Πολιτισμός
Θέατρο: Οι Καρέκλες του Ιονέσκο στο Θέατρο Εκστάν

Οι καρέκλες γράφτηκαν  λίγο μετά τη λήξη του Δεύτερου Παγκόσμιου πολέμου και παρουσιάστηκαν στο Παρίσι το 1952. Πρόκειται για ένα εμβληματικό θεατρικό έργο που ανήκει θεματικά στο θέατρο του παραλόγου. Το θέατρο του παραλόγου  παρουσιάζει επί σκηνής την απουσία νοήματος στις πράξεις των ανθρώπων. Η μεγάλη ανθρωποσφαγή του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου αποτελεί την κορύφωση των ανόητων (χωρίς νόημα) πράξεων. Μια σφαγή που στα μάτια του μέσου ανθρώπου είναι ακατανόητη. Αλήθεια, πως μπόρεσαν οι άνθρωποι να φτάσουν σε αυτή τη φρίκη; Δεν μπορεί παρά να είναι το απαύγασμα των παράλογων πράξεών τους.

Την εικόνα του παραλόγου δεν τη δημιουργεί ο πόλεμος αλλά η κορύφωσή του. Στη νεωτερικότητα, ο άνθρωπος βρίσκεται δέσμιος των τυφλών δυνάμεων της οικονομίας, μόνος και απροστάτευτος, βιώνοντας τη μοναξιά, την εκμετάλλευση, τον ανταγωνισμό και την εγκατάλειψη. Είναι ο κόσμος που ο Μαρξ αποκαλεί άκαρδο.  ΄Ενας κόσμος χωρίς ψυχή. ΄Ενας κόσμος χωρίς καρδιά.. Η εικόνα αυτή θα τροφοδοτήσει το θέατρο του παραλόγου. Ο Γαλλορουμάνος Ιονέσκο προσλαμβάνει αυτήν την εικόνα αλλά και οι άλλοι εκπρόσωποι του παραλόγου, Σάμιουελ Μπέκετ, Ζαν Ζενέ, Άρθρουρ Αντάμοβ και Αλμπέρτ Καμύ. Είναι οι καθημερινές πράξεις των ανθρώπων που δεν έχουν νόημα, που δεν έχουν περιεχόμενο, που στερούνται σκοπού και οδηγούνται σε ένα κενό, μια ματαιότητα, σε μια αίσθηση απομόνωσης και αδιεξόδου. «Αφού υπάρχει θάνατος, όλα είναι παράλογα» θα πει ο Αλμπέρ Καμύ, δίνοντας μια καταθλιπτική διάσταση στην ανθρώπινη ύπαρξη. Η μελαγχολική διάσταση του ανθρώπου που βιώνει μια ζωή χωρίς νόημα, θα αποτυπωθεί πάλι και πάλι στα έργα των εκπροσώπων του θεάτρου που χαρακτηρίζεται ως παράλογο.

Ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος γέννησε το Νταντά ως κραυγή διαμαρτυρίας στη φρίκη του πολέμου και ο Δεύτερος, το παράλογο στην τέχνη. Υπάρχει ένα νήμα που ενώνει τις δυο μορφές τέχνης. Είναι ο θάνατος, η απελπισία, η χωρίς νόημα σφαγή των ανθρώπων. Αλίμονο όμως, δεν είναι ο παραλογισμός που τρέφει το αχόρταγο μολώχ, γιατί ο πόλεμος στον 20ο αιώνα αποτελεί την κορύφωση των ανταγωνισμών των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για το ποιος θα κυριαρχήσει στις αγορές, για το ποιος θα ελέγχει τις πρώτες ύλες, άρα για το ποιος θα είναι ο κυρίαρχος παίχτης στην παγκόσμια οικονομική, πολιτική και στρατιωτική σκακιέρα. Σε αυτό το χωρίς όρια ανταγωνιστικό παιχνίδι χρησιμοποιούνται τα σύγχρονα έθνη κράτη για την προώθηση των επιδιώξεων τους. Το θέατρο βέβαια δεν αναλύει τα κοινωνικά φαινόμενα, απλώς τα καταγράφει όπως σε έναν καθρέφτη, το είδωλο που καθρεφτίζεται πάνω του. Ο κόσμος του θεάτρου είναι ο κόσμος της καθημερινής εμπειρίας, του καθημερινού βιώματος και ο Ιονέσκο με τις Καρέκλες μας παραδίνει ένα κείμενο καταγραφής των άδειων και μοναχικών ζωών εκατομμυρίων άσημων ανθρώπων.

Ένα ζευγάρι υπερηλίκων που ζει απομονωμένο σε ένα μικρό νησί. Γύρω τους απλώνεται το απέραντο υγρό στοιχείο σαν σύνορο με τον υπόλοιπο κόσμο. Δεν δίνεται ούτε ο τόπος ούτε ο χρόνος. ΄Ετσι πολλαπλασιάζεται η αίσθηση της μοναξιάς και της απομόνωσης ενώ παράλληλα δίνεται μια διαχρονική διάσταση στην αίσθηση του κενού της ανθρώπινης ύπαρξης. Οι δυο γέροι ζουν μέσα σε μια φαντασίωση, σε ένα χώρο έξω από τον χώρο και σε ένα χρόνο έξω από τον χρόνο. Η γριά θα επισημάνει πολλές φορές τις τρομερές, κατ΄αυτήν, ικανότητες του γέρου: «Εσύ θα μπορούσες να ήσουν αρχιστράτηγος, αν το ήθελες!». Ο γέρος ανταπαντά με δηκτικό τρόπο, αλλά με στόμφο: Μα, είμαι στρατηγός, αφού είμαι θυρωρός του κτηρίου!».

Σε μια μεταμοντέρνα εκδοχή σχετικοποίησης της πραγματικότητας και της αλήθειας, το ηλικιωμένο ζευγάρι έχει δημιουργήσει τον δικό του ανύπαρκτο κόσμο, όπου  η κολακία της γριάς απέναντι στον γέρο είναι συνεχής (για να μας θυμίζει ότι η γυναίκα είναι πάντα κατώτερη του άντρα) αποτύπωμα της κατώτερης κοινωνικής θέσης της κάτι που φαίνεται μέσα από την ασυνέχεια του διαλόγου που κινείται  διαρκώς  από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς συνοχή και ειρμό και με διάθεση διακωμώδησης των πάντων. Ο γέρος θυμάται, ξαφνικά, ότι έχει να στείλει ένα βαρυσήμαντο μήνυμα στην ανθρωπότητα και αποφασίζει να καλέσει όλα τα σημαίνοντα πρόσωπα της «καλής» κοινωνίας για να κάνει τη μεγάλη αποκάλυψη του μηνύματός του. Αρχίζουν, λοιπόν, να καταφθάνουν οι διάφοροι καλεσμένοι, όχι όμως οι πραγματικοί, οι ζωντανοί άνθρωποι, αλλά τα φαντάσματά τους. Τους υποδέχονται εγκάρδια προσφέροντάς τους καρέκλες για να καθήσουν. Ο χώρος γεμίζει σιγά – σιγά άδειες καρέκλες δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα απέραντου κενού ή μάλλον μια μάζωξη φαντασμάτων, που κανείς δεν τα βλέπει εκτός από τους γέρους.

Οι άδειες καρέκλες στοιχειώνουν τη μεγάλη στιγμή. Εκείνη τη στιγμή που περιμένουν για να αποκαλύψει ο γέρος το μήνυμά του στην ανθρωπότητα. Μια στιγμή που δεν θα έρθει ποτέ. Όλα τείνουν στο τίποτα. Πράξεις χωρίς νόημα, λόγια κενά χωρίς περιεχόμενο. ΄Ισως θα μπορούσαμε να προσδώσουμε κάποιο νόημα στην παρουσία του ομιλητή – σκιάχτρου που δεσπόζει στο τέλος του έργου και στέλνει  ένα διαρκές μήνυμα ανυπαρξίας μηνυμάτων.

Οι καρέκλες είναι ένα θεατρικό έργο σε πλήρη αντίθεση με τις άδειες καρέκλες και το κενό μήνυμα, μεστό μηνυμάτων και περιεχομένου, αρκεί να δούμε τα σημαινόμενα πίσω από τα άδεια σημαίνοντα. Το έργο δεν κουράζει γιατί η εξέλιξη της δράσης είναι καθηλωτική και οι διάλογοι που κινούνται μεταξύ κωμικού και σοβαρού κρατούν τον θεατή σε μια συνεχή εγρήγορση. Η θαυμάσια σκηνοθετική δουλειά του Γάλλου σκηνοθέτη Ζαν Πωλ Ντενιζόν,  η πηγαία υποκριτική ικανότητα του Γιάννη Σταματίου και η πολύ καλή Ελένη Παπαχριστοπούλου μαγεύουν τον θεατή και δεν τον αφήνουν ούτε λεπτό να ξεφύγει, δίνοντας το έναυσμα για έναν φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στην ύπαρξη και την πραγματικότητα της ζωής.

Χρήστος Μάραντος     

 

Ταυτότητα της παράστασης:

ΘΕΑΤΡΟ ΕΚΣΤΑΝ

Πατησίων & Καυταντζόγλου 5 – 11145 Αθήνα

Τηλ.: 213-021.03.39, 6977-35.93.12

www.ekstan.info                                                                  

 

Δ.Τ. ΟΙ ΚΑΡΕΚΛΕΣ του ΙΟΝΕΣΚΟ

 

ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΛΗ ΘΕΑΜΑΤΩΝ

Ταυτότητα της Παράστασης   ΟΙ ΚΑΡΕΚΛΕΣ  ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΙΟΝΕΣΚΟ

Έναρξη: Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2016 – έως τέλος σαιζόν

Παραστάσεις: κάθε Σάββατο στις 21.00 και Κυριακή απογευματινή στις 19.00 (εκτός από 24/12-8/1)

Διάρκεια: 1 ώρα και 15 λεπτά  

Εισιτήρια: 10, 8(γκρουπς) 5 ευρώ( φοιτητές/άνεργοι)

Κρατήσεις: τηλ. ταμείου 213-021. 03.39, 6977-35.93.12

Χωρητικότητα: 45 θέσεις

Μια κωμική ιστορία πάνω στη ζωή και το θάνατο και σ’ ό,τι αφήνουμε μετά το πέρασμά μας στη γη…(Κωμωδία)

 

Σκηνοθεσία ………………  Ζαν – Πωλ Ντενιζόν

Μετάφραση …............  Ελένη Παπαχριστοπούλου

Σκηνικά – Κοστούμια…. Μπέτυ Λυρίτη

Φωτισμοί…………………… Παναγιώτης Μαζαράκης

Βοηθός σκηνοθέτη…. Ελένη Καταλιακού

Με σειρά εμφάνισης

Γέρος…… Γιάννης Σταματίου

Γριά…….  Ελένη Παπαχριστοπούλου