Με τα επιτόκια και τα spread να ανεβαίνουν και να ανεβαίνουν και τους επενδυτές να απαιτούν ολοένα και μεγαλύτερες αποδόσεις και εγγυήσεις για να αναχρηματοδοτήσουν τα ομόλογα του πορτογαλικού δημοσίου που λήγουν μέσα στις επόμενες βδομάδες, η προσφυγή ήταν, σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις, απλά ζήτημα ημερών. Αυτό, όμως, δεν σήμαινε καθόλου ότι οι «αγορές» αντιμετώπισαν την «πτώση» της Πορτογαλίας με τάξη και ηρεμία. Ούτε οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποδέχτηκαν το αίτημα της υπηρεσιακής κυβέρνησης του Σόκρατες με ηρεμία.
Η Πορτογαλία είναι, μετά την Ελλάδα και την Ιρλανδία, η τρίτη χώρα της Ευρωζώνης που βρίσκεται σε αδυναμία να εξυπηρετήσει το δημόσιο χρέος της και αναγκάζεται να προσφύγει στους μηχανισμούς στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
Όλες οι προσπάθειες των ηγετών της Ευρώπης να σταματήσουν την μετάσταση της κρίσης αποδείχτηκαν την περασμένη εβδομάδα άκαρπες. Όλοι κρατάνε τώρα την ανάσα τους για το τι μπορεί να ακολουθήσει. Θα επιτεθούν τώρα οι «κερδοσκόποι» στην Ισπανία; ‘Η μήπως στην Ιταλία; ‘Η μήπως και στις δυο; Και τα τρία ενδεχόμενα είναι τρομαχτικά αφού όλοι ξέρουν ότι και οι δυο χώρες είναι πάρα πολύ μεγάλες (και τα χρέη τους εξίσου μεγάλα) για να μπορούν να διασωθούν.
Στις Βρυξέλλες ο πανικός δύσκολα μπορούσε να κρυφτεί. Η ίδια η Πορτογαλική «διάσωση» έχει τεράστιες δυσκολίες: η κυβέρνηση των Σοσιαλιστών έπεσε πριν από μερικές βδομάδες όταν το δεξιό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα αναγκάστηκε, κάτω από την πίεση των απεργιών και της γενικής κατακραυγής, να καταψηφίσει το τέταρτο πακέτο λιτότητας (η δεξιά είχε υπερψηφίσει τα τρία προηγούμενα) που κατέβασε η κυβέρνηση.
Μέχρι τις εκλογές του Ιούνη ο Σόκρατες είναι «υπηρεσιακός» πρωθυπουργός, οι σχέσεις με την αντιπολίτευση είναι άθλιες και δεν υπάρχει κανένας που να μπορεί να υπογράψει κάποια συμφωνία με την «Τρόικα» και να εξασφαλίσει την έγκαιρη εκταμίευση κάποιας βοήθειας, έτσι ώστε να μπορέσει να εξοφλήσει η Πορτογαλία τα ομόλογα που λήγουν μέσα στις επόμενες βδομάδες. Ο πρόεδρος της Πορτογαλίας ζήτησε από την ΕΕ «περισσότερη φαντασία» -δηλαδή ένα προσωρινό δάνειο για την άμεση κάλυψη των αναγκών και αναβολή των διαπραγματεύσεων για το τελικό πακέτο (που το υπολογίζουν σε 80 δις Ευρώ) έως ότου αναλάβει η νέα κυβέρνηση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως, δεν έχει αυτή την πολυτέλεια: μέσα στις επόμενες μέρες γίνονται εκλογές στην Φινλανδία και τα προγνωστικά λένε ότι το ακροδεξιό κόμμα των «Πραγματικών Φιλανδών» (που έκανε μεγάλη φασαρία για την «βοήθεια» προς την Ελλάδα και την Ιρλανδία) θα πάρει μεγάλα ποσοστά.
Δυσκολίες
Όποια κυβέρνηση και να προκύψει θα έχει πολύ μεγάλες δυσκολίες να επιδείξει οποιαδήποτε «φαντασία» απέναντι στην Πορτογαλία ή τις άλλες υπερχρεωμένες ευρωπαϊκές χώρες. Και με βάση τους κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης η συγκατάθεση της Φινλανδίας είναι απαραίτητη για να εγκριθεί οποιαδήποτε εκταμίευση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.
Η οικονομική κρίση έχει αρχίσει να μετατρέπεται σε πολιτική κρίση -που με τη σειρά της γίνεται θηλιά γύρω από οποιαδήποτε προσπάθεια διάσωσης.
Τα αδιέξοδα αυτά έχουν ξαναφέρει στο προσκήνιο στις Βρυξέλες την συζήτηση για την χρεοκοπία, την επιμήκυνση ή την αναδιάρθρωση του χρέους. Το περασμένο Σαββατοκύριακο οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συζήτησαν, σε τηλεδιάσκεψη, το ενδεχόμενο της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους με τον Τρισέ, τον διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Όπως αποκάλυψε το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να πιέζουν να προχωρήσει η Ελλάδα άμεσα σε μια «οικειοθελή» αναβολή της εξόφλησης των υποχρεώσεών της προς τους διεθνείς και εγχώριους δανειστές της -αφού από ότι φαίνεται είναι αδύνατο να γυρίσει η Ελλάδα για δανεισμό στις αγορές μέσα στο 2012 (όπως προέβλεπε το μνημόνιο). Κάποιοι, μάλιστα, πρότειναν μια ταυτόχρονη «επιμήκυνση» του χρέους και των τριών προβληματικών χωρών -της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας.
Η Ελληνική κυβέρνηση διέψευσε, ως συνήθως, αυτά τα σενάρια. Το ίδιο και ο Τρισέ. Το ίδιο και ο Ολι Ρεν, ο επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά όλοι σημειώνουν ότι οι χρεοκοπίες και οι αναδιαρθρώσεις ποτέ δεν ανακοινώνονται εκ των προτέρων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται κυριολεκτικά στις συμπληγάδες. Η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία θα κόστιζαν στις Ευρωπαϊκές Τράπεζες 235 δισεκατομμύρια δολάρια (με βάση τους υπολογισμούς της τράπεζας Nomura International). Ακόμα και μια μερική αναδιάρθρωση απειλεί να τινάξει ολόκληρο το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα στον αέρα. Ούτε όμως και να συνεχίσουν να αναβάλουν, μέσα από πακέτα διάσωσης, τις χρεοκοπίες αυτές μπορούν για πάντα: το μόνο που έφεραν οι αναβολές μέχρι σήμερα ήταν το ντόμινο Ελλάδα-Ιρλανδία-Πορτογαλία.
Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα δηλαδή. Το αδιέξοδο αυτό δεν είναι τυχαίο. Τα δημόσια χρέη δεν είναι παρά η αντανάκλαση ενός πολύ βαθύτερου προβλήματος που μαστίζει εδώ και δεκαετίες το σύστημα ολόκληρο: της πτώσης της κερδοφορίας.
Χωρίς αντίκρυσμα
Οι κυβερνήσεις «συγκάλυψαν» το πρόβλημα αυτό με την έκρηξη του χρέους και της κερδοσκοπίας: οι τράπεζες και οι επιχειρήσεις τσέπωναν τεράστια ποσά έναντι των «αναμενόμενων μελλοντικών κερδών» μέσα από τις αγοροπωλησίες των μετοχών, της γης, των νομισματικών ισοτιμιών κτλ.
Τώρα έχει φανεί πια ότι τα «φανταστικά» αυτά κέρδη δεν είχαν κανένα αντίκρισμα -αλλά οι κερδοσκόποι που τα έχουν τσεπώσει (και οι τράπεζες που τα ανακύκλωσαν) δεν έχουν καμιά πρόθεση να τα διαγράψουν. Η πρότασή τους είναι απλή: τα κέρδη αυτά θα πρέπει να πληρωθούν από τη δουλειά των εργατών -όχι μόνο της σημερινής γενιάς αλλά και της επόμενης και της μεθεπόμενης.
Και ύστερα απορούν γιατί ο κόσμος δεν αποδέχεται ότι η «λύση τους» είναι μονόδρομος!