Αυτός ο πόλεμος, ο πρώτος στην μετά την πτώση του Τείχους εποχή, διεξάχθηκε κάτω από τη σημαία του ΟΗΕ έχοντας αφορμή την εισβολή ιρακινών στρατευμάτων στο Κουβέιτ τον Αύγουστο του 1990. Όμως, ήταν από την πρώτη στιγμή ολοφάνερο ότι κύριο στόχο είχε να δείξει – άμεσα στον πρώην στενό σύμμαχο των ΗΠΑ στο Ιράκ Σαντάμ Χουσεϊν - αλλά στην ουσία σε κάθε ενδιαφερόμενο, ότι το αφεντικό όχι μόνο των πετρελαίων της περιοχής αλλά ολόκληρου του πλανήτη είναι οι ΗΠΑ και όποιος στοιχίζεται από πίσω τους.
Το σύντομο τέλος του – ξεκίνησε στις 17/1/91 και τελείωσε στις 28/2/91 - βρήκε το Ιράκ ηττημένο στρατιωτικά να συνθηκολογεί με τις ΗΠΑ. Παρά την υπεροπλία, οι τελευταίες προτίμησαν να αφήσουν την εξουσία στον Σαντάμ, χωρίς να πάρουν το ρίσκο να προχωρήσουν σε κατοχή. Εκείνη την εποχή, οι θεωρίες για το αήττητο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, της στρατιωτικής και τεχνολογικής υπεροχής, της παντοδυναμίας της νέας τάξης πραγμάτων και του - πέραν του οικονομικού – στρατιωτικού πλέον «θριάμβου» της οικονομίας της αγοράς έδιναν και έπαιρναν.
Επιδημία
Σήμερα η εικόνα είναι τελείως διαφορετική: Η «παντοδύναμη οικονομία της αγοράς» και η ίδια η αμερικάνικη οικονομία μαστίζεται από την χειρότερη οικονομική κρίση από το 1929. Ο «παντοδύναμος» αμερικάνικος στρατός έχει βαλτώσει στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στην ΕΕ, εξακολουθούν να βομβαρδίζουν στη Λιβύη, αλλά έχουν χάσει την πρωτοβουλία – είναι πανικόβλητοι, μπροστά στην εμφάνιση ενός νέου απρόσμενου και αποσταθεροποιητικού παράγοντα στην ηγεμονία τους, αυτών των επαναστάσεων που απλώνονται σαν επιδημία στις αραβικές χώρες ενάντια στους ίδιους και τα ανδρείκελά τους.
Το γεγονός αυτό, βέβαια, δεν τους κάνει λιγότερο επικίνδυνους. Μιλώντας ειδικότερα για τη συμμετοχή της Ελλάδας, στον πόλεμο του Κόλπου, οι δύο φρεγάτες «Ελλη» και «Λήμνος» που είχε διαθέσει ήταν και οι μόνες που είχε. Σήμερα ο αριθμός αυτός έχει φτάσει τις δώδεκα και οι κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ-ΝΔ δεν έχουν χάσει ούτε μια ευκαιρία να συμμετάσχουν σε όλες τις επεμβάσεις που έχουν γίνει στη γειτονιά μας και ευρύτερα – τώρα και στη Λιβύη.
Γι’ αυτό, σήμερα, έχει σημασία να δυναμώσουμε ακόμα περισσότερο, τον άλλο αποσταθεροποιητικό παράγοντα, τη «νέα υπερδύναμη» - όπως ονομάστηκε χαρακτηριστικά το αντιπολεμικό κύμα που ξέσπασε το 2003 ενάντια στον δεύτερο πόλεμο του Μπους «νεότερου» και εξακολουθεί σήμερα να βρίσκεται στο προσκήνιο. Στην Ελλάδα, πηγαίνοντας προς τα πίσω αυτή η “νέα υπερδύναμη” έχει βαθιές ρίζες: Λιβύη, Λίβανος, Ιράκ, Αφγανιστάν, Σερβία, Κόσσοβο, Σομαλία, Βοσνία, Γιουγκοσλαβία - και βέβαια ο Πόλεμος στον Κόλπο.
• «Τα ερωτήματα για τον σκοπό της συμμετοχής μας σε αυτόν τον πόλεμο γίνονται ολοένα και πιο βασανιστικά. Να πολεμήσεις σε ένα πόλεμο για τη λευτεριά και για το δίκιο, το καταλαβαίνουμε, όμως εδώ πηγαίνουμε να πολεμήσουμε για την εξυπηρέτηση των σχεδίων επικυριαρχίας των αμερικάνων. Λίγο πριν φύγουμε για το μεγάλο ταξίδι στην κόλαση του Περσικού θέλουμε να στείλουμε μήνυμα στους συναδέλφους και τους συμπατριώτες μας πως είμαστε αντίθετοι στην συμμετοχή μας σε αυτόν τον άδικο πόλεμο».
Ναύτες της Φρεγάτας Ελλη
Τον Αύγουστο του1990, με το ξεκίνημα των στρατιωτικών προετοιμασιών για την «Καταιγίδα της Ερήμου», η κυβέρνηση Μητσοτάκη, όχι μόνο ψήφισε τον πόλεμο, αλλά έτρεξε να δηλώσει συμμετοχή με τη Φρεγάτα Λήμνος και εμπορικά πλοία που θα μετέφεραν στρατιωτικό υλικό.
Το ΠΑΣΟΚ και ο ενιαίος (με τη συμμετοχή του ΚΚΕ) τότε ΣΥΝ χαρακτήρισαν χλιαρά λάθος την εμπλοκή, χωρίς να οργανώσουν το παραμικρό. Όμως οι αντιδράσεις δεν άργησαν να έλθουν. Πρώτες το μήνυμα έδωσαν στις αρχές του Σεπτέμβρη οι μάνες των ναυτών του Λήμνος οργανώνοντας διαμαρτυρία στο Ναύσταθμο στη Σαλαμίνα με αυτοσχέδια πλακάτ: «Που πας καραβάκι με τέτοιον καιρό», «Όχι το Λήμνος στον Περσικό» και «νέες ιδέες», το προεκλογικό σύνθημα της ΝΔ…
Το «Λήμνος» επέστρεψε, (αντικαταστάθηκε από το «Ελλη που έφυγε στις 31/10), όμως μόνο για λίγο, αφού η νέα ημερομηνία νέας αναχώρησης ορίστηκε η 9 Γενάρη του 1991. Με γράμμα τους στον τύπο οι μητέρες των ναυτών επέμειναν: «Τώρα πια έχουμε υποχρέωση, να μιλήσουμε, να διαμαρτυρηθούμε. Όταν σκεφτόμαστε ότι γεννήσαμε παιδιά, τα φτιάξαμε παλικάρια που πήγαν να υπηρετήσουν την πατρίδα και ξαφνικά βρίσκονται μακριά για να υπερασπίζουν ξένα συμφέροντα αγγίζουμε τα όρια της τρέλας. Ζητάμε από την ελληνική κυβέρνηση να σταματήσουν, να μη φύγει το Λήμνος για τον Περσικό».
Μαζικό κίνημα
Λίγες μέρες αργότερα, αυτές οι διαμαρτυρίες θα γίνονταν μαζικό κίνημα με καταλύτη, τις μαθητικές και φοιτητικές καταλήψεις. «Νωρίς το πρωί στις 9 Γενάρη ξεκινήσαμε για το Ναύσταθμο στη Σαλαμίνα ενάντια στη νέα αναχώρηση του Λήμνος για τον Περσικό» θυμάται η Σοφία Γεωργοκώστα, σπουδάστρια τότε στο υπό κατάληψη ΤΕΙ Αθήνας. «Στη διαδρομή μάθαμε από ένα σύντροφο, ότι οι οννεδίτες στην Πάτρα είχαν επιτεθεί σε μια κατάληψη και είχαν δολοφονήσει ένα καθηγητή και θα γίνονταν συλλαλητήριο στην Αθήνα. Πήγαμε στη διαμαρτυρία στο Ναύσταθμο και προλάβαμε το συλλαλητήριο την ώρα που ξεκινούσε».
Το ιστορικό συλλαλητήριο της 9 Γενάρη και οι τέσσερις νεκροί από τη φωτιά που άναψαν τα δακρυγόνα στον Κάπα Μαρούσης έφεραν μεγαλύτερη οργή - που δεν μπόρεσε να την κατευνάσει ούτε η παραίτηση του υπουργού Παιδείας Κοντογιανόπουλου και η απόσυρση του νομοσχεδίου. Στις 17 Γενάρη, τη μέρα που ξεκίνησε η επίθεση στο Ιράκ 50.000 κατεβαίνουν στους δρόμους της Αθήνας, στην πλειοψηφία τους εργαζόμενοι που σχολάγανε από τις δουλειές τους και ακολουθεί δεύτερο συλλαλητήριο, με εξίσου μεγάλη συμμετοχή. Στην πρώτη γραμμή είναι οι μητέρες του Λήμνος κρατώντας πλακάτ «όχι στον πόλεμο Μπους – Μητσοτάκη, να γυρίσουν πίσω οι φρεγάτες».
Ο αντιπολεμικός χαρακτήρας του κινήματος είχε ζυμωθεί όλο το προηγούμενο διάστημα μέσα στις καταλήψεις. Τα συνθήματα που φωνάζονταν και γράφονταν στα πανώ είναι ενδεικτικά: «Δώστε λεφτά για την Παιδεία και όχι για φρεγάτες στην αραβία». «Ο υπουργός Παιδείας να φύγει από εδώ, να πάει πεζοναύτης στον Περσικό». «Στείλτε τα ΜΑΤ στον Περσικό». «Ο δικός μας πόλεμος γίνεται εδώ και όχι για πετρέλαια στον Περσικό».
Στις σχολές, ήδη πριν τους βομβαρδισμούς, η κυβέρνηση Μητσοτάκη είχε προχώρησει σε άγριο κυνηγητό, απελάσεις και συλλήψεις παλαιστινίων. Δεκάδες άραβες φοιτητές βρήκαν καταφύγιο, μένοντας στις κατειλημμένες σχολές. Σε μια από τις πιο κρίσιμες συνελεύσεις στη ΣΕΥΠ Αθήνας, 1500 σπουδαστές χειροκροτούσαν παρατεταμένα για δέκα λεπτά τον παλαιστίνιο σπουδαστή που διάβασε το αντιπολεμικό ψήφισμα μη επιτρέποντας στον δαπίτη που ακολουθούσε ούτε καν να ακουστεί. Το σύνθημα «Σκούντ-Σκούντ» («Σκούντ» ήταν το όνομα των πεπαλαιωμένων πυραύλων που χρησιμοποιούσε το Ιράκ) επαναλαμβάνονταν ασταμάτητα κάθε φορά που προσπαθούσε να μιλήσει δαπίτης ή κάποιος κόντρα στην κατάληψη. Ο πόλεμος πολιτικοποιούσε ακόμα περισσότερο το κίνημα.
Η Συντονιστική Επιτροπή των καταλήψεων στα ΤΕΙ Αθήνας οργάνωσε εκδήλωση ενάντια στον πόλεμο με τη συμμετοχή αντιρρησιών συνείδησης. Στα ΤΕΙ Πειραιά, η κατάληψη προχώρησε σε προβολές ταινιών. Η κατάληψη των Μηχανολόγων Ναυπηγών του Πολυτεχνείου άνοιξε το ζήτημα της σύγκρουσης με την πολεμική έρευνα. Παρά το σύντομο χαρακτήρα του πολέμου σε πολλές σχολές στήθηκαν αντιπολεμικές επιτροπές και αντίστοιχα συνέβη και σε κάποιες γειτονιές, πχ στο Περιστέρι, στη Ζάκυνθο.
Το αντιπολεμικό κίνημα του 1990-91 αποτέλεσε βάση για την ανάπτυξη της αντίστασης ενάντια στα πολεμοκάπηλα σχέδια του ελληνικού καπιταλισμού, όταν λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα, ξέσπασε η κρίση και ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία και ο Σαμαράς και ο Μητσοτάκης φλερτάρισαν με την ιδέα της στρατιωτικής εισβολής και κατάληψης της Δημοκρατίας της Μακεδονίας.
Επίκαιρη
Κατάφερε επίσης να μπολιάσει πολιτικά και ιδεολογικά το κίνημα των καταλήψεων και το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα σε μια εξαιρετικά κρίσιμη καμπή. Ας μην ξεχνάμε ότι εκείνη την εποχή, η λέξη «ιμπεριαλισμός» θεωρείτο ταμπού και ντεμοντέ, όχι μόνο για το ΠΑΣΟΚ, αλλά και για τον ενιαίο ΣΥΝ-ΚΚΕ (που τότε ταλανιζόταν από τις εσωτερικές συγκρούσεις που οδήγησαν στη διάσπαση). Επεφτε στις πλάτες της μικρής συγκριτικά εκείνη την εποχή ριζοσπαστικής αριστεράς να την κάνει επίκαιρη κινητοποιώντας ξανά τις μάζες.
Η αντίσταση ενάντια στον πρώτο πόλεμο του πατέρα Μπους στο Ιράκ αποτέλεσε παρακαταθήκη για την ανάπτυξη του αντιπολεμικού κινήματος όλα τα επόμενα χρόνια. Εξακολουθεί να αποτελεί παρακαταθήκη για την προοπτική του. Διαβάζοντας σήμερα το τεύχος Μαρτίου 1990 της μηνιάτικης τότε εργατικής αλληλεγγύης νοιώθει κανείς σαν να μην πέρασε μια μέρα:
«Οσο οι έλληνες καπιταλιστές και η κυβέρνησή τους καρφώνουν τα μάτια τους στις πολεμικές εξορμήσεις στα μέτωπα της Μ. Ανατολής και της γύρω περιοχής, τόσο το εργατικό κίνημα θα βρίσκεται όλο και πιο ανοιχτά μπροστά στον άλλο πόλεμο, τον ταξικό, αυτόν που δεν έχει εκεχειρία και συνεχίζεται καθημερινά στους χώρους δουλειάς και τα πεζοδρόμια. Σε αυτόν τον πόλεμο πρέπει να ξεκαθαρίσουμε σε όσο γίνεται περισσότερους αγωνιστές ότι δεν υπάρχει άλλη διέξοδος από την ανατροπή της κυβέρνησης, της λιτότητας και του μιλιταρισμού. Εκεί πρέπει να συγκεντρώσει την αιχμή του το κίνημα για να ανοίξουμε την προοπτική μιας κοινωνίας χωρίς πόλεμο και εκμετάλλευση».