Ο Φιλίπ Λαζαρίνι, από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι τον Μάρτιο του 2026, ήταν Γενικός Επίτροπος της UNRWA, του οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών που παρέχει βοήθεια σε εκατομμύρια Παλαιστίνιους πρόσφυγες από τη Νάκμπα μέχρι σήμερα.
Βρέθηκε στην Αθήνα καλεσμένος του Athens Palestine Film Festival.
Μίλησε στον Στέλιο Μιχαηλίδη για την Εργατική Αλληλεγγύη.
Τι σημαίνει η δράση της UNRWA για τον Παλαιστινιακό λαό;
Η UNRWA φτιάχτηκε το 1949 εν απουσία παλαιστινιακού κράτους. Βασικά, υποτίθεται ότι θα ήταν ένας προσωρινός οργανισμός που θα παρείχε τα απαραίτητα στους Παλαιστίνιους πρόσφυγες και έδινε χρόνο στη διεθνή κοινότητα να συμφωνήσει για τη μελλοντική δημιουργία του παλαιστινιακού κράτους. Έτσι ως οργανισμός, παραμένουμε «προσωρινοί» για 8 δεκαετίες. Η UNRWA παρέχει ολόκληρο το πρόγραμμα σπουδών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και όχι μόνο. Υποκαθιστούμε την ύπαρξη ενός παλαιστινιακού δημόσιου φορέα που θα ήταν αρμόδιος για την εκπαίδευση, για την παροχή δημόσιας υγείας, για την αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με την κοινωνική πρόνοια.
Για τους Παλαιστινίους πρόσφυγες, η UNRWA ήταν ο οργανισμός— στον οποίο βασίζονταν, από γενιά σε γενιά. Ήταν ένας οργανισμός που παρείχε εκπαίδευση και προοπτικές για ένα καλύτερο μέλλον. Είχε την ευθύνη της δημόσιας περίθαλψης. Αλλά πέρα από αυτό, είναι επίσης ένας οργανισμός που έχει καταγράψει όλη την ιστορία των οικογενειών που έφυγαν κατά τη Νάκμπα. Υπάρχει, λοιπόν, μια ολόκληρη μνήμη, ένα αρχείο, μια ταυτότητα των Παλαιστινίων προσφύγων. Αυτό είναι κάτι για το οποίο μπορώ να είμαι περήφανος, το γεγονός ότι το έχουμε διαφυλάξει. Καταφέραμε να το σώσουμε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα.
Ποιες είναι οι επιθέσεις που έχει δεχθεί η UNRWA από το Ισραήλ;
Αυτή είναι μια μεγάλη ιστορία. Ξέρετε, ήδη πριν από τις 7 Οκτωβρίου 2023, υπήρχαν τακτικές επιθέσεις ή πρωτοβουλίες με στόχο να δυσφημίσουν τον οργανισμό. Ωστόσο, αυτές προέρχονταν κυρίως από ισραηλινές οργανώσεις που ασκούσαν πιέσεις σε κοινοβούλια της Ευρώπης ή της Βόρειας Ασίας, συκοφαντώντας ουσιαστικά τον οργανισμό ισχυριζόμενες ότι η UNRWA προωθεί ένα αντι-ισραηλινό, μεροληπτικό πρόγραμμα σπουδών, ενώ μερικές φορές κατηγορούσαν τον οργανισμό ότι οι εγκαταστάσεις του ενδέχεται να χρησιμοποιούνται ως κρυψώνες. Αυτός ήταν ο παραδοσιακός τύπος κατηγοριών που αντιμετωπίζαμε και που κάθε φορά έπρεπε να αντικρούουμε και να εξηγούμε ποια ήταν ακριβώς η πολιτική του οργανισμού. Ίσως θυμάστε μάλιστα ότι ήδη πριν από τις 7 Οκτωβρίου, η κυβέρνηση Τραμπ είχε αποφασίσει να αναστείλει τη χρηματοδότηση προς τον οργανισμό.
Όμως, σε γενικές γραμμές θεωρούμασταν ως ένα είδος «αναγκαίου κακού». Στο Ισραήλ έλεγαν: «Λοιπόν, διαφωνούμε με τον λόγο ύπαρξής σας, αλλά αφού είστε εδώ, πρέπει να ζήσουμε μαζί σας. Ποιος άλλος θα παρέχει εκπαίδευση ή υγειονομική περίθαλψη σε τόσα εκατομμύρια ανθρώπους;». Η 7η Οκτωβρίου άλλαξε τα πάντα. Και από «αναγκαίο κακό» γίναμε «περιττό κακό». Ένας περιττός εχθρός, ο οποίος πρέπει να εξαφανιστεί, επειδή αποτελούσαμε μέρος της εξίσωσης: “η Γάζα είναι η Χαμάς, η UNRWA είναι η Γάζα και η UNRWA είναι η Χαμάς”. Έτσι, γίναμε στόχος αυτού του πολέμου.
Οι επιθέσεις άρχισαν να εξαπολύονται ανεξέλεγκτα. Υπήρχαν δύο είδη επιθέσεων. Υπήρχε η επίθεση εναντίον της υπηρεσίας, αλλά και η πραγματικότητα στο πεδίο. Στο πεδίο των επιχειρήσεων σχεδόν 400 συνάδελφοί μας έχουν σκοτωθεί. Δεν σκοτώθηκαν όλοι εν ώρα εργασίας. Πολλοί σκοτώθηκαν επίσης στα σπίτια τους, τη νύχτα, μαζί με τις οικογένειές τους, όπως και ο υπόλοιπος πληθυσμός. Πολλοί σκοτώθηκαν όταν χτυπήθηκαν οι χώροι μας, που είχαν διαμορφωθεί για να φιλοξενήσουν εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, υπήρξαν επίσης μέλη του προσωπικού μας που συνελήφθησαν, βασανίστηκαν, ταπεινώθηκαν και δέχθηκαν πιέσεις. Επίσης, πολλές από τις εγκαταστάσεις μας υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν ολοσχερώς.
Όσον αφορά τις επιθέσεις εναντίον της οργάνωσης, αντιμετωπίσαμε μια σφοδρή εκστρατεία παραπληροφόρησης από την ισραηλινή κυβέρνηση και απευθυνόταν κυρίως στα κοινοβούλια άλλων χωρών και στην κοινή γνώμη. Και ο στόχος ήταν: «Γιατί συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε οικονομικά μια υπηρεσία στην οποία έχουν διεισδύσει τρομοκράτες;». Στη συνέχεια, ψηφίστηκε νόμος κατά της UNRWA από την ισραηλινή Βουλή. Η υπηρεσία δέχεται επίθεση από όλους εκείνους που υποστηρίζουν ότι πρέπει να απαλλαγούμε από αυτή την υπηρεσία, και αν το κάνουμε, θα απαλλαγούμε και από το ζήτημα των Παλαιστινίων προσφύγων και το δικαίωμα της επιστροφής τους. Είναι λοιπόν σαφές ότι εδώ υπάρχει ένας δηλωμένος πολιτικός στόχος. Επιπλέον, υπήρξαν και νομικές αγωγές εναντίον της υπηρεσίας, απειλές για τον χαρακτηρισμό της ως τρομοκρατικής οργάνωσης κοκ. Η πίεση προς την υπηρεσία ήταν λοιπόν αμείλικτη και δεν έπαψε ποτέ.
Παρόλα αυτά συνεχίζουμε να λειτουργούμε. Οι υπηρεσίες μας παρέχονται από τους ίδιους τους Παλαιστινίους στις κοινότητές τους. Αυτοί είναι οι δάσκαλοι, οι νοσηλευτές, οι γιατροί. Προφανώς η εκστρατεία υπονόμευσής μας είχε αντίκτυπο. Σήμερα δεν έχουμε παρουσία στην Ιερουσαλήμ και ασκούνται πιέσεις ώστε ο οργανισμός να μην διαδραματίσει κανένα ρόλο στη Γάζα. Αυτό είναι εντελώς λάθος καθώς αν στερήσουμε από τη Γάζα την εμπειρογνωμοσύνη και το ανθρώπινο δυναμικό τόσο της UNWRA, όσο και των ανθρώπων που αποτελούσαν μέρος μιας διοίκησης υπό την εποπτεία της Χαμάς –αυτή ήταν η de facto αρχή στη Γάζα– τότε δεν θα υπάρχει πλέον ούτε ανθρώπινο δυναμικό ούτε εμπειρογνωμοσύνη. Πώς, λοιπόν, θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε τις μελλοντικές υπηρεσίες εκεί; Η λύση βέβαια δεν είναι να φέρουμε έναν άλλο οργανισμό του ΟΗΕ ή μια ΜΚΟ στη θέση της UNWRA. Η λύση είναι η UNWRA να αντικατασταθεί από λειτουργικούς παλαιστινιακούς θεσμούς.
Ήσασταν ένας από τους πρώτους δυτικούς που επισκεφθήκατε τη Γάζα μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 και διατελέσατε επικεφαλής της UNRWA μέχρι τον Μάρτη του 2026. Δώστε μας τη δική σας εικόνα για αυτά τα 3 χρόνια της γενοκτονίας.
Αυτά τα 3 χρόνια ήταν μια ατελείωτη καταστροφή, τραγωδία και συνεχής εκτοπισμός. Και κάθε φορά που πήγαινα στη Γάζα, προσπαθούσα να περιγράψω αυτό που έβλεπα. Είδα τα τελευταία χρόνια πως το να ζει αυτός ο λαός σε κατάσταση επιβίωσης σημαίνει να βρίσκεται σε μια κατάσταση αυτόματου πιλότου. Πώς οι άνθρωποι έχουν χάσει τα πάντα μέσα στην καρδιά τους. Δεν υπάρχει πια η Γάζα που υπήρχε. Έχω συναντήσει ανθρώπους που έχουν χάσει συγγενείς, το σπίτι τους, αλλά και όλα όσα είχαν χτίσει στη διάρκεια της ζωής τους για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Νομίζω ότι το χειρότερο ήταν όταν άρχισε ο λοιμός και οι άνθρωποι σχεδόν ήλπιζαν και προσεύχονταν να πεθάνουν. Γιατί ίσως στην κόλαση ή στον παράδεισο η ζωή να είναι καλύτερη από ό,τι είναι στη γη. Οι άνθρωποι σχεδόν εγκατέλειπαν τα σώματά τους.
Γνωρίζω τη Γάζα για περισσότερα από 30 χρόνια. Έχω γνωρίσει τη ζωντανή, χαρούμενη, γεμάτη γέλια Γάζα. Πλέον έχει μετατραπεί σε ένα είδος μετα-αποκαλυπτικής γης. Και τώρα οι άνθρωποι είναι απλώς στριμωγμένοι στο 30% του εναπομείναντος εδάφους της Γάζας. Και η ζωή είναι απλώς άθλια. Δεν υπάρχει επίσης τίποτα για να χαρούν ή να ελπίζουν. Σήμερα έχουμε υποτίθεται κατάπαυση του πυρός. Είναι κατάπαυση του πυρός μόνο κατ’ όνομα. Είναι κατάπαυση του πυρός επειδή αποφασίσαμε να την ονομάσουμε έτσι. Ένα χρόνο μετά την συμφωνία της, οι άνθρωποι συνεχίζουν να σκοτώνονται καθημερινά στη Γάζα και απλώς αγωνίζονται να επιβιώσουν.
Κι όσον αφορά την ανθεκτικότητα του Παλαιστινιακού λαού που έγινε διάσημη όλα αυτά τα χρόνια ως κομμάτι της αντίστασής του;
Είμαι πολύ επιφυλακτικός και προσεχτικός όσον αφορά την ανθεκτικότητα. Απεικονίζουμε την ανθεκτικότητα, εκφράζουμε θαυμασμό για την ανθεκτικότητα, αλλά στην πραγματικότητα οι άνθρωποι απλώς επιβιώνουν. Όπως θα επιβιώνατε κι εσείς αν βρεθείτε σε παρόμοια κατάσταση. Δεν θα το αποκαλούσα απαραίτητα ανθεκτικότητα. Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος όταν μιλάμε για «ανθεκτικότητα» στον πόλεμο να σημαίνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να το αντιμετωπίσουν. Το κάνει λιγότερο επείγον για εμάς. Αυτό που συμβαίνει είναι απλά απαράδεκτο. Πρέπει να ντρεπόμαστε και να είμαστε εξοργισμένοι. Και δεν πρέπει να βασιζόμαστε... Δεν πρέπει να κρυβόμαστε πίσω από την ανθεκτικότητα, στην πραγματικότητα.
Βλέπουμε αυτές τις μέρες την εξέγερση στη Γαλλία, την Ισπανία και σε άλλες χώρες, όπου ο κόσμος κρατάει παλαιστινιακές σημαίες. Σε λίγες μέρες, στις 30 Οκτωβρίου, θα δούμε τη μεγαλύτερη απεργία λιμενεργατών σε αλληλεγγύη με την Παλαιστίνη. Πώς βλέπεις λοιπόν το κίνημα αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη σε παγκόσμιο επίπεδο;
Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό η κοινωνία των πολιτών να συνεχίσει να κινητοποιείται και πρέπει να συνεχίσει. Πιστεύω όμως ότι είναι επίσης πολύ σημαντικό αυτή η ίδια κοινωνία των πολιτών να στοχεύσει την προσοχή της προς τους νομοθέτες που τους εκπροσωπούν στα κοινοβούλια των χωρών τους. Είναι το πιο καθοριστικό. Το να εκφράζουμε απλώς τη θέση μας ή την αλληλεγγύη μας δεν αρκεί. Πρέπει αυτή η αλληλεγγύη να μεταφραστεί σε πράξεις. Διότι, τελικά, ας είμαστε ξεκάθαροι, οι κυβερνητικές πολιτικές διαμορφώνονται από το πώς θα αντιδράσει ή δεν θα αντιδράσει το κοινοβούλιο. Και οι πολίτες πρέπει να έχουν λόγο όταν πρόκειται για τους εκπροσώπους τους στο κοινοβούλιο. Επομένως, πιστεύω ότι αυτό το κίνημα πρέπει να συνεχιστεί, αλλά με μεγαλύτερη εστίαση στο να λογοδοτούν οι βουλευτές.