Πολιτισμός: Τζον Στάινμπεκ - Η λογοτεχνία της Μεγάλης Ύφεσης

Οι εκδόσεις Γκοβόστη έχουν ανακοινώσει ότι επανεκδίδουν το επόμενο διάστημα το μυθιστόρημα “Τορτίλα Φλατ” του Τζον Στάινμπεκ. Η συγκεκριμένη μετάφραση, του Άρη Αλεξάνδρου, είχε κάνει την προηγούμενη έκδοσή της το 1990.

Ο Στάινμπεκ είναι ο κατεξοχήν πεζογράφος της Μεγάλης Ύφεσης του '30 στις ΗΠΑ. Μπορεί να έχει διαβάσει κανείς πολλά στοιχεία και πολλές αναλύσεις για τα αίτια και το χαρακτήρα της κρίσης του '30, αλλά μέσα από τα μυθιστορήματα και τις νουβέλες του Στάινμπεκ εκείνης της περιόδου, είναι που μπορεί να αποκτήσει αίσθηση για το τι σήμαινε για τις ζωές των απλών ανθρώπων, με έμφαση στην πατρίδα του Στάινμπεκ, την Καλιφόρνια.

Οι ήρωες του Στάινμπεκ είναι εργάτες, φτωχοί, αγρότες, μαύροι, μετανάστες, γυναίκες και άντρες. Η λογική τους μερικές φορές φαίνεται απλοϊκή ή καθυστερημένη. Όμως, η μεγαλύτερη ικανότητα του Στάινμπεκ είναι ότι δείχνει πώς η κρίση σηκώνει ακόμη και τους πιο απλούς ανθρώπους σαν θύελλα και τους ρίχνει να αναμετρηθούν με τα μεγαλύτερα ερωτήματα. Ο πυρήνας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας παραμένει ζωντανός ακόμη κι όταν απέναντί τους έχουν να αντιμετωπίσουν ένα σύστημα και παράλογο και απάνθρωπο.

Το “Τορτίλα Φλατ” είναι το μυθιστόρημα το οποίο έκανε διάσημο τον Τζον Στάινμπεκ και του έδωσε τη δυνατότητα να αφοσιωθεί στη συγγραφή τα επόμενα χρόνια. Γραμμένο το 1935, δεν ασχολείται με την περίοδο της ίδιας της κρίσης αλλά με κάποια χρόνια νωρίτερα. Μεξικάνικης καταγωγής στην πλειονότητά τους, οι κάτοικοι της Τορτίλα Φλατ είναι άνεργοι, μικροκλέφτες και πάνω από όλα αγαπούν το αλκοόλ. Η παρέα που ακολουθεί ο Στάινμπεκ είχε πάει με ενθουσιασμό στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, ελπίζοντας σε ένα καλύτερο μεθύσι από τα συνηθισμένα. Όμως, ούτε ο πόλεμος ήταν πανηγύρι, ούτε η ζωή και η γειτονιά τους άλλαξαν όταν γύρισαν πίσω.

Μήνυμα

Ο Στάινμπεκ δεν μιλάει για την κρίση, αλλά εμμέσως προϊδεάζει για το μήνυμα των επόμενων έργων του. Οι ήρωες μπορεί να έχουν στο μυαλό τους το χρήμα, ή έτσι τουλάχιστον να νομίζουν οι ίδιοι. Αλλά και οι ίδιοι ανακαλύπτουν πως ακόμη και μέσα σε συνθήκες άγριες, αυτό που θέλουν περισσότερο είναι τη σταθερότητα του ενός για τον άλλο, τις περιπέτειες της καθημερινότητας και την αίσθηση της συλλογικότητας.

Δυο χρόνια αργότερα, το 1937, ο Στάινμπεκ θα γράψει το “Άνθρωποι και Ποντίκια” με τους δύο ήρωες να αναζητούν δουλειά από ράντσο σε ράντσο βρισκόμενοι σε διαρκή μετανάστευση. Ο Λένος, με προβλήματα νόησης και συμπεριφοράς, τυπικά αποτελεί ένα βάρος για τον Τζορτζ. Αυτό του λένε εξάλλου και τα αφεντικά. Η σκληράδα των ανθρώπων που κοιμούνται στο υπαιθρο δεν είναι τίποτα μπροστά στη σκληράδα των πλούσιων. Χωρίς τον Λένο, ο Τζορτζ δεν βρίσκει νόημα στη δουλειά. Ο στόχος του να μαζέψει λεφτά είναι να αποκτήσουν κάποια στιγμή ένα δικό τους κομμάτι γης οι δυο τους, ώστε να πάψουν να χρειάζονται να ασχολούνται με το χρήμα.

Το 1939, ο Στάινμπεκ έγραψε το έργο – ορόσημο της μεγάλης κρίσης, τα “Σταφύλια της Οργής”. Μια οικογένεια προχωράει σε εσωτερική μετανάστευση από την Οκλαχόμα στην Καλιφόρνια όταν χάνει όλα τα υπάρχοντά της. Αντιμετωπίζει τον ρατσισμό (ποτέ δεν ήταν “προνόμιο” μόνο των μεταναστών από ξένες χώρες) και την απόγνωση που δίνει η αίσθηση ότι γύρω εξαφανίζεται και το παραμικρό στήριγμα. Η οικογένεια αναγκάζεται να διασπαστεί – ας σωθούν τουλάχιστον οι ισχυρότεροι.

Όμως, η μεγαλύτερη δύναμη έρχεται όταν αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι μπορεί επιφανειακά να είναι μόνοι τους, αλλά αποτελούν κομμάτι μιας μοριακής διαδικασίας που αφορά εκατομμύρια σαν κι αυτούς. Ακόμη και οι άνεργοι συγκεντρώνονται σε μεγάλους καταυλισμούς, οργανώνονται και νιώθουν ξανά άνθρωποι, όχι ο καθένας μόνος του αλλά όλοι μαζί.

Ο Στάινμπεκ έζησε από πρώτο χέρι το κύμα των απεργιών και των καταλήψεων της δεκαετίας του '30. Πήρε μέρος σε συγκεντρώσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος και οι κομμουνιστές ήρωες γίνονται ορατοί στις σελίδες των βιβλίων του, παρότι ο ίδιος δεν ξεπέρασε ποτέ τα όρια ενός αριστερού υποστηρικτή του Νιου Ντιλ. Το βιβλίο που ετοιμάζει το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο για την εργατική τάξη στη δεκαετία του '30 θα είναι ο καλύτερος συνδυασμός με τα μυθιστορήματα του Τζον Στάινμπεκ.

• Το βιβλίο “Δεκαετία του ‘30: Η αντεπίθεση της αμερικάνικης εργατικής τάξης”, γραμμένο από τον Τζον Νιούσινγκερ, είναι υπό έκδοση από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Προπληρώστε μέχρι τα τέλη Γενάρη μόνο 10 ευρώ αντί για 15. Η έκδοση έχει περίπου 400 σελίδες.