαιστινιακής Αριστεράς, όπως το Λαϊκό και το Δημοκρατικό Μέτωπο, άρχισαν να βάζουν ανοιχτά το ζήτημα: «Όλη η εξουσία στην Αντίσταση».

Για την ηγεσία της Φατάχ, όμως, αυτή η προοπτική ήταν απαράδεκτη. Ο Αραφάτ επέμενε στην πολιτική της “μη ανάμιξης στις εσωτερικές υποθέσεις” των αραβικών κρατών. Οι ταξικές διαφορές ανάμεσα στους Άραβες έπρεπε να παραμεριστούν μπροστά στον εθνικό στόχο της Παλαιστίνης. Σκοπός ήταν να πιεστούν οι αραβικές κυβερνήσεις ώστε να συγκρουστούν με το Ισραήλ, όχι να ανατραπούν. Όμως οι άρχουσες τάξεις της περιοχής είχαν άλλες προτεραιότητες.

Τον Φλεβάρη του 1970 ο Χουσεΐν ανακοίνωσε περιορισμούς στη δράση των παλαιστινιακών οργανώσεων. Ακολούθησαν ένοπλες συγκρούσεις στους δρόμους του Αμμάν. Μέχρι τον Ιούνη περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους. Κάτω από την πίεση των δικών της μαχητών και των οργανώσεων της Αριστεράς, η Φατάχ αναγκάστηκε τελικά να κινηθεί. Στις αρχές Σεπτέμβρη κάλεσε γενική απεργία και απαίτησε λαϊκή συντακτική συνέλευση που θα εξέλεγε νέα κυβέρνηση με παλαιστινιακή συμμετοχή. Η σύγκρουση είχε πλέον μετατραπεί ανοιχτά σε μάχη για την εξουσία.

Έτσι στις 15 Σεπτέμβρη ο Χουσεΐν κήρυξε στρατιωτικό νόμο και την επόμενη μέρα ο στρατός επιτέθηκε στο αρχηγείο της PLO και στα προσφυγικά στρατόπεδα. Η αντίσταση ήταν σκληρή, αλλά ήταν πλέον αργά. Το πυροβολικό και τα τανκς ισοπέδωναν τις φτωχές συνοικίες όπου η Αντίσταση είχε τη μεγαλύτερη υποστήριξη. Οι νεκροί έφτασαν τους 10.000, στην πλειονότητά τους άμαχοι.

«Υπερασπιστείτε την Αραβική Επανάσταση». Πρωτοσέλιδο του Socialist Worker Σεπτέμβρη του ‘70.

Σύγκρουση

Η ηγεσία της PLO περίμενε ότι τα “προοδευτικά” αραβικά καθεστώτα θα έρχονταν να τη σώσουν. Όμως οι συριακές δυνάμεις που μπήκαν για λίγο στην Ιορδανία αποσύρθηκαν, ο ιρακινός στρατός έμεινε αμέτοχος και ο Νάσσερ της Αιγύπτου, ο υποτιθέμενος προστάτης τους, έμεινε άπραγος. Ο Χουσεΐν από την άλλη, είχε τη στήριξη των ΗΠΑ. Ο αμερικανικός Έκτος Στόλος κινητοποιήθηκε στη Μεσόγειο, πεζοναύτες τέθηκαν σε ετοιμότητα, όπλα και χρήματα έρεαν για να στηρίξουν τη μοναρχία.

Η κατάπαυση του πυρός στις 27 Σεπτέμβρη δεν έκλεισε τη σύγκρουση. Ο Χουσεΐν συνέχισε να χτυπά την PLO έως τον Ιούλη του 1971 όταν εκδιώχθηκαν και οι τελευταίες σημαντικές δυνάμεις της από την Ιορδανία.

Η δύναμη της αντίστασης όμως δεν βρισκόταν μόνο στα όπλα των Φενταγίν αλλά στους χιλιάδες πρόσφυγες και φτωχούς που είχαν αρχίσει να παίρνουν τη ζωή τους στα δικά τους χέρια. Το παλαιστινιακό κίνημα δεν μπορούσε -και δεν μπορεί- να νικήσει το Ισραήλ σε μια καθαρά στρατιωτική αναμέτρηση. Μπορούσε, όμως, -και μπορεί- να γίνει ο πυροδότης μιας πολύ ευρύτερης εξέγερσης των εργατών και των φτωχών της Μέσης Ανατολής.

Εκείνες τις μέρες βρισκόταν στο Αμμάν ο σύντροφος Κρις Χάρμαν. Σε δημοσίευμά του στην αγγλική εφημερίδα Socialist Worker ανέφερε χαρακτηριστικά πως: 

«Στη μία πλευρά της σύγκρουσης στην Ιορδανία βρίσκονται τα μονοπώλια του πετρελαίου και οι φεουδάρχες σεΐχηδες, οι σιωνιστές πολιτικοί που καλλιεργούν τον αντιαραβικό ρατσισμό και οι Άραβες μονάρχες που τρέφονται από τις αντιεβραϊκές απειλές, εκείνοι που διεξάγουν έναν ανελέητο πόλεμο ενάντια στον λαό του Βιετνάμ και εκείνοι που κατέστειλαν τους εργάτες της Βουδαπέστης και της Πράγας.

Στην άλλη πλευρά, οι Παλαιστίνιοι στέκονται μόνοι. Το μοναδικό τους στήριγμα είναι οι λαϊκές μάζες στις υπόλοιπες αραβικές χώρες, καθώς αγωνίζονται για μια γη ελεύθερη από την ιμπεριαλιστική κυριαρχία, όπου Μουσουλμάνοι, Εβραίοι και Χριστιανοί θα μπορούν να ζουν και να εργάζονται μαζί».

Αυτό ακριβώς έκανε την κατάσταση στην Ιορδανία τόσο εκρηκτική. Μια ανατροπή του Χουσεΐν δεν θα ήταν απλώς μια παλαιστινιακή στρατιωτική επιτυχία. Θα μπορούσε να γίνει παράδειγμα για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη τη Μέση Ανατολή για τους πραγματικούς σύμμαχους των Παλαιστινίων: τους εργάτες και τους φτωχούς των αραβικών χωρών.

Αυτό ήταν και το στρατηγικό αδιέξοδο της Φατάχ. Την ώρα που το ίδιο το κίνημα έθετε στην πράξη το ζήτημα της ανατροπής του Χουσεΐν, η ηγεσία του Αραφάτ εξακολουθούσε να ελπίζει ότι τα αραβικά καθεστώτα μπορούσαν να γίνουν σύμμαχοι της παλαιστινιακής απελευθέρωσης. Ο Μαύρος Σεπτέμβρης απέδειξε με τον πιο αιματηρό τρόπο το αντίθετο.

Πενηνταέξι χρόνια μετά, οι Παλαιστίνιοι έχουν ζήσει στο πετσί τους αυτές τις προδοσίες. Οι Παλαιστίνιοι αλλά και το διεθνές κίνημα αλληλεγγύης δεν έχουν τίποτα να περιμένουν από αυτούς.