H σημερινή κουβέντα γίνεται με αφορμή το πρόσφατο σκάνδαλο στην διαχείριση των αποθεματικών των ασφαλιστικών Ταμείων των εργαζομένων των χρημάτων δηλαδή που οι εργαζόμενοι αποταμιεύουν για να πάρουν κάποτε σύνταξη. Όμως πιστεύω ότι για να βγουν κάποια ουσιώδη συμπεράσματα θα πρέπει να ξεφύγουμε από την εικονική πραγματικότητα των τηλεοπτικών παραθύρων και να δούμε την ουσιαστική πλευρά της υπόθεσης που κατά την γνώμη μου συμπυκνώνεται στο βασικό ερώτημα: Πως διαχειρίζονται οι κυβερνήσεις και οι διοικήσεις των Ταμείων τα αποθεματικά των Ταμείων.
Πιστεύω ότι ο πρόλογος που έκανες ήταν πολύ ουσιαστικός και δίνει το ζήτημα στην πραγματική του διάσταση Πράγματι το πρόβλημα της διαχείρισης των αποθεματικών των Ταμείων αρχίζει από την δεκαετία του ’50. Από το 1950 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80 τα αποθεματικά των Ταμείων ήταν σε άτοκους λογαριασμούς στην Τράπεζα της Ελλάδος. Και με αυτά τα λεφτά χρηματοδοτούσαν τον Μποδοσάκη, τον Νιάρχο, τον Ανδρεάδη και τους λοιπούς «επιχειρηματίες» για να έρθει η πολυπόθητη «οικονομική ανάπτυξη» που όμως αφορούσε τους λίγους. Έχει υπολογιστεί ότι οι απώλειες από τόκους την περίοδο αυτή (με μεγάλες περιόδους υψηλού πληθωρισμού και υψηλών επιτοκίων) ανέρχονται στο ποσό των 70 περίπου δισεκατομμυρίων ευρώ ή 25 τρις δραχμές..
Τεράστια ποσά…
Πράγματι «είναι πολλά τα λεφτά» όπως θα έλεγε και ο Σπύρος Καλογήρου. Όμως θα πρέπει να επισημάνουμε και το ότι την περίοδο εκείνη η κλοπή – γιατί περί κλοπής πρόκειται – δεν είχε γίνει τόσο αισθητή γιατί και οι συντάξεις ήταν χαμηλές και οι συνταξιούχοι ήταν λίγοι. Το πρόβλημα έγινε αντιληπτό από την πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου η οποία ήταν και η μόνη που έδωσε μια κάπως ορθολογική και βιώσιμη (για εκείνη την εποχή) λύση. Τα κεφάλαια των Ταμείων ήταν μεν δεσμευμένα στην Τράπεζα της Ελλάδος αλλά τοκίζονταν με επιτόκιο 14% (όταν βέβαια τα επιτόκια στις καταθέσεις ήταν κατά μέσο όρο πάνω από 20%)
Όταν έφτασε ή ώρα όμως να πάρουν τις συντάξεις τους οι εργαζόμενοι που τόσα χρόνια πλήρωναν τις εισφορές τους οι κυβερνήσεις Μητσοτάκη και Σημίτη έφτασαν στο σημείο να τους ζητάνε και τα ρέστα… Άρχισαν να επικαλούνται το «δημογραφικό πρόβλημα» και την «αύξηση του προσδόκιμου ζωής»…
Πράγματι έτσι έγινε. Και βέβαια δεν έχασαν την ευκαιρία να προχωρήσουν σε μία ακόμα προσπάθεια να εκμεταλλευτούν τα αποθεματικά των ασφαλιστικών Ταμείων σε όφελος του κεφαλαίου. Επειδή η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο έπρεπε να καλύψουν την όλη προσπάθεια με φερετζέ. Και βρήκαν το κόλπο των δήθεν υψηλών αποδόσεων που θα προσέφερε η επένδυση μέρους των αποθεματικών σε μετοχές και σε προϊόντα υψηλού κινδύνου.
Με ποιο τρόπο;
Το 1992 η κυβέρνηση Μητσοτάκη θεσμοθετεί για πρώτη φορά την τοποθέτηση του 20% των αποθεματικών των Ταμείων σε μετοχές και σε τραπεζικά προϊόντα υψηλού ρίσκου.
Το 1995 η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ πλέον επιτρέπει την πρόσληψη από τις Διοικήσεις των ασφαλιστικών Ταμείων Τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε ρόλο συμβούλου.
Το 1999 η κυβέρνηση Σημίτη ανεβάζει το ποσοστό των αποθεματικών που τζογάρονται στο χρηματιστήριο στο 23%. Την ίδια περίοδο (συμπτωματικά άραγε;) μεταβιβάζεται ο έλεγχος του τραπεζικού συστήματος στον ιδιωτικό τομέα και γιγαντώνεται το ιδιωτικό τραπεζικό κεφάλαιο.
Εδώ θα κάνω τον συνήγορο του διαβόλου. Μήπως όμως αυτό είχε θετικό αντίκτυπο στα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων. Μήπως τελικά με αυτό τον τρόπο οι αποδόσεις των κεφαλαίων των ασφαλιστικών Ταμείων ήταν υψηλές;
Και εδώ θα σου απαντήσω με μία ερώτηση πόσες φορές θα παίξεις γκανιάν τον Αστραχάν στον ιππόδρομο και θα κερδίσεις;
Ακριβώς αυτό έγινε. Τα ταμεία την τριετία 1999-2002 έχασαν γύρω στα 3,5 δις ευρώ. Αλλά δεν έφτανε αυτό.
Το 2003 η κυβέρνηση Σημίτη επέτρεψε στα Ταμεία να επενδύουν τα αποθεματικά τους σε χρηματιστηριακά παράγωγα. Χρηματιστηριακά προϊόντα πολύ υψηλού ρίσκου που δεν είναι τίποτα περισσότερο από αέρα κοπανιστό…. Από γκανιάν το στοίχημα έγινε φορκάστ….
Με όλα αυτά που μας περιέγραψες έγινε κατανοητό πως τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων αποτέλεσαν για όλη την μεταπολεμική περίοδο και μέχρι σήμερα ένα ακόμη μέσο για την αναδιανομή του εισοδήματος υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου. Και εδώ θα ήθελα να σου επισημάνω ότι η απαλλαγή των εργοδοτών από την καταβολή των εργοδοτικών εισφορών αποτελούν και αυτές αντικείμενο διαπραγμάτευσης και χρησιμοποιείται από τις κυβερνήσεις σαν κίνητρο προς τους εργοδότες για να «επενδύσουν».
Πράγματι αποτελεί την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος…
Και φτάνουμε στην κορυφή του παγόβουνου που είναι η σημερινή κρίση και το σκάνδαλο με τα δομημένα ομόλογα. Τι συνέβη σε αυτή την φάση και πως φτάσαμε ως εδώ;
Κατ αρχήν να εξηγήσουμε την έννοια «δομημένο» ή «σύνθετο» ομόλογο. Με την ευρεία έννοια του όρου είναι ομόλογα που η απόδοσή τους εξαρτάται από κάποια συνθήκη. Αν ας πούμε η συνθήκη είναι ότι η διακύμανση στην ισοτιμία δολαρίου ευρώ στο τέλος της περιόδου δεν θα ξεπεράσει το 10% θα σου δώσει απόδοση 5% αν όμως την ξεπεράσει δεν έχεις απόδοση. Και το χειρότερο είναι πως τα ομόλογα αυτά μπορούσαν να αγοραστούν όχι από τα κεφάλαια υψηλού κινδύνου (το 23%) αλλά από το 77% των αποθεματικών που προορίζονταν για επενδύσεις σε σταθερούς τίτλους. Όπως καταλαβαίνεις ο μόνος που θα κερδίσει από τέτοιας μορφής ομόλογα είναι ο εκδότης γιατί εξασφαλίζει φτηνό χρήμα με πολύ χαμηλό ρίσκο μεταβιβάζοντας το ρίσκο και σε τελική ανάλυση το κόστος της χρηματοδότησης του, στον αγοραστή του ομολόγου.
Δηλαδή ξαναγυρίσαμε στην εποχή της δεκαετίας του 1960 μόνο που αυτή τη φορά τα ασφαλιστικά ταμεία χρηματοδοτούν τις Τράπεζες σε πολλές περιπτώσεις δε με κίνδυνο απώλειας όχι μόνο των αποδόσεων αλλά και μέρους του κεφαλαίου που επένδυσαν.
Ποια θα πρέπει κατά την γνώμη σου να είναι η πρόταση των εργαζομένων και των συνδικάτων για την διαχείριση των αποθεματικών των ασφαλιστικών Ταμείων;
Κατ αρχήν θα πρέπει διεκδικήσουμε εργαζόμενοι και συνδικάτα να αλλάξει ριζικά το υπάρχων νομικό πλαίσιο και να απαγορευτεί δια νόμου η τοποθέτηση των αποθεματικών των Ταμείων σε τέτοιου είδους ιπποδρομιακά στοιχήματα.
Δεύτερο σημείο να απαιτήσουμε την δημιουργία ενιαίου κοινωνικού φορέα διαχείρισης των αποθεματικών. Ενιαίος φορέας που θα χρηματοδοτεί τις δανειακές ανάγκες του δημοσίου και μόνον αλλά με επιτόκια που θα καλύπτουν τις πληθωριστικές απώλειες. Ενιαίου φορέα στον οποίο θα συμμετέχουν εκπρόσωποι των εργαζομένων των εργοδοτών και του δημοσίου με ουσιαστικές αρμοδιότητες στην διαχείριση και στον έλεγχο των τοποθετήσεων αυτών.
O Mανώλης Bασιλάκης μίλησε στον Λέανδρο Mπόλαρη