Πολιτισμός
Κινηματογράφος: Φατίχ Ακίν - Μαζί ή τίποτα

Η τελευταία ταινία του Φατίχ Ακίν είναι από τις καλύτερές του και ταυτόχρονα η πιο επίκαιρη ταινία για το πώς η εγκληματική δράση των ναζί ανατρέπει και διαλύει τις ζωές αθώων ανθρώπων. Στηρίχτηκε σε αληθινά γεγονότα, συγκεκριμένα στις δίκες της νεο-ναζιστικής οργάνωσης NSU για δολοφονίες δεκάδων μεταναστών που οργάνωσαν πυρήνες της στο Μόναχο, την Κολωνία και το Αμβούργο. Ο Ακίν μιλά ανοιχτά για το θέμα- ταμπού, που ενοχλεί το Γερμανικό κράτος και κομμάτια της κοινωνίας που προτιμούν να «μην ξέρουν τίποτα», για τον θεσμοθετημένο ρατσισμό και για τον ρόλο της αστυνομίας και της δικαιοσύνης.

Ο Φατίχ Ακίν είναι Τουρκικής καταγωγής και έγινε γνωστός με ταινίες όπως το «Βαθιά, κοφτά, ανθρώπινα», «Μαζί ποτέ» και το πιο διασκεδαστικό «Soul kitchen», που αναφέρονται στη ζωή των Τούρκων και Ελλήνων μεταναστών στις φτωχογειτονιές του Αμβούργου, όπου μεγάλωσε ο ίδιος. 

Στο «Μαζί ή τίποτα» ηρωίδα είναι η Κάτια Σέκερτζι, μια Γερμανίδα που ζει μια σχετικά άνετη και ήσυχη ζωή με τον Τουρκικής καταγωγής σύντροφό της Νούρι και τον γιο τους Ρόκο. Η ευτυχία της τινάζεται κυριολεκτικά στον αέρα από μια βόμβα στο γραφείο του Νούρι, που σκοτώνει τους δυο αγαπημένους της. Το πρώτο μέρος της ταινίας παρακολουθεί τα γεγονότα από τον γάμο τους μέχρι μετά τη δολοφονία. Είναι προφανές ότι πρόκειται για ρατσιστικό έγκλημα, η Κάτια είδε με τα μάτια της την γυναίκα που «πάρκαρε» την αυτοσχέδια βόμβα έξω από το γραφείο του Νούρι. Όμως αστυνομία και αστικός τύπος προσανατολίζονται στην εκδοχή «ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ αλλοδαπών». Το παρελθόν του Νούρι στη διακίνηση ναρκωτικών και η τετράχρονη φυλάκισή του γι’αυτό ταιριάζει απόλυτα στους ισχυρισμούς τους. Δεν μετράει ότι ο Νούρι σπούδασε στη φυλακή, ξέκοψε από τα κυκλώματα και ξεκίνησε μια διαφορετική ζωή, είναι πολίτης δεύτερης κατηγορίας, ένας Τούρκος του υποκόσμου. Και ενώ η Κάτια καταρρέει, η σύλληψη δυο ύποπτων νεοναζιστών και η παραπομπή τους σε δίκη, την κινητοποιεί, της δίνει νόημα και σκοπό. Με τη βοήθεια του δικηγόρου και οικογενειακού τους φίλου Ντανίλο Φάβα θα τα δώσει όλα για τη δίκη. 

Το δεύτερο μέρος της ταινίας που εκτυλίσσεται μέσα στη δικαστική αίθουσα είναι κατά τη γνώμη μας το πιο δυνατό και σε αρκετές στιγμές φέρνει στο νου τη «δική μας» δίκη της Χρυσής Αυγής. Η Κάτια αντιμετωπίζει τους θύτες, ένα ζευγάρι θρασύδειλων νεοναζιστών, για τους οποίους υπάρχουν ένα σωρό αποδείξεις ότι διέπραξαν το ρατσιστικό έγκλημα, αλλά οι ίδιοι λουφάζουν περιμένοντας τα στηρίγματά τους, με βαθιές ρίζες στη Γερμανική (και διεθνή) ακροδεξιά να τους βγάλουν λάδι. Αίσθηση κάνει η ευρηματική παρουσία του σκηνοθέτη Γιάννη Οικονομίδη στον ρόλο ενός Χρυσαυγίτη ξενοδόχου που παρέχει άλλοθι στους ομοϊδεάτες του. Το πρόσωπο του ναζισμού που πάει να σηκώσει κεφάλι κρύβεται πίσω από τα πιο αντιδραστικά ιδεολογήματα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, που μοιάζουν τόσο πολύ από χώρα σε χώρα, γιατί ο κίνδυνος έχει πάρει διεθνή διάσταση. Δείχνει επίσης τους τρόπους που διαθέτουν οι αστικοί θεσμοί για να χειρίζονται καταστάσεις όπως τους εξυπηρετεί. Υπήρχαν στιγμές που η πολιτική αγωγή έπρεπε να θυμίσει ότι ο Νούρι και η Κάτια δεν είναι κατηγορούμενοι αλλά θύματα –όπως συνέβη στη δίκη της Χ.Α. 

Το τρίτο μέρος ξεκινάει την επόμενη μέρα της δίκης, όταν η Κάτια έχει να διαχειριστεί την απόφαση του δικαστηρίου (αθώοι λόγω αμφιβολιών!), μια απόφαση ντροπιαστική αλλά όχι ανεξήγητη. Επειδή λοιπόν η «ανεξάρτητη» δικαιοσύνη για μια ακόμα φορά αποτυγχάνει, πρέπει να ενεργοποιηθούν άλλες δυνάμεις: Αντιφασιστική πολιτική δράση; Αυτοδικία; Φυγή; Ομολογούμε ότι το φινάλε αφήνει μια πικρή γεύση, ειδικά στους αγωνιστές και τις αγωνίστριες που συμμετέχουν στην πάλη κατά του φασισμού, ωστόσο ένα κινηματογραφικό έργο δεν είναι παρά μια προσωπική ματιά (του δημιουργού) πάνω σε ένα πολιτικό φαινόμενο. Μετράει ότι το αναδεικνύει, ότι ταρακουνάει εκατομμύρια θεατών, δεν σημαίνει ότι μπορεί να δει την προοπτική από τη σκοπιά του κινήματος. Δυστυχώς το κίνημα, ο παράγοντας που θα μπορούσε να μετατρέψει την προσωπική ματιά σε πολιτική κατάθεση απουσιάζει παντελώς από το κάδρο της ταινίας, περιορίζοντας την Κάτια στην ατομική πράξη. Δείτε το «Μαζί ή τίποτα», είναι μια σημαντική ταινία για τη ναζιστική απειλή σήμερα. Ελάτε να χτίσουμε το κίνημα που θα μπορέσει να τσακίσει τους φασίστες μια και καλή!