Η συζήτηση με θέμα η πάλη ενάντια στο σεξισμό και την απελευθέρωση των γυναικών που έγινε στα πλαίσια του διημέρου που οργάνωσε το ΣΕΚ στην ΑΣΟΕΕ το περασμένο Σαββατοκύριακο, ήταν αφιερωμένη στη Τζούλι Γουότερσον που πέθανε πριν 15 μέρες. «Η κηδεία της έγινε την Παρασκευή στο Λονδίνο και από τη νεκροφόρα μέχρι το κρεματόριο το φέρετρό της το κράτησαν έξι γυναίκες μέλη του SWP μέσα από το οποίο πάλεψε ενάντια στο σύστημα και το σεξισμό, για μια άλλη κοινωνία σοσιαλιστική», είπε η Μαρία Στύλλου στην αρχή της εισήγησής της. Τα βασικά σημεία της εισήγησής όσο και της συζήτησης που άνοιξε μπορείτε να διαβάσετε παρακάτω.
Εκατομμύρια γυναίκες τα τελευταία 50 χρόνια έχουν παλέψει μαζί με το εργατικό κίνημα για να κερδίσουν τις κατακτήσεις που αυτή τη στιγμή το σύστημα προσπαθεί να πάρει πίσω.
Το κείμενο της πρόσφατης συνδιάσκεψης Γυναικών της ΟΤΟΕ περιγράφει αυτό το γεγονός με τον καλύτερο τρόπο. «Τα τρία χρόνια που πέρασαν από την προηγούμενη συνδιάσκεψη μοιάζουν αιώνες, καθώς ανατράπηκαν κατακτήσεις που χρειάστηκαν δεκαετίας για να οικοδομηθούν» και αναφέρεται συγκεκριμένα στην κατάργηση των ΣΣΕ, του επιδόματος γάμου, παιδικής μέριμνας, κατασκηνωτικό και προσθέτει ότι αυτή η οπισθοχώρηση συνδέεται με την αύξηση των παρενοχλήσεων στο χώρο εργασίας από διευθυντές και εργοδότες.
Ακόμα και σε κλάδους που η συνδικαλιστική τους ηγεσία είναι πίσω, ο κόσμος μέσα από τις εμπειρίες του αρχίζει να συγκρίνει το χτες με το σήμερα, βλέπει ότι το σύστημα κλέβει τις κατακτήσεις των γυναικών και ότι χρειάζεται να παλέψει ξανά, όπως πάλεψε χτες για να έχει ένα καλύτερο αύριο χωρίς σεξισμό και καταπίεση.
Σε μια σειρά άρθρων που έγραψε ο Τρότσκι από το 1923-1936, με γενικό τίτλο «Γυναίκα και Οικογένεια», προσπαθεί να εξηγήσει γιατί υπάρχει η γυναικεία καταπίεση και γιατί οι επαναστάτες πρέπει να βρεθούν στη πρώτη γραμμή της μάχης ενάντια στο σεξισμό. Μια σημαντική παρατήρησή του είναι ότι ο ρατσισμός γεννήθηκε μέσα στον καπιταλισμό και ότι χρειάζεται πάλη ενάντια σε προκαταλήψεις αιώνων για να ξεριζωθεί, αλλά επειδή ο σεξισμός γεννήθηκε μέσα από τις πρώτες ταξικές κοινωνίες, έχουμε να παλέψουμε με προκαταλήψεις χιλιετιών, που μοιάζουν «φυσιολογικές».
Ο Τρότσκι για να κάνει αυτή την ανάλυση πατάει πάνω στις πλάτες του Ένγκελς και στο φοβερό του βιβλίο: «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους». Η συλλογική οργάνωση της κοινωνίας την περίοδο των τροφοσυλλεκτών δεν είχε ανάγκη τις ανισότητες των φύλων. Όμως με το πέρασμα στην ταξική κοινωνία, όπου ο έλεγχος πάνω στη φύση μπορούσε να εξασφαλίσει ένα πλεόνασμα στην παραγωγή, έχουμε τη διαμόρφωση δύο τάξεων, της τάξης των παραγωγών και της τάξης αυτών που ελέγχουν το πλεόνασμα.
Αντεπανάσταση
Αυτή η διαδικασία αρχίζει να σπάει τη συλλογικότητα. Αυτός που ελέγχει το πλεόνασμα θέλει να ελέγχει την κληρονομία και τα παιδιά και έτσι ενώ η ανατροφή των παιδιών ήταν υπόθεση όλης της κοινότητας στα πλαίσια της «πρωτόγονης» κοινωνίας, αρχίζει να γίνεται υπόθεση της οικογένειας και της γυναίκας στις πρώτες ταξικές κοινωνίες. Οι γυναίκες έπρεπε να είναι μονογαμικές για να υπάρχει έλεγχος της καταγωγής των παιδιών και της απόδοσης της κληρονομιάς. Ο Ένγκελς δίνει την εικόνα ότι η ταξική κοινωνία ήταν μία αντεπανάσταση στη θέση των γυναικών.
Μια ματιά στην ιστορία δείχνει τι ακριβώς σήμαινε το γκρέμισμα των γυναικών. Υπάρχει ένα βιβλίο με τίτλο «Σεξ και Τιμωρία» που αναφέρεται στην αρχαιότητα, στην Αθηναϊκή Δημοκρατία και διαπιστώνει ότι η θέση των συζύγων των ελεύθερων πολιτών είναι πολύ πιο κοντά στις συζύγους των δούλων παρά των ελεύθερων αντρών. Στο Μεσαίωνα, ο πατριάρχης-επικεφαλής του νοικοκυριού καθόριζε την εσωτερική παραγωγή (αγροτική ή βιοτεχνική) μέσα σε κάθε σπίτι. Οι γυναίκες δεν είχαν λόγο στο πώς θα παράγουν και τι.
Ο Μαρξ και ο Ένγκελς περιγράφουν στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο ότι ο καπιταλισμός σήμαινε την επαναστατικοποίηση όχι μόνο της οικονομίας και της παραγωγής, αλλά και όλων των προηγούμενων θεσμών και σχέσεων. Ο καπιταλισμός άρχισε να ξεριζώνει τους αγροτικούς πληθυσμούς και να τους μετατρέπει σε εργατική τάξη στην παραγωγή για να κερδίσει από την υπεραξία της. Ταυτόχρονα είχε και έχει ανάγκη να αναπαράγει αυτή την τάξη, με τους καλύτερους δυνατούς για τον καπιταλισμό όρους. Αυτό σήμαινε τη διάλυση της παλιάς πατριαρχικής οικογένειας και την εμφάνιση της οικογένειας στη σύγχρονη μορφή της. Έτσι ενώ το νέο τότε σύστημα επαναστατικοποιούσε τις σχέσεις και τους θεσμούς ταυτόχρονα προχώρησε να χρησιμοποιήσει όλους τους παλιούς θεσμούς, τους οποίους έχει ανάγκη. Αυτό σήμαινε η εργατική οικογένεια.
Αυτή η διπλή προσπάθεια του συστήματος δημιουργεί αντίφαση και γι’ αυτό μέσα στην περίοδο του καπιταλισμού έχουμε τον μεγαλύτερο ξεσηκωμό των εργατών και των γυναικών. Ο 20ος αιώνας είναι ο αιώνας των μεγάλων γυναικείων εξεγέρσεων σε συνδυασμό με τις μεγάλες εργατικές επαναστάσεις. Διότι υπάρχει η αντιφατική εμπειρία των γυναικών που δουλεύουν και έξω και μέσα στο σπίτι. Γι αυτό δεν ήταν τυχαίο ότι οι εργάτριες της Ρωσίας δώσανε το έναυσμα της επανάστασης και όλος ο αιώνας είναι γεμάτος μάχες για να μπουν οι γυναίκες στα συνδικάτα, για ίσους μισθούς, για το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι. Είναι αιώνας που έχει καθοριστεί από το ρόλο των γυναικών μέσα σε αυτόν.
Ο Τρότσκι με τα κείμενά του μετά τη νίκη της επανάστασης στη Ρωσία προσπαθεί να δείξει στην καινούργια επαναστατική κυβέρνηση τι μέτρα να πάρει για την απελευθέρωση των γυναικών, προτείνοντας την «κοινωνικοποίηση» της δουλειάς που ήταν αναγκασμένες να κάνουν οι γυναίκες μέσα στην οικογένεια. Να υπάρχουν δημόσια πλυντήρια, δημόσια εστιατόρια, ανοιχτά σχολεία, δημόσια παιδεία για όλα τα παιδιά. Αυτό όμως σημαίνει και αλλαγή κουλτούρας. Δε σημαίνει ότι όταν αλλάξουν οι υλικές συνθήκες θα αλλάξουν αυτόματα και οι πνευματικές. Ο Τρότσκι έλεγε ότι χρειάζεται προσπάθεια για να ξεκαθαρίσουμε τις σάπιες ιδέες που υπάρχουν στους άντρες και τις γυναίκες.
Και βέβαια ο Τρότσκι ξαναγυρνάει σε αυτά τα ζητήματα στη δεκαετία του 1930 για να εξηγήσει πώς πισωγύρισε η θέση των γυναικών μέσα στον «Θερμιδώρ» της σταλινικής αντεπανάστασης. Δανείζεται τη λέξη Θερμιδώρ από την εμπειρία της Γαλλικής επανάστασης, από το όνομα του μήνα όπου έγινε η ανατροπή του Ροβεσπιέρου το 1794.
Σήμερα βρισκόμαστε σε ένα «Θερμιδώρ» απέναντι στην εργατική τάξη με ξήλωμα κατακτήσεων σε όλα τα επίπεδα. Και μέσα σε αυτό χτυπιούνται ξανά οι γυναίκες. Πρέπει να είμαστε καθαροί ότι πρέπει να κερδίσουμε τη μάχη ενάντια στα Μνημόνια και ενάντια στην καταπίεση ταυτόχρονα. Γιατί ταυτόχρονα με τη χειροτέρευση των οικονομικών συνθηκών έρχονται και οι παρενοχλήσεις, οι βιασμοί, όλες οι αθλιότητες του σεξισμού.
Ακόμα και βουλευτές της αριστεράς σαν τον Τατσόπουλο φτάνουν να μιλάνε χυδαία. Δε σηκώνει καμία ανοχή ενάντια στο σεξισμό. Οι επαναστάτες πρέπει να βρεθούν στο κέντρο αυτών των μαχών: και για τις υλικές συνθήκες αλλά και ενάντια στα πισωγυρίσματα τα ιδεολογικά. Για να διεκδικήσουμε την απελευθέρωση των γυναικών σαν κομμάτι της απελευθέρωσης όλης της εργατικής τάξης στην πάλη για το σοσιαλισμό.
Επιμέλεια: Κατερίνα Θωίδου
Οι γυναίκες στην πρώτη γραμμή
“Χρειάζεται να παλέψουμε ενάντια στη χυδαία επίθεση των από πάνω, όπως ήταν οι δηλώσεις των Ρεπουμπλικάνων στην αμερικάνικη προεκλογική εκστρατεία για τα θέματα του βιασμού που προσπάθησαν να ρίξουν το φταίξιμο στις γυναίκες», είπε η Αργυρή Ερωτοκρίτου φοιτήτρια στην Ιατρική Ιωαννίνων. «Ταυτόχρονα χρειάζεται να παλέψουμε και ενάντια στην υποτίμηση του ζητήματος του σεξισμού μέσα στην αριστερά, που θεωρεί ότι αυτά τα ζητήματα θα αρχίσουμε να τα συζητάμε μετά την επανάσταση. Σήμερα οι γυναίκες είναι μέσα στις συνελεύσεις των εργατικών χώρων και δίνουν τη μάχη ενάντια στους συμβιβασμούς. Χρειάζεται με κάθε ευκαιρία να ανοίγουμε τη συζήτηση ενάντια στο σεξισμό χωρίς να χαρίζουμε κάστανο πάνω σε αυτό το ζήτημα».
«Έχουμε να πατήσουμε πάνω σε μία ολόκληρη κληρονομιά του σοσιαλιστικού κινήματος για τα δικαιώματα των γυναικών και των ομοφυλόφιλων στη Γερμανία και στην ίδια τη Ρωσία. Δεν ήταν μόνο τα διατάγματα της Ρώσικης Επανάστασης αλλά ήταν μία ολόκληρη προσπάθεια να οργανωθεί μία άλλη ζωή που θα ξεπεράσει στην πράξη το σεξισμό» είπε η Δήμητρα Κυρίλλου. «Είναι σημαντικό να τα θυμίζουμε αυτά γιατί ζούμε σε μία περίοδο που όλοι αυτοί που έλεγαν ότι δεν υπάρχει καταπίεση των γυναικών, σήμερα έχουν αρχίσει και παίρνουν πίσω όλες τις κατακτήσεις και επιπλέον επιβάλουν μία σεξιστική ιδεολογία. Γι αυτό δεν είναι τυχαίο ότι μέσα στον Αύγουστο έγινε πογκρόμ εναντίον ομοφυλόφιλων από χρυσαυγίτες που φώναζαν «ήρθε η σειρά σας».
«Ανοίξαμε αυτή τη συζήτηση μέσα στα πανεπιστήμια» είπε η Έλενα Τζίκα, φοιτήτρια στο Φυσικό Ηρακλείου. «Μας λέγανε ότι δεν υπάρχει σεξισμός και ότι αυτή η συζήτηση είναι ανεπίκαιρη. Όταν οι γυναίκες φορτώνονται τα βάρη της οικογένειας γιατί διαλύεται το κοινωνικό κράτος, τότε καταλαβαίνουμε πόσο σημαντική είναι η συζήτηση για την απελευθέρωση των γυναικών. Αυτή η ιδέα είναι μπολιασμένη και σε μεγάλα κομμάτια της αριστεράς. Όταν η αντιμετώπιση είναι ότι στις αλυσίδες θα μπαίνουν μόνο άντρες γιατί οι γυναίκες δεν έχουν τη δύναμη. Κάνουν πολύ μεγάλο λάθος γιατί οι γυναίκες είναι στην πρώτη γραμμή του κινήματος και κόντρα στα μέτρα της κυβέρνησης και κόντρα στους φασίστες».