Βοσνία: “Μια εξέγερση όλου του πληθυσμού”

Η κατάσταση στη Βοσνία λέει ο κύριος Αρμοστής είναι η χειρότερη από τότε που τέλειωσε ο εμφύλιος πόλεμος (1992-95). Τυπικά δεν έχει άδικο: τρεις δεκαετίες μετά την λήξη του πολέμου η Τούζλα, το Σαράγιεβο και οι άλλες μεγάλες πόλεις της Βοσνίας βρίσκονται ξανά στις φλόγες. Αλλά υπάρχει μια τεράστια διαφορά από το τότε στο τώρα: ο πόλεμος της δεκαετίας του '90 είχε πυροδοτηθεί από τους εθνικιστές -τους παλιούς "κομμουνιστές" ηγέτες της Γιουγκοσλαβίας στην προσπάθειά τους να αρπάξουν ό,τι περισσότερο μπορούσαν για τους εαυτούς τους και τους συμμάχους τους στο Παρίσι, το Βερολίνο, την Ουάσιγκτον ή το Λονδίνο. Ο σημερινός "πόλεμος" είναι μια εξέγερση των θυμάτων ενάντια στους πρωτεργάτες αυτής της λεηλασίας.

Η εξέγερση ξεκίνησε στις 5 Φλεβάρη, στην 20η επέτειο της έναρξης του πολέμου: στις 5 Φλεβάρη του 1994 μια ρουκέτα χτύπησε την Πλατεία Μαρκάλε του Σαράγιεβο, αφήνοντας πίσω της 68 νεκρούς και 144 τραυματίες. Ο Ράντοβαν Καράτζιτς και ο Ράτκο Μλάντιτς, οι ηγέτες των Σέρβων "κομιτατζήδων" που ήταν υπεύθυνοι για αυτή τη σφαγή (και για πολλές άλλες που ακολούθησαν) βρίσκονται τώρα στις φυλακές, κατηγορούμενοι για γενοκτονία. Τα θύματα του εμφυλίου πολέμου -από όλες τις πλευρές- ξεπέρασαν τις 100.000.

Οι σφαγές σταμάτησαν με το τέλος του εμφυλίου πολέμου, μόνο και μόνο όμως για να αντικατασταθούν από έναν ανελέητο πόλεμο ενάντια στους φτωχούς -με τη σφραγίδα αυτή τη φορά των Συμφωνιών του Ντέιτον, των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Διεθνών Οργανισμών.

"Οι πόλεις της Βοσνίας θυμίζουν το Λονδίνο το καλοκαίρι του 2011 και τα προάστια του Παρισιού το 2005", γράφει στην εφημερίδα The Guardian, o Ιγκόρ Στικς, ένας ακαδημαϊκός από τη Βοσνία που ζει τώρα στη Βρετανία. "Μια έκρηξη οργής και μια αναρχική καταστροφή των συμβόλων της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής εξουσίας. Σχεδόν 20 χρόνια μετά τη συμφωνία ειρήνευσης του Ντέιτον, μοιάζει σαν οι τοπικές ελίτ και οι διεθνείς παίκτες να έχουν καταλήξει σε μια κοινή αντίληψη μόνο ως προς ένα και μοναδικό σημείο: πως να αποκαταστήσουν γρήγορα τον καπιταλισμό στη χώρα. Και όμως είναι οι μαζικές ιδιωτικοποιήσεις που έχουν οδηγήσει στην ολική σχεδόν αποβιομηχάνιση και την εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά και υπηρεσίες που χρηματοδοτούνται από την υποδούλωση στο χρέος των πολιτών και του αδύναμου κράτους τους... Δεν πρόκειται για την εξέγερση κάποιων γκετοποιημένων θυμάτων των διακρίσεων. Είναι μια εξέγερση ολόκληρου του πληθυσμού."

Σπίθα

Η εξέγερση ξεκίνησε από την Τούζλα, ένα από τα παλιά βιομηχανικά κέντρα της πρώην Γιουγκοσλαβίας που τώρα έχει μετατραπεί σε ένα εγκαταλελειμμένο σωρό από ερείπια. Η σπίθα για την έκρηξη που ακολούθησε ήταν μια συνηθισμένη διαδήλωση εργατών που ζητούσαν τα αυτονόητα, την καταβολή των δεδουλευμένων. Η επιχείρηση στην οποία δούλευαν είχε χρεοκοπήσει -με τη συνηθισμένη διαδικασία: ξεπουλήθηκε, μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου σε έναν φίλο του παλιού διευθυντή, ο οποίος αφού την απομύζησε από οτιδήποτε είχε αξία, την χρεοκόπησε. Το δικαστήριο, στο οποίο κατέφυγαν οι εργάτες για να διεκδικήσουν τα δεδουλευμένα, τούς δικαίωσε -αλλά η δικαστική απόφαση έμεινε στα χαρτιά. Και η κυβέρνηση στις 5 Φλεβάρη, αντί να στείλει την αστυνομία να συλλάβει το αφεντικό, την έστειλε να χτυπήσει τους διαδηλωτές.

Η καταστολή γύρισε μπούμερανγκ. Διαδηλώσεις, συγκρούσεις με την αστυνομία και οι εμπρησμοί των δημοσίων κτιρίων βρίσκονται από τότε μόνιμα στην ημερήσια διάταξη. Όλες οι προσπάθειες των ηγετών να ξαναπαίξουν το χαρτί του εθνικισμού για να σταματήσουν την εξάπλωση της εξέγερσης στην "περιοχή τους" (η κληρονομιά της Συμφωνίας του Ντέιτον είναι δέκα καντόνια, το καθένα με τη δική του κυβέρνηση, χωρισμένα σε δυο εθνικές "οντότητες") έχουν μέχρι τώρα αποτύχει: "Πεινάω, σε τρεις γλώσσες", έγραφε κοροϊδευτικά ένα από τα πανό στο Σαράγιεβο. Σε πολλές περιοχές οι διαδηλωτές έχουν αρχίσει να οργανώνονται σε τοπικές συνελεύσεις. "Το Σαράγιεβο και η Βοσνία είναι ο καθρέφτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης", λέει ο Στικς. "Δείχνει και το παρόν της και το μέλλον της".