Μπερλινάλε 2014

Αυτό που ήταν εμφανές πάντως ήταν ότι η Μπερλινάλε παραμένει το μαζικότερο φεστιβάλ, με τον μεγαλύτερο παγκόσμια αριθμό θεατών (νέο ρεκόρ με πάνω από 400 000) και τον μεγαλύτερο αριθμό προβαλλόμενων ταινιών (400). Τι σημαίνει αυτό; Την οικονομική ευρωστία της Γερμανίας; Μάλλον ότι ο κινηματογράφος εξακολουθεί να συγκινεί τον κόσμο σε μια εποχή που αλλάζει γοργά.

Το διαγωνιστικό τμήμα ήταν το πιο λαμπερό (κατά τη γνώμη μας όχι το πιο ουσιαστικό). Αυτό έφερε στο κόκκινο χαλί εκατοντάδες σταρ από όλο τον κόσμο, ΜΜΕ και δημοσιότητα, όχι όμως ουσία. Το μεγάλο βραβείο (χρυσή άρκτος) κέρδισε ένα κινέζικο νέο-νουάρ, το «Μαύρος άνθρακας – λεπτός πάγος». Η υπόθεση δεν είναι καθόλου πρωτότυπη: Αλκοολικός πρώην μπάτσος ψάχνει την αλήθεια και ερωτεύεται τη μοιραία ύποπτη κατά συρροήν φόνων. Όμως η ταινία έχει βάθος και προσωπικότητα. Επιβεβαίωσε την ανοδική πορεία του κινέζικου σινεμά -συμμετείχε με τρεις καλές ταινίες, οι οποίες έπρεπε εκτός των άλλων να ξεπεράσουν τον σκόπελο της κρατικής λογοκρισίας για να έρθουν στο φεστιβάλ. Κυνήγι χρήματος, πτώση αξιών, διαφθορά, μοναξιά διαπερνούν και τα τρία έργα, τυχαίο για την εικόνα της σύγχρονης Κίνας;

Στα καλά σημεία η βράβευση της νέας ταινίας του Γουές Άντερσον «Ξενοδοχείο η μεγάλη Βουδαπέστη», ένα παραμυθόδραμα στο γνώριμο ύφος του σκηνοθέτη, που εκτυλίσσεται στο μεσοπόλεμο, με «κακούς» ναζί και «καλούς» μελαμψούς Άραβες, πρόσφυγες των πολέμων της δικής τους εποχής.

Πέρα από το mainstream και το εμπορικό τμήμα, η καρδιά της τέχνης του σινεμά χτύπησε στους κύκλους «Πανόραμα» και «Φόρουμ». Αφορούσαν ταινίες και ντοκιμαντέρ από όλο τον κόσμο, ανεξάρτητων από τα μεγάλα στούντιο παραγωγών, χαμηλού έως ανύπαρκτου προϋπολογισμού, καλλιτεχνικού ή πρωτοποριακού ύφους πλην ομως για πλατύ ακροατήριο (αίθουσες συνήθως φίσκα), που επί πλέον πολιτικολογούσαν ανοιχτά και συνηθως αριστερόστροφα. Από μια τεράστια παραγωγή ξεχωρίσαμε τα ντοκιμαντέρ «Σχετικά με τη βία», βασισμένο στο βιβλίο του Φρανς Φανόν «Της γης οι κολασμένοι», το «Ερχόμαστε σαν φίλοι» από τον δημιουργό της «Κατάρας του Δαρβίνου» Χ.Ζάουπερ, το «Ένας άλλος κόσμος» για το κίνημα Occupy Wall Street, δεκάδες αξιόλογες ταινίες lgbtqi περιεχομένου, ταινίες για τους βιασμούς από την Ινδία ως την Αιθιοπία και για την κατάσταση στο Ιράν, το Μεξικό, την Ιαπωνία μετά τη Φουκουσίμα. Ένα αληθινο πανόραμα ενός κόσμου γεμάτου αντιθέσεις και αντιπαλότητες.

Η ελληνική συμμετοχή ήταν αναβαθμισμένη και σαφώς επικεντρωμένη στην κρίση. Η ταινία του Γιάννη Οικονομίδη «Το μικρό ψάρι» (διαγωνιστικό), το «Να κάθεσαι και να κοιτάς» και το «Στο σπίτι» αποτελούν κυριολεκτικά γροθιές στο στομάχι, καταγγελίες μιας κατάστασης οικονομικού, ιδεολογικού και κοινωνικού τέλματος. Τελικά βραβεύτηκε η τελευταία, που αναφέρεται σε μια οικιακή βοηθό από τη Γεωργία, που απολύεται όχι λόγω οικονομικής κρίσης, αλλά όπως διαπιστώνει επειδή πάσχει από μια ανίατη ασθένεια.

Δήμητρα Κυρίλλου


“Μνημείων άνδρες”. Άνθρακες ο θησαυρός και στις δηλώσεις και στην ταινία

«Έχετε πολύ καλά επιχειρήματα για να στηρίξετε την υπόθεση της επιστροφής στην Ελλάδα των μνημείων που σας ανήκουν», απάντησε ο Τζορτζ Κλούνεϊ σε «καρφωτή» ερώτηση ελληνοκύπριας δημοσιογράφου στη συνέντευξη τύπου το Σάββατο, στη Μπερλινάλε, η οποία συσχέτιζε τα Ελγίνεια μάρμαρα με την υπόθεση της τελευταίας του ταινίας «Μνημείων άνδρες» . Βέβαια, όταν του ζητήθηκε να κάνει κάποια πρόταση για το πώς θα μπορούσαν τα μνημεία να επιστραφούν, απάντησε: «Δεν είμαι και τόσο καλός στις προτάσεις» και η συζήτηση έληξε με αστειάκια για προτάσεις… γάμου.

Η υπόθεση θα έμενε στα κουτσομπολιά των εφημερίδων αν ο υπουργός πολιτισμού Π.Παναγιωτόπουλος δεν έστελνε στον Κλούνεϊ μια ευχαριστήρια επιστολή που κινείται ανάμεσα στον μελοδραματισμό και το γλείψιμο για την παρέμβασή του. Ο δεξιός δήμαρχος Λονδίνου Μπ.Τζόνσον αντέδρασε με απαίσιες εθνικιστικές κορώνες, ο Κλούνεϊ επανήλθε και το θέμα πήρε αδιανόητες διαστάσεις, καθώς ο ελληνικός τύπος έσπευσε να χειροκροτήσει τον νέο «ανιδιοτελή» φίλο της Ελλάδας.

Πίσω από το θόρυβο, αυτό που υπάρχει είναι ένα τυχαίο γεγονός (μια διπλωματική απάντηση στην αιφνιδιαστική ερώτηση της δημοσιογράφου) και μια απαράδεκτη ταινία.

Η ταινία παίζεται ήδη στις ελληνικές αίθουσες, προβλήθηκε στη Μπερλινάλε και είναι η χειρότερη δουλειά του Κλούνεϊ, τον οποίο είχαμε παλιότερα χειροκροτήσει στο «Συριάνα», στο «Καληνύχτα και καλή τύχη» κ.α. Αναφέρεται στην προσπάθεια μιας ομάδας ιστορικών και επιστημόνων των συμμαχικών δυνάμεων, κατά την απόβαση στη Νορμανδία να πάρουν πίσω τους θησαυρούς των έργων τέχνης που έκλεψαν οι ναζί κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Επί δύο (ατέλειωτες) ώρες οι θεατές παρακολουθούν γενναίους, έξυπνους και ευαίσθητους Αμερικανο-αγγλο-γάλλους, με επικεφαλής τους πρώτους φυσικά, να ψάχνουν σπάνια μνημεία ανά την Ευρώπη, εκφωνώντας λόγους και σοφιστείες για τη σημασία της τέχνης στην ιστορία της ανθρωπότητας και ξεγελώντας κακούς Γερμανούς και χαζούς Ρώσους. Εξωραϊσμός του ρόλου των συμμάχων και εξυπναδούλες και μάλιστα από μια χώρα που πρόσφατα ισοπέδωσε τη Βαγδάτη και τη Βαβυλώνα δεν υποφέρεται ούτε για τη λάμψη των μαρμάρων του Παρθενώνα.


Ο Κεν Λόουτς στο Βερολίνο

«Αν είναι να έχουμε μια ενωμένη Ευρώπη, και πρέπει να έχουμε, αυτή πρέπει να βασίζεται στο κοινό καλό και στην ισότητα ανάμεσα στις χώρες και να διοικείται από τον ίδιο τον ευρωπαϊκό λαό και όχι από τις πολυεθνικές και τις μεγάλες γενικά επιχειρήσεις... Γι' αυτό πρέπει να παραμείνουμε ενωμένοι, σε μια Ευρώπη που να βασίζεται στη συνεργασία και όχι στον ανταγωνισμό».

Μ’αυτά τα λόγια σχολίασε ο Κεν Λόουτς τη βράβευσή του στην 64η Μπερλινάλε για το σύνολο του έργου του. Το φεστιβάλ οργάνωσε ειδική ρετροσπεκτίβα για να τιμήσει τον κορυφαίο Βρετανό σκηνοθέτη, προβάλλοντας κάθε βράδυ 1-2 ταινίες του, από τις παλιότερες τηλεταινίες στο Channel 4 μέχρι το περσινό «Μερίδιο των αγγέλων». Την Πέμπτη 13 Φλεβάρη έγινε η συνέντευξη τύπου και η απονομή στο πλαίσιο της προβολής του «Βροχή από πέτρες». Χαιρόμαστε για το φόρο τιμής στον αριστερό σκηνοθέτη και το άξιζε 100%. Η συνεισφορά του στο «Free cinema» και τον Ευρωπαϊκό κινηματογράφο είναι ανεκτίμητη.

Μια όμως που ο ίδιος μετέφερε τη συζήτηση στο τεραίν της πολιτικολογίας, οφείλουμε να διαπιστώσουμε ότι οι επικλίσεις του για ενωμένη Ευρώπη «της ισότητας και συνεργασίας των λαών» δεν συνάδουν καθόλου με τον ρεαλισμό που ο ίδιος εισήγαγε και υπομονετικά δίδαξε στο έργο του. Μοιάζουν περισσότερο με καλοπροαίρετες νουθεσίες σε αυτιά άτακτων παιδιών παρά με οποιαδήποτε συγκεκριμένη ανάλυση. Ο Λόουτς δεν είναι Κλούνεϊ. Γνωρίζει την ταξική πάλη, το κράτος και τους μηχανισμούς του και γι’αυτό οι παραινέσεις του είναι πολύ πίσω, όχι μόνο από τον δικό του εαυτό που ως πρόσφατα γνωρίζαμε αλλά και από τις ανάγκες του κόσμου της αριστεράς στον οποίο αυτός απευθύνεται.


Οι ταινίες της εβδομάδας

Από τις ταινίες που ήδη παίζονται στις οθόνες, ξεχωρίσαμε τις εξής:

Ομάρ

Τι σημαίνει να ενηλικιώνεσαι σήμερα στη Δυτική Όχθη; Ο Χάνι Αμπού-Ασάντ («Παράδεισος τώρα») με την τελευταία ταινία του δίνει μια ρεαλιστική απεικόνιση της καθημερινότητας στην κατεχόμενη Παλαιστίνη μέσα από τα μάτια του νεαρού Ομάρ. Ο Ομάρ δουλεύει σ’ένα φούρνο, μαζεύει λεφτά και ονειρεύεται να παντρευτεί την αγαπημένη του Νάντια. Για να τη δει, κάθε μέρα περνάει πάνω από το τείχος και υπομένει στωικά τα κάθε είδους καψόνια των Ισραηλινών περιπολιών. Τα ρομαντικά του όνειρα είναι σε πλήρη αντίθεση με την πολιτική του δέσμευση στην Παλαιστινιακή αντίσταση, όμως πώς μπορεί κανείς να ζει στα κατεχόμενα χωρίς να αντιστέκεται στον κατακτητή; Όταν συλληφθεί σαν ύποπτος για μια επίθεση, θα τον εκβιάσουν να καταδώσει τους συντρόφους του με αντάλλαγμα τη δική του ελευθερία. Μόνο που πρόκειται για τους κολλητούς του, τον αδελφό της Νάντιας και τον τρίτο της παρέας που φαίνεται να την γλυκοκοιτάζει επίσης. Έτσι ξεκινάει ένα κυνήγι της γάτας με το ποντίκι γεμάτο άγχος, καταδίωξη και προδοσίες στο όριο του μελοδράματος που κορυφώνεται με την κάθαρση που έρχεται στο τέλος.

Dallas Buyers Club

Μέσα δεκαετίας ’80, ο Ρον Γούντρουφ, καλοπληρωμένος χειρώνακτας εργάτης στις πετρελαιοπηγές του Ντάλας ζει μια αλλοτριωμένη ζωή ανάμεσα στα ναρκωτικά, το αγοραίο σεξ και τη μαγκιά που ανταλλάσσει με την παρέα του στα μπαρ της περιοχής. Όταν τυχαία πληροφορείται ότι είναι φορέας του ιού HIV που μόλις έχει ανακαλυφθεί, χάνει τη γη κάτω απ’τα πόδια του. Αφού συνειδητοποιήσει ότι το Aids δεν είναι η τιμωρία του θεού για τους «ανώμαλους», πασχίζει να επιβιώσει, κι εκεί ανακαλύπτει δύο πράγματα: Πρώτο, τη γύμνια του αμερικάνικου συστήματος υγείας –υποχείριο των πολυεθνικών φαρμάκων που παίζουν με τις ζωές χιλιάδων φορέων και ασθενών και δεύτερο, ότι οι εν δυνάμει σύμμαχοί του είναι οι χιλιάδες «αδελφές» που τόσα χρόνια αναίσχυντα λοιδορούσε. Πρόκειται για αληθινή ιστορία που μετέφερε στην οθόνη ο Καναδός Ζαν-μαρκ Βαλέ, εξαιρετικές ερμηνείες από Μάλκομ Μακόναχι και Τζάρεντ Λίτο.

Εγωιστής γίγαντας

Ελεύθερη μεταφορά του παραμυθιού του Όσκαρ Ουάιλντ στη σύγχρονη Βρετανική επαρχία, όπου δυο αγόρια, εξοστρακισμένα από σχολείο και κοινωνία επιβιώνουν σαν ρακοσυλλέκτες μεταλλικών αντικειμένων. Η σκηνοθέτις Κλίο Μπαρνέτ ακολουθεί τα βήματα του πρώιμου Κεν Λόουτς για να μιλήσει με ρεαλισμό αλλά και ευαισθησία για τον κοινωνικό αποκλεισμό, την αλληλεγγύη, τη φιλία και τη συγγνώμη.

l Παίζεται ακόμη η βιογραφία «Μαντέλα: Ο δρόμος προς την ελευθερία» και το «Δικός της», πικρή κομεντί για την έννοια των σχέσεων στην εποχή του κυβερνοχώρου.