Βεβαίως, κανένας σήμερα, μετά από τους συνεχείς πολέμους των τελευταίων δέκα χρόνων στην Μέση Ανατολή, δεν μπορεί στα σοβαρά να επιχειρηματολογήσει για τα ευγενή κίνητρα ή την ευτυχή κατάληξη της πολεμικής επέμβασης των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Η κληρονομιά του Ιράκ βαραίνει αφόρητα τους υποστηρικτές αυτών των απόψεων.
Η επανάσταση σε πρώτο πλάνο
Αν αξίζει να συζητηθεί κάτι σήμερα είναι οι φωνές μέσα στην Αριστερά που θέτουν σε πρώτο πλάνο την επανάσταση στην Λιβύη και τις πιεστικές της ανάγκες.
Ένας κατά τα άλλα αντιιμπεριαλιστής διανοούμενος της Αριστεράς, ο Ζιλμπέρ Ασκάρ, επέλεξε να τοποθετηθεί υπέρ της απόφασης του ΟΗΕ και της επιβολής της απαγόρευσης πτήσεων, σεβόμενος: “το κάλεσμα ενός λαϊκού κινήματος για προστασία έστω και με τη μορφή ιμπεριαλιστών αστυνόμων”. Σε ένα παρόμοιο κείμενο, ο Νικόλας Σεβαστάκης στην Κυριακάτικη Αυγή (27/03), κατακρίνει την “αντι-επεμβατική μονομέρεια” της αντιιμπεριαλιστικής Αριστεράς.
Όσες και όσοι από εμάς τασσόμαστε χωρίς “ναι μεν αλλά” κατά της επέμβασης χρειάζεται να απαντήσουμε ξεκάθαρα σε αυτά τα επιχειρήματα: η κάθετη καταδίκη μας στην επέμβαση της Δύσης στην Λιβύη δεν γίνεται γιατί βάζουμε σε δεύτερο ή σε τρίτο πλάνο την επανάσταση, αλλά γιατί βάζουμε την επανάσταση στο πρώτο πλάνο της αντιμετώπισής μας. Βασικό αποτέλεσμα της επέμβασης θα είναι να εξουδετερώσει την επαναστατική διαδικασία που ξεκίνησε στην Τυνησία, συνεχίστηκε στην Αίγυπτο με επιτυχία και τώρα βλέπουμε να κλιμακώνεται σε όλες τις χώρες της περιοχής.
Παρόλη την κυρίαρχη ισλαμοφοβική φιλολογία στην Δύση, οι λαοί της Μέσης Ανατολής υφίστανται δικτατορικά καθεστώτα όχι λόγω της μουσουλμανικής “καθυστέρησης” ή της ανωριμότητας των πολιτών τους, αλλά λόγω της ιμπεριαλιστικής ιεραρχίας των κρατών στον σύγχρονο καπιταλισμό. Η ηγεμονία της Δύσης στην κρισιμότερη γεωστρατηγικά περιοχή του κόσμου – την Μέση Ανατολή – απαιτεί την διατήρηση δικτατορικών καθεστώτων, όπου μειοψηφικές και βαθύπλουτες κυρίαρχες τάξεις καταπιέζουν τους λαούς τους, την ίδια στιγμή που επιτρέπουν την καταλήστευση των φυσικών πόρων των χωρών αυτών για τα συμφέροντα των δυτικών πολυεθνικών.
Διαρκής Επανάσταση
Γι' αυτόν τον λόγο και η οποιαδήποτε κίνηση των αραβικών μαζών, πόσο μάλλον ένα κύμα επαναστάσεων, δεν μπορεί να “περιοριστεί” στα δημοκρατικά αιτήματα. Η ανατροπή των δικτατορικών καθεστώτων συμβαδίζει με την σύγκρουση με τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα της Δύσης στην περιοχή. Για να ξανακερδίσουν οι Αιγύπτιοι, οι Σαουδάραβες, οι Λίβυοι και ούτω καθεξής την ελευθερία τους απέναντι στους Μουμπάρακ, τους Σαούντ, τους Καντάφι πρέπει να έρθουν σε σύγκρουση με τους Ομπάμα, τους Κάμερον, τους Σαρκοζί και το σύστημα που αυτοί υπηρετούν.
Δυστυχώς όμως τα κινήματα και οι επαναστάσεις δεν είναι ταινίες με δεδομένη πλοκή και προκαθορισμένο τέλος. Είναι ανοιχτές κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες που εξαρτώνται από τις επιλογές των υποκειμένων τους στις δεδομένες πάντα συνθήκες. Κινήματα που ξεκινούν με νόμιμες διεκδικήσεις και δίκαια αιτήματα είναι δυνατόν μέσω λανθασμένων πολιτικών επιλογών να καταλήξουν να αυτοακυρωθούν λόγω είτε στρεβλής ιδεολογίας, είτε απειρίας είτε καταθλιπτικού σε βάρος τους συσχετισμού δύναμής.
Οι Κούρδοι του Ιράκ είχαν δίκαιο να εξεγερθούν ενάντια στην εθνική καταπίεση που βίωναν από το Μπααθικό καθεστώς του Σαντάμ. Αλλά η συνεργασία των ηγεσιών του Μπαρζανί και του Ταλαμπανί με τις ΗΠΑ σήμανε την υπονόμευση και την ακύρωση του κινήματός τους, που ακόμα και μέχρι σήμερα παραμένει αδικαίωτο. Οι Αλβανοί του Κοσόβου καταπιέζονταν εθνικά από το κράτος του Μιλόσεβιτς. Αλλά η επιλογή συνεργασίας με το ΝΑΤΟ και μετατροπής τους σε χερσαία στρατεύματα των ιμπεριαλιστών στην περιοχή μετέτρεψε το Κόσοβο σε προτεκτοράτο: ούτε το εθνικό τους πρόβλημα έλυσε ούτε την προοπτική του πολέμου απομάκρυνε.
Όσοι νομίζουν ότι η επανάσταση της Λιβύης μένει ανεπηρέαστη μετά την επέμβαση των ιμπεριαλιστών και τις επιλογές της ηγεσίας της (όσο “αντιπροσωπευτικό” και αν είναι ή δεν είναι το Συμβούλιο της Βεγγάζης), καλό θα ήταν να ξανασκεφτούν αυτές τις πρόσφατες εμπειρίες. Οι αντάρτες της ανατολικής Λιβύης κινδυνεύουν να μετατραπούν στο ανάλογο των πολεμιστών της Βόρειας Συμμαχίας στο Αφγανιστάν το 2001, που μάτωσαν στην αναμέτρηση με τους Ταλιμπάν, για να δουν στη συνέχεια το στήσιμο ενός κράτους-μαριονέτας των ΗΠΑ υπό την ηγεσία του Καρζάι.
Γι' αυτό, έστω και αν η Αριστερά στην Δύση δεν μπορεί να δώσει ένοπλη βοήθεια στις αραβικές εξεγέρσεις, μπορεί με την αντιπολεμική της δράση να κόψει τον δρόμο στην “ολική επαναφορά” των ιμπεριαλιστών στην περιοχή, μετά το πρώτο τρίμηνο της θυελλώδους και πετυχημένης επανάστασης των λαϊκών μαζών.
Μπορεί έτσι να δυναμώσει εκ νέου, απέναντι στα ξαναζεσταμένα σενάρια των “ανθρωπιστικών επεμβάσεων”, τον ριζοσπαστισμό των εξεγέρσεων που σηματοδοτήθηκε από μία εικόνα: αυτήν της πλατείας Ταχρίρ. Μόνο μια Ταχρίρ στην Τρίπολη μπορεί να νικήσει τον Καντάφι. Και κάτι τέτοιο προφανώς γίνεται αδύνατο μετά την επέμβαση της Δύσης. Και μόνο οι Ταχρίρ – όχι οι συνεργασίες με τις ΗΠΑ – μπορούν να είναι ο δρόμος μπροστά για τις επαναστάσεις στην Υεμένη, το Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία, τη Συρία και ούτω καθεξής. Κάθε υποχώρηση της Αριστεράς στα “δημοκρατικά” προσχήματα των ιμπεριαλιστών στην Λιβύη προετοιμάζει τις νέες επεμβάσεις του αύριο στη Συρία και το Ιράν, όπως η πετυχημένη “ανθρωπιστική” επέμβαση στο Κόσοβο το 1999 προετοίμασε το έδαφος για τους πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ το 2001-2003.
“Αντιιμπεριαλισμός” από τα πάνω
Αν ξεκαθαρίσει κάποιος πάνω σε αυτά, είναι εύκολο να αντιμετωπίσει και τα επιχειρήματα όσων ψάχνουν “αντιιμπεριαλιστικά” κατάλοιπα σε καθεστώτα τύπου Καντάφι. Και αυτό συμβαίνει όχι μόνο γιατί τα αντικειμενικά στοιχεία βοούν ότι τέτοια κατάλοιπα δεν υπάρχουν (αυτή η συζήτηση είναι αστεία για τον Καντάφι της τελευταίας δεκαετίας).
Το σημαντικό στοιχείο βρίσκεται αλλού: στο γεγονός ότι οι επαναστάσεις των τριών τελευταίων μηνών άλλαξαν το πολιτικό σκηνικό δεκαετιών και έφεραν στο προσκήνιο νέες δυνατότητες, ασύλληπτες μέχρι πριν την έκρηξή τους. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, το δίλημμα στην Μέση Ανατολή, αλλά και αλλού στον Τρίτο Κόσμο, ήταν απλό: αν ήθελες η χώρα σου να μην είναι Μπανανία των Αμερικάνων ή των Ευρωπαίων, έπρεπε να υπομείνεις ένα αυταρχικό, αλλά έστω αντιιμπεριαλιστικό, καθεστώς. Και αυτό δεν ίσχυε μόνο για την ξεφτισμένη φάση του Μουμπάρακ, του Μπεν Αλί, του Ραούλ Κάστρο και ούτω καθεξής, αλλά και για την ένδοξη φάση του Νάσερ, του Μπουργκίμπα, του Φιντέλ και τόσων άλλων.
Οι αραβικές επαναστάσεις γράφουν ιστορία γιατί μετασχηματίζουν τον ορίζοντα του εφικτού: αποτελούν μαζικά κινήματα των από κάτω που διεκδικούν δημοκρατία, όχι στα πλαίσια ελεγχόμενων “πορτοκαλί επαναστάσεων”, αλλά σε σύγκρουση με τον ιμπεριαλιστικό έλεγχο της Μέσης Ανατολής. Η επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων στην Λιβύη σκοπό έχει να μετατρέψει τις επαναστάσεις αυτές από υποκείμενα της αλλαγής σε πιόνια της δυτικής στρατηγικής. Αυτός είναι και ο σημαντικότερος λόγος για να τους απαντήσουμε με ένα βροντερό όχι.