Ο Ντέιβιντ Κάμερον θα κάνει τελικά την επόμενη βδομάδα την πολυαναμενόμενη ομιλία του για την αναδιαπραγμάτευση της σχέσης της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα.
Πριν από 20 χρόνια, υπήρχε έντονη αντιπαράθεση στην άρχουσα τάξη για το αν η Βρετανία πρέπει να μπει στο κοινό νόμισμα, το οποίο συμφωνήθηκε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τελικά κυκλοφόρησε το 1999.
Η Βρετανία τελικά δεν μπήκε στο ευρώ (κυρίως χάρη σε χειρισμούς του Γκόρντον Μπράουν που ήταν Υπουργός Οικονομικών των Νέων Εργατικών). Μ' αυτόν τον τρόπο η Βρετανία μπορούσε να απολαμβάνει τα καλά και των δύο κόσμων. Το Σίτι του Λονδίνου έγινε το σημαντικότερο χρηματιστικό κέντρο της Ευρωζώνης, πραγματοποιώντας το 40% των συναλλαγών σε ευρώ, όμως ταυτόχρονα η Βρετανία δεν αποτελούσε τμήμα της όλο και πιο δυσλειτουργικής νομισματικής ένωσης.
Η κρίση τα άλλαξε όλα αυτά. Ο Κάμερον βρίσκεται πιεσμένος ανάμεσα σε δύο δυνάμεις. Η κρίση της Ευρωζώνης έχει εξωθήσει τα μέλη της σε μεγαλύτερη ενοποίηση. Το περίφημο “βέτο” του Κάμερον το Δεκέμβρη του 2011 δεν εμπόδισε τα υπόλοιπα μέλη να προσυπογράψουν, μετά από επιμονή της Γερμανίας και της Γαλλίας, μια νέα δημοσιονομική συνθήκη που επιβάλλει κεντρική επίβλεψη στα φορολογικά τους, τις δαπάνες και το δανεισμό τους.
Μπροστά μας έχουμε κι άλλα. Πριν από τα Χριστούγεννα, υπήρξε βασική συμφωνία για μια τραπεζική ένωση στην Ευρωζώνη. Πάνω στη συμφωνία, έγιναν υποχωρήσεις υπέρ των συμφερόντων του Σίτι. Όμως, ο Κριστιάν Νουαγιέ, επικεφαλής της Κεντρικής Τράπεζας της Γαλλίας, εξαπέλυσε επίθεση κατά της εμπορικής κυριαρχίας του Λονδίνου, λέγοντας: “Οι περισσότερες δραστηριότητες με ευρώ θα πρέπει να γίνονται εντός της Ευρωζώνης”.
Έτσι, η Βρετανία ρισκάρει να στριμωχτεί στο περιθώριο μιας Ευρωζωνης πολύ πιο ενοποιημένης, της οποίας οι αποφάσεις θα την επηρεάζουν, αλλά δεν θα έχει λόγο για αυτές. Από την άλλη όμως, η δεύτερη δύναμη που πιέζει τον Κάμερον είναι οι Ευρωσκεπτικιστές στις γραμμές του κόμματός του.
Δεν τους αρέσει ο Κάμερον, σιχαίνονται τη συμμαχία με τους Φιλελεύθερους και φοβούνται ότι θα χάσουν κι άλλους ψηφοφόρους προς το (ευρωσκεπτικιστικό) UKIP. Πρόκειται για ανθρώπους πολύ πιο αντι-ΕΕ ακόμη και από την ηρωίδα τους, τη Μάργκαρετ Θάτσερ.
Ο Γκάρντιαν αναφέρει ότι ο Υπουργός Εξωτερικών, Γουΐλιαμ Χέιγκ, και οι σύμβουλοί του κοίταξαν τον περίφημο αντι-ευρωπαϊκό λόγο που εκφώνησε η Θάτσερ στην Μπριζ του Βελγίου το 1988 και συμπέραναν: “Αν ο Κάμερον έβγαζε σήμερα έναν τόσο αριστερούτσικο και φιλο-ευρωπαϊκό λόγο... τουλάχιστον 25 Συντηρητικοί βουλευτές θα αποχωρούσαν από το κόμμα”.
Το πανούργο σχέδιο του Κάμερον είναι να αξιοποιήσει τις διαπραγματεύσεις που γίνονται για την αλλαγή των συνθηκών της ΕΕ ώστε να επιστρέψει στο Λονδίνο εξουσίες που έχουν παραχωρηθεί στις Βρυξέλες. Όμως οι ηγέτες της ΕΕ έχουν προειδοποιήσει τη Βρετανία ότι αυτό το παιχνίδι δεν θα λειτουργήσει, ενώ η Άνγκελα Μέρκελ έχει μάλλον καταπιεί την ιδέα μιας νέας συνθήκης λόγω αντίθεσης της Γαλλίας.
Έτσι, ο Κάμερον έχει τον κίνδυνο να προχωρήσει σε δημοψήφισμα, το οποίο αναμένεται να υποσχεθεί, αν οι Συντηρητικοί κερδίσουν τις εκλογές του 2015, με τη δεξιά του και το UKIP να απαιτούν από αυτόν να στηρίξει την έξοδο από την ΕΕ. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι θα έβρισκαν μεγάλη υποστήριξη.
Τώρα, η φιλο-ευρωπαϊκή παλιά φρουρά των Συντηρητικών έχει αρχίσει να μπαίνει στη μάχη, με επικεφαλής τους Μάικλ Χέσελταϊν και Κένεθ Κλαρκ. Δεν έχουν σημαντική βάση μέσα στο κόμμα όπως είναι σήμερα, αλλά έχουν πολλή υποστήριξη από επιχειρηματίες.
Διχασμένοι
Στη δεκαετία του '90, οι μεγάλες επιχειρήσεις στη Βρετανία ήταν διχασμένες για το αν πρέπει να μπούμε ή όχι στο ευρώ. Το ζήτημα σήμερα όμως είναι αν πρέπει να μείνουμε ή να φύγουμε συνολικά από την ΕΕ. Θα μου προκαλούσε μεγάλη έκπληξη αν είναι πολλά τα μεγάλα αφεντικά που θα προτιμήσουν την έξοδο.
Μια δημοσκόπηση από το Υπουργείο Εμπορίου έδειξε ότι σχεδόν οι μισές από τις μικρές επιχειρήσεις που ρωτήθηκαν θέλουν χαλαρώτερη σχέση με την ΕΕ, αλλά μόνο μία στις οχτώ υποστηρίζει την έξοδο.
Και από την Ουάσινγκτον έγινε δημόσια προειδοποίηση προς τον Κάμερον. Ο Φίλιπ Γκόρντον, ο αμερικανός Υφυπουργός Εξωτερικών για Ευρωπαϊκά Ζητήματα, είπε την περασμένη βδομάδα: “Καλωσορίζουμε μια εξωστρεφή ΕΕ με τη Βρετανία στο εσωτερικό της”. Έχει ενδιαφέρον ότι οι δεξιοί των Συντηρητικών, οι οποίοι συνήθως επιδεικνύουν τον φιλοαμερικανισμό τους, έγιναν έξαλλοι, λέγοντας στις ΗΠΑ να “μη χώνουν τη μύτη τους” στη βρετανική πολιτική.
Από το 1960, η βρετανική άρχουσα τάξη προσπάθησε να διατηρήσει έναν παγκόσμιο ρόλο, κρατώντας στενούς δεσμούς και με τις ΗΠΑ και με αυτό που σήμερα αποκαλούμε ΕΕ. Η κρίση σπρώχνει τον Κάμερον σε ένα στοίχημα που, αν πάει λάθος, μπορεί να κοστίσει όχι μόνο τη συμμετοχή της Βρετανίας στην ΕΕ, αλλά ακόμη και την περίφημη “ειδική σχέση” με την Ουάσινγκτον.