Το βιβλίο “Ντιτρόιτ, με νοιάζει αν θα πεθάνω”, γραμμένο από τους Νταν Γεωργακάς και Μάρβιν Σάρκιν, δίνει μια έξοχη εικόνα μιας μεγάλης βιομηχανικής πόλης που πάλλεται από τον εργατικό ξεσηκωμό μετά την εξέγερση του 1967.
Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται από το τραγούδι του Τζο Λ. Κάρτερ για τους θανάτους πάνω στη γραμμή παραγωγής: “Σε παρακαλώ κύρ – επιστάτη. Δεν με νοιάζει να δουλεύω, αλλά με νοιάζει αν θα πεθάνω”. Ο αγώνας ενάντια στην εκμετάλλευση στο χώρο δουλειάς και το κίνημα για την αυτοδιάθεση των μαύρων παρουσιάζονται βαθιά αλληλοσυνδεδεμένα πάνω στη κορύφωση της ριζοσπαστικοποίησης στα τέλη της δεκαετίας του '60 και τις αρχές της αρχές της δεκαετίας του '70.
Το ζήτημα του χρώματος και της κοινωνικής τάξης είναι ξανά στην επικαιρότητα -αλλά με πολύ πιο άσχημο τρόπο- με την ανακοίνωση της περασμένης βδομάδας ότι η πόλη του Ντιτρόιτ, έχοντας χρέος 18 δισ. δολαρίων, κηρύσσει πτώχευση.
Η εξέλιξη αντιπροσωπεύει μια δραματική υποβάθμιση μιας πόλης που βρισκόμενη στο κέντρο της αυτοκινητοβιομηχανίας των ΗΠΑ -της μεγαλύτερης στον κόσμο- είχε το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν εισόδημα σε ολόκληρη τη χώρα το 1960.
Τώρα, πολλοί από τους ουρανοξύστες και τις επαύλεις που είχαν χτίσει οι πλούσιοι του Ντιτρόιτ για να επιδεικνύουν τον πλούτο που είχαν συσσωρεύσει έχουν μετατραπεί σε ερείπια. Ολόκληρες γειτονιές έχουν καταρρεύσει. Στην ταινία Φαρενάιτ 9/11 του Μάικλ Μουρ, το Ντιτρόιτ παρουσιάζεται σαν οικονομική εμπόλεμη ζώνη, καταστραμμένη σχεδόν όσο και οι πόλεις του Ιράκ.
Η μεταμόρφωση του Ντιτρόιτ είναι αποτέλεσμα δύο διαδικασιών. Η πρώτη ήταν η αποχώρηση των λευκών. Ο πληθυσμός της πόλης έφτασε στο ανώτατο σημείο των δύο εκατομμυρίων τη δεκαετία του '50. Τώρα έχει βυθιστεί κάτω από τις 700 χιλιάδες.
Μετά την εξέγερση του 1967, στην οποία μαύροι και λευκοί κάτοικοι έδωσαν μάχες με τους αλεξιπτωτιστές του αμερικάνικου στρατού, τα πιο καλοβαλμένα νοικοκυριά των λευκών μετακόμισαν στα προάστια. Πήραν μαζί τους και τους φόρους που πλήρωναν. Το αποτέλεσμα ήταν ένα καθοδικό σπιράλ με όλο και λιγότερα έσοδα για την πόλη να οδηγούν σε όλο και χειρότερες δημόσιες υπηρεσίες που με τη σειρά τους έδιωχναν κι άλλους κατοίκους.
Αναδιάρθρωση
Η δεύτερη διαδικασία είναι η αναδιάρθρωση της αμερικάνικης αυτοκινητοβιομηχανίας. Θα ήταν ανόητο να παρομοιάσει κανείς τη χρεοκοπία του Ντιτρόιτ με την υποχώρηση του αμερικάνικου καπιταλισμού. Η αμερικάνικη άρχουσα τάξη είναι εξαιρετικά σκληρή και διαθέτει πολλούς πόρους. Είναι ικανή να εκμεταλλευτεί τεράστιο πλούτο στη μάχη της για να διατηρήσει τα κέρδη και τα προνόμιά της.
Στα μέσα της δεκαετίας του '70, η πόλη της Νέας Υόρκης χρεοκόπησε. Αυτό οδήγησε σε μια αναδιάρθρωση της πόλης, υπό την επίβλεψη των τραπεζών. Κάποιοι θεωρούν ότι ήταν ένα πρωτοπόρο πείραμα νεοφιλελευθερισμού πριν από τη Θάτσερ στη Βρετανία.
Οι τρεις μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες του Ντιτρόιτ (Τζένεραλ Μότορς, Φορντ και Κράισλερ), όντως έπεσαν σε κρίση λόγω του ανταγωνισμού με τους πιο ικανούς ανταγωνιστές τους από την Ιαπωνία τη δεκαετία του '80. Αναγκάστηκαν να μειώσουν την παραγωγή στις μεσοδυτικές πολιτείες και να χτίσουν εργοστάσια κυρίως στο Νότο, όπου οι μισθοί ήταν πολύ χαμηλότεροι και τα συνδικάτα πιο αδύναμα.
Η χρεοκοπία που επέβαλε η νέα κυβέρνηση του Ομπάμα στην Τζένεραλ Μότορς και την Κράισλερ το 2009 επιτάχυνε την αναδιάρθρωση. Το συνδικάτο των εργαζόμενων στην αυτοκινητοβιομηχανία παραδόθηκε στον εκβιασμό και τη σύγχυση, αποδεχόμενο κλείσιμο εργοστασίων, χαμηλότερους μισθούς και χειρότερες συνθήκες για τους νεοπροσλαμβανόμενους. Λόγω αυτής της επιτηρούμενης από το κράτος αναδιοργάνωσης, η Τζ.Μ. επέστρεψε με ορμή στα κέρδη.
Η μεταφορά θέσεων εργασίας στην αυτοκινητοβιομηχανία εκτός Ντιτρόιτ (συρρικνώθηκαν από σχεδόν 300.000 σε κάτω από 150.000 μεταξύ 1990 και 2013) επιτάχυνε ακόμη περισσότερο το μαρασμό της πόλης. Η σημερινή χρεοκοπία θα χρησιμοποιηθεί, σύμφωνα με το παλιό μοντέλο της Νέας Υόρκης, για να συρρικνωθούν οι δημόσιες υπηρεσίες και οι θέσεις εργασίας.
Όπως επεσήμανα και νωρίτερα, η μοίρα του Ντιτρόιτ δεν πρέπει να συγχέεται με αυτή του αμερικάνικου καπιταλισμού. Μάλιστα, η χρεοκοπία υπογραμμίζει το νόημα του τραγουδιού του Κάρτερ. Οι γιγάντιες αυτοκινητοβιομηχανίες έχτισαν το Ντιτρόιτ, απομυζώντας όχι μόνο την εργασία εκατοντάδων χιλιάδων εργατών αλλά και τη ζωή τους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.
Ωστόσο, το κεφάλαιο προχώρησε. Δεν χρειάζεται την δύναμη των εργατών του Ντιτρόιτ, τουλάχιστον όχι όσο στο παρελθόν. Κι έτσι, τους έχει εγκαταλείψει στη μοίρα τους. Οι μηχανισμοί του ρατσισμού, που φαίνονται πολύ καθαρά πόσο όρθιοι παραμένουν μέσα από την υπόθεση του Τρέιβον Μάρτιν (βλέπε κάτω) σε μια υποτιθέμενη μετα-φυλετική κοινωνία, θα εξασφαλίσουν ότι οι μαύροι θα υποφέρουν περισσότερο. Όμως σε κάποιο σημείο, ίσως στο Ντιτρόιτ ίσως αλλού, η ταξική εκμετάλλευση και η ρατσιστική καταπίεση θα ξανασυνδυαστούν για να προκαλέσουν νέους ξεσηκωμούς.
Διαβάστε επίσης: