Συνέντευξη με τον Βασίλη Κουκαλάνι: Στο θέατρο ΕΜΠΡΟΣ 13 - 23 Μάρτη

“Το αντιφασιστικό φεστιβάλ παραστατικών τεχνών οργανώνεται από μια πρωτοβουλία καλλιτεχνών που βρεθήκαμε ορμώμενοι από την επιθυμία μας να δράσουμε ενάντια στον βίαιο εκφασισμό της κοινωνίας. Η ανάπτυξη φασιστικών και νεοναζιστικών μορφωμάτων, οι επιθέσεις σε μετανάστες, ΛΟΑΤ, κόσμο του κινήματος αλλά και της τέχνης, ο ρατσισμός των θεσμών, η γενικότερη έλλειψη σεβασμού στην ανθρώπινη ποικιλομορφία και η εκδήλωση μορφών βίας σ' ολόκληρη την κοινωνία, ακόμα και μέσα στα σχολεία, μας ωθεί να πάρουμε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες αντιμετώπισής τους”, τονίζουν μεταξύ άλλων οι καλλιτέχνες στο πρώτο κάλεσμα που εξέδωσε η συνέλευσή τους:

“Σαν πρώτο βήμα, με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα κατά του φασισμού και του ρατσισμού (Σάββατο 22/3) και τον μήνα αντιφασιστικής δράσης απευθυνόμαστε σε κάθε άνθρωπο ή ομάδες που βιώνουν τον ρατσισμό, σε κάθε ελεύθερα σκεπτόμενο άνθρωπο της τέχνης, θεατρικές ομάδες, καλλιτεχνικές συλλογικότητες, κοινότητες μεταναστών και προσφύγων με τα σχολεία και τις δημιουργικές τους ομάδες, εκπολιτιστικούς συλλόγους, μαζικούς κοινωνικούς φορείς, εργατικά συνδικάτα, αντιφασιστικές και αντιρατσιστικές κινήσεις, οργανώσεις και πρωτοβουλίες να συμμετάσχουν και να μας στηρίξουν...

Ο φασισμός δεν ξέρει να χορεύει, δεν έχει χρώματα και δεν τραγουδάει. Ο φασισμός δεν είναι εγγενές στοιχείο του ανθρώπου αλλά γεννάται κάτω από συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες και για συγκεκριμένους σκοπούς. Οι λέξεις, οι νότες, ο χορός και τα χρώματα είναι τα δικά μας όπλα. Ας τα ενώσουμε ενάντια στον φόβο και την απάθεια.. Ας τα ενώσουμε στο όραμά μας ενάντια στη βαρβαρότητα και τον φασισμό”.


- Τι σας οδήγησε να προχωρήσετε σε μια τέτοια πρωτοβουλία;

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε πως υπάρχουν πολλές ομάδες αλλά και παραστάσεις που εκφράζουν κοινωνικές ανησυχίες και θέλουν να δημιουργήσουν ένα πεδίο πολιτικής παρέμβασης και συζήτησης. Γι' αυτό είδαμε πολλές δουλειές να αναδεικνύουν σημαντικούς προβληματισμούς απέναντι στα φαινόμενα του ρατσισμού και του φασισμού, προβληματισμοί που εκφράστηκαν κυρίως μέσα από την θεματολογία των παραστάσεων, μέσα από την ίδια την θεατρική δράση. Ωστόσο παραμένει το ζήτημα της περιορισμένης έως και ανύπαρκτης κοινωνικής παρεμβατικότητας που θα μπορούσε και θα έπρεπε να έχει η τέχνη σε τέτοιους καιρούς. Δηλαδή το να γίνεται μια παράσταση γεγονός και όχι να παραμένει μόνο στο επίπεδο του θεάματος. Έχουμε βάλει σαν στόχο να δημιουργήσουμε μια πλατφόρμα συντονισμού και δράσης των ανθρώπων του θεάτρου που θα μπορεί να ενεργοποιήσει μια συλλογική αντιφασιστική συζήτηση αλλά και συνείδηση στον χώρο μας.

- Σε ποιους απευθύνεστε και πώς βλέπεις να υλοποιείται αυτή η προσπάθεια;

Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα κοινό μέτωπο δράσης και σε αυτό χωράνε όλοι. Η προσπάθειά μας, όπως την βλέπω εγώ, προς αυτή την κατεύθυνση είναι σε δυο επίπεδα. Από τη μία θέλουμε να βρεθούμε να συζητήσουμε κατ' αρχήν και να μάθουμε ο ένας από την εμπειρία του άλλου. Ταυτόχρονα μέσα από την συζήτηση και την κοινή δράση προσπαθούμε να δημιουργήσουμε τις δυνατότητες να γινόμαστε κοινωνικά αντιληπτοί σαν σύνολο.

Από την άλλη θέλουμε αυτό το γενικευμένο αντιφασιστικό αίσθημα που έχουμε διακρίνει όλοι στους καλλιτέχνες να δέσει, να συμπράξει με τις ανάγκες της κοινωνίας. Στην ουσία θέλουμε να δούμε τι είδους τέχνη κάνουμε, να προσπαθήσουμε να αναγνώσουμε με ποιούς τρόπους η τέχνη μπορεί να φτάσει να εκφράζει πραγματικά αυτές τις μάχες και τις προκλήσεις της εποχής μας. Δηλαδή βρισκόμαστε για να μάθουμε από τους συναδέλφους μας αλλά και από την κοινωνία και από τα κινήματα, κάθε είδους, δηλαδή από τους θεατές μας που είναι και τα πολιτικά υποκείμενα των κινημάτων.

- Πώς βλέπεις την συνύπαρξη του καλλιτεχνικού κόσμου με την πολιτική δράση στο κίνημα;

Η εμπειρία της 19 Γενάρη πέρσι ήταν πάρα πολύ σημαντική. Πάλι στο Θέατρο ΕΜΠΡΟΣ είχαμε ανοίξει τις εκδηλώσεις με μια παιδική παράσταση για παιδιά των μεταναστευτικών κοινοτήτων. Τρομερή εμπειρία. Ωστόσο εδώ δεν πρέπει να παραβλέψουμε πως για άλλη μια φορά το καλλιτεχνικό δυναμικό δεν κινήθηκε σαν συλλογικό υποκείμενο. Π.χ. ο κόσμος του Θεάτρου δεν έχει βρει ως τώρα ουσιαστικές συνδέσεις με την μαχόμενη κοινωνία. Αυτό θέλουμε να το αλλάξουμε. Θέλουμε να μάθουμε από την εμπειρία όλων αυτών πώς οργανώνονται και εκφράζονται συλλογικά. Από τα αντιφασιστικά κινήματα και τις αντιρατσιστικές πρωτοβουλίες, μέχρι τις κοινότητες μεταναστών και ΛΟΑΤ και κάθε είδους μειονοτήτων, από κινήσεις σχολείων, μαθητών, που έχουν πολύ δυνατή αντιφασιστική δράση και αντίσταση, να μάθουμε και να συνδεθούμε με τις κοινωνικές διεργασίες, να υπάρξει ένας διάλογος με όλες αυτές τις κοινωνικές συλλογικότητες.

- Πώς κρίνεις την ως τώρα ανταπόκριση;

Η ανταπόκριση είναι πραγματικά θετική. Η ομάδα που από την αρχή μαζεύτηκε είναι γύρω στα 50 άτομα. Μέσα σε αυτόν τον κόσμο υπάρχουν ηθοποιοί και άνθρωποι του θεάτρου, χορευτές και μουσικοί, ακόμα και κόσμος από αντιφασιστικές και αντιρατσιστικές πρωτοβουλίες. Έχουμε ήδη έρθει σε επαφή μαζί μας μαθητές και εκπαιδευτικοί από σχολικές καλλιτεχνικές δράσεις αλλά και από δουλειές με μετανάστες και κόσμο με αναπηρία.

Έχουν φτιαχτεί ομάδες εργασίας που δουλεύουν με τρομερό κέφι και δημιουργικότητα για το φεστιβάλ που είναι σε ένα μήνα. Θα είναι μια μεγάλη αντιφασιστική γιορτή που φτιάχνεται συλλογικά, πολυφωνικά, πλουραλιστικά.

- Θεωρείς ότι μέσα σε αυτή τη διαδικασία, και τη δικιά σας αλλά γενικότερα μέσα στην κρίση τα τελευταία χρόνια, αλλάζει και η ίδια η τέχνη;

Αυτό μένει να το δούμε, να το διερευνήσουμε, να μάθουμε αν υπάρχουν και ποιες είναι οι αλλαγές αυτές. Ωστόσο κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει την δυναμική των τελευταίων ετών. Μπορεί αυτή η συγκρότηση των ανθρώπων του θεάτρου σήμερα να είναι ένα πολύ σημαντικό και θετικό βήμα, όμως αυτή η τόσο πολιτικά στρατευμένη και στοχευμένη συνύπαρξη έχει τις ρίζες της στις μεγάλες αλλαγές που έχουμε δει στο θέατρο τα τελευταία χρόνια. Δηλαδή στην δημιουργία δεκάδων μικρών ομάδων και χώρων που οδήγησαν σε μια έκρηξη της θεατρικής δράσης προσελκύοντας ταυτόχρονα και μεγάλο κομμάτι του κοινού σε πιο μικρά αλλά ελπιδοφόρα, πρωτότυπα, εναλλακτικά και πειραματικά εγχειρήματα. Πέρσι οι μικρές ομάδες, οι μικροί αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι είχαν αύξηση των εισητηρίων πάνω από 30%. Δηλαδή ο κόσμος πάει και βλέπει τέτοια θεάματα γιατί τον αφορούν.

Είναι λοιπόν δεδομένο πως πρέπει να ακούσουμε αυτόν τον κόσμο. Και τους δημιουργούς και το κοινό που ανακαλύπτει και εγκρίνει αυτή τη νέα πιο άμεση καλλιτεχνική δράση. Ο Μπρεχτ έλεγε ότι “κάθε εποχή φέρει την τέχνη της” και δεν εννούμε την κυρίαρχη τέχνη αλλά αυτή που γεννιέται στη βάση.

- Τι θα δούμε στο Φεστιβάλ;

Το φεστιβάλ θα περιλαμβάνει θεατρικές παραστάσεις και εργαστήρια για παιδιά κι ενήλικες, χορό, συναυλίες, performances, θέατρο δρόμου, προβολές, δρώμενα και οργανωμένες συζητήσεις. Καταλήξαμε σε μια πρώτη σχηματοποίηση βάση μεγάλων θεματικών ενοτήτων που θα μπορέσουν να αναλυθούν σε επιμέρους συζητήσεις οι οποίες θα καλύψουν και τις 10 μέρες του φεστιβάλ. Η ίδια η Τέχνη μέσα από ιστορικές αναδρομές στην κινηματική τέχνη και παραδείγματα αντιφασιστικής τέχνης, η θέση της τέχνης τόσο στο περιεχόμενο όσο και στον τρόπο παραγωγής της. Ο Ρατσισμός, η μη αποδοχή της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και επικέντρωση στις κατ’ εξοχήν κοινωνικές ομάδες που στοχοποιούνται και καταπιέζονται. Τα Κινήματα, η ιστορική αναδρομή των αντιφασιστικών και αντιρατσιστικών κινημάτων μέχρι και σήμερα. Θέματα όπως η Εκπαίδευση, η Οικογένεια, τα Μedia, η Εργασία και ο ρόλος τους στην χειραγώγηση και την χειραφέτησή μας είναι ζητήματα που θα προσπαθήσουμε να συζητήσουμε. Έχουμε πάρα πολύ δουλειά μπροστά μας, όμως πιστεύω πως θα είναι ένα πραγματικά μοναδικό γεγονός που θα μπορέσει να βάλει ρίζες για ακόμα πιο ενεργή συμμετοχή των καλλιτεχνών στις αναγκαίες κοινωνικές μάχες που έρχονται.