Ο Αντώνης γράφει ότι “Η σύγκρουση στην Ουκρανία, αν και τροφοδοτείται από παρόμοιο κοινωνικό υπόβαθρο, δεν έχει άμεση αναλογία με την Αραβική Άνοιξη, ούτε με τις εξεγέρσεις στον Ευρωπαϊκό Νότο και τα Βαλκάνια”. Πρόκειται για ορθή παρατήρηση. Το κοινωνικό υπόβαθρο για το ξέσπασμα όλων αυτών των κινημάτων είναι βέβαια παρόμοιο: ακόμα και οι πιο εχθρικοί αναλυτές απέναντι στο κίνημα στην Ουκρανία δεν μπορούν να το απορρίψουν απλά ως κίνημα της αστικής τάξης, παρόμοιο με τις αντιδραστικές διαδηλώσεις και απεργίες που έχουν κατά καιρούς οργανώσει οι αστοί ενάντια σε μη ελεγχόμενες από τους ίδιους κυβερνήσεις (πχ. τις διαδηλώσεις της κατσαρόλας στη Χιλή του Αλιέντε). Η κυβέρνηση Γιανουκόβιτς δεν είναι μια αντι-ιμπεριαλιστική κυβέρνηση που συγκρούεται με την ΕΕ ή τους ολιγάρχες, τουναντίον είναι η ίδια έκφραση ενός τμήματός τους. Η δε μαζικότητα των διαδηλώσεων εξασφαλίζεται από το γεγονός ότι μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού έχουν υποστεί τις συνέπειες της νεοφιλελεύθερης πολιτικής του Γιανουκόβιτς και των πλούσιων φίλων του.
Ωστόσο, το κοινωνικό υπόβαθρο – η καπιταλιστική κρίση και οι συνέπειές της στους απλούς ανθρώπους – δεν αρκεί από μόνο του για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει. Όπως στην περίπτωση της Μέσης Ανατολής η Αραβική Άνοιξη προέκυψε μέσα από την πολιτική κρίση των αραβικών καθεστώτων, έτσι στην Ουκρανία η αστάθεια και οι μαζικές διαδηλώσεις είναι γέννημα της κρίσης προσανατολισμού που βιώνει η άρχουσα τάξη της χώρας εξαιτίας της επανάκαμψης της ρωσικής ισχύος και της κρίσης ηγεμονίας των ΗΠΑ και της ΕΕ.
Πολιορκητικός κριός
Στη σύγκρουση που εξελίσσεται ανάμεσα στις διαφορετικές μερίδες της άρχουσας τάξης (και που τέμνει τη χώρα και γεωγραφικά, ανάμεσα στο ανατολικό και το δυτικό της κομμάτι), η κάθε μερίδα σπεύδει να αξιοποιήσει τον κόσμο στο δρόμο σαν πολιορκητικό κριό για την επίτευξη του δικού της σκοπού. Έτσι, βασικοί οργανωτές των διαδηλώσεων είναι αυτή τη στιγμή δύο πολιτικοί που ανήκουν στο ευρωπαϊκό κόμμα της Μέρκελ και του Σαμαρά και ένας πατενταρισμένος φασίστας.
Σε ένα άρθρο του για την “Πορτοκαλί Επανάσταση” του 2004, που αφορούσε τον προηγούμενο γύρο της ίδιας σύγκρουσης στην Ουκρανία (“Neither Washington nor Moscow”, Socialist Review, Δεκέμβριος 2004), ο Κρις Χάρμαν ανέλυε πώς οι άρχουσες τάξεις μπορούν να αξιοποιούν μαζικά κινήματα για τους δικούς τους ιδιοτελείς σκοπούς, αλλά και τους κινδύνους που ενέχει μια τέτοια στρατηγική. Σήμερα, βέβαια, δεν πρόκειται να έχουμε μια απλή επανάληψη της “Πορτοκαλί Επανάστασης”. Αφενός γιατί η ρωσική ισχύς είναι μεγαλύτερη και ο Γιανουκόβιτς δεν προβλέπεται να υποκύψει τόσο “εύκολα” όσο πριν. Αφετέρου γιατί και οι από κάτω έχουν την εμπειρία της προηγούμενης διάψευσης: ο Γιουστσένκο, ο πολιτικός που ανέτρεψε τον Γιανουκόβιτς το 2005 πάνω στο κύμα της Πορτοκαλί Επανάστασης, αποδείχτηκε ένας εξίσου διεφθαρμένος και αντιλαϊκός πολιτικός, γι' αυτό και μαυρίστηκε μαζικά στις εκλογές του 2010.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος και η σημαντικότερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η αριστερά στην Ουκρανία είναι αυτή τη στιγμή ο εθνικισμός. Ο ισχυρισμός της αντιπολίτευσης ότι “ο Γιανουκόβιτς ξεπουλάει την Ουκρανία στους Ρώσους”, με όλο το ιστορικό βάρος που αυτό έχει σε μια χώρα σαν την Ουκρανία, μπορεί να της δίνει πόντους στη σύγκρουση με την κυβέρνηση, αλλά την ίδια στιγμή αφήνει ανοιχτό το πεδίο στους φασίστες του Σβόμποντα και του Δεξιού Τομέα να υποδύονται τους “αγανακτισμένους” διαδηλωτές. Στο μεταξύ, η καλύτερη ενίσχυση που μπορούμε από την πλευρά μας να δώσουμε στον κόσμο που παλεύει για γνήσια δημοκρατικά και εργατικά δικαιώματα είναι να αποκαλύπτουμε την υποκρισία και τα ιμπεριαλιστικά κόλπα της ΕΕ, που καμία λύση δεν μπορεί να δώσει στα βάσανα των καθημερινών ανθρώπων της Ουκρανίας.
Θανάσης Καμπαγιάννης