Εργατικό κίνημα
Κάτω τα χέρια από τις συντάξεις - Εργατική απάντηση στη νέα λεηλασία

4/2/16, Πανεργατική απεργία ενάντια στο ασφαλιστικό Κατρούγκαλου. Φωτό: Αρχείο Εργατική Αλληλεγγύη

Το νομοσχέδιο με τίτλο «Ασφαλιστική μεταρρύθμιση για τη νέα γενιά» που έβαλε σε δημόσια διαβούλευση και ετοιμάζεται να φέρει στην Βουλή η κυβέρνηση έχει στόχο την ιδιωτικοποίηση της επικουρικής ασφάλισης και το χάρισμα των δισεκατομμυρίων ευρώ των ασφαλιστικών εισφορών στα μεγάλα οικονομικά funds προκειμένου να κερδοσκοπήσουν άγρια στην ντόπια και διεθνή αγορά.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νομοσχεδίου, δημιουργείται νέο Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) στο οποίο θα υπαχθούν υποχρεωτικά οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας από 1/1/22 και προαιρετικά όσοι ασφαλισμένοι είναι κάτω των 35 ετών καθώς και κλάδοι ελεύθερων επαγγελματιών που μέχρι τώρα δεν υπάγονται στην επικουρική ασφάλιση.

Οι ενταγμένοι θα έχουν στο ΤΕΚΑ τον δικό τους «ατομικό κουμπαρά» και η επικουρική σύνταξή τους θα καθορίζεται από το «επενδυτικό προφίλ» που θα επιλέγουν -«χαμηλού ρίσκου, μεσαίου ρίσκου και υψηλού ρίσκου»- με τη δυνατότητα να αλλάζουν προφίλ ανά τριετία... Όποιος τζογάρει καλύτερα θα παίρνει μεγαλύτερη σύνταξη, λέει ο Χατζηδάκης. Τι δίκαιο και τι πιο λογικό από το να ξέρεις τι εισφορές δίνεις αλλά να μην ξέρεις πόση σύνταξη θα πάρεις! 

Πώς θα γίνεται όμως ο τζόγος; Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι πρόκειται για «κεφαλαιοποίηση» και όχι ιδιωτικοποίηση της επικουρικής σύνταξης: 

Πρόκειται για μπαρούφες που το μόνο που υποδηλώνουν είναι την επίγνωση και τον φόβο τους ότι ο κόσμος δεν θέλει την ιδιωτικοποίηση. Στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα οι εισφορές του ασφαλισμένου ανατίθενται για επένδυση σε «εξειδικευμένους διαχειριστές»- κερδοσκοπικές εταιρίες και το ύψος της σύνταξης το καθορίζει η «αγορά».

Αυτό ακριβώς κάνει το νομοσχέδιο. Στο άρθρο 49 ορίζεται ότι με «απόφαση του Δ.Σ. το Ταμείο μπορεί να συνάπτει συμβάσεις διαχείρισης μέρους των περιουσιακών του στοιχείων με εξωτερικούς διαχειριστές επενδύσεων». Στο άρθρο 47 αναφέρεται ότι «τα περιουσιακά στοιχεία του Τ.Ε.Κ.Α επενδύονται με γνώμονα «την κερδοφορία», συνιστώντας όμως να «αποφεύγονται η υπέρμετρη εξάρτηση από συγκεκριμένο στοιχείο ή εκδότη ή όμιλο επιχειρήσεων, καθώς και η υπέρμετρη συσσώρευση κινδύνων».

«Κινδύνων»; Είναι τέτοια η σιγουριά της κυβέρνησης ότι αυτό που μας φέρνει είναι άγριο τζογάρισμα, μίζες και αρπαχτές ώστε στο άρθρο 19 του νομοσχεδίου προεξοφλείται προκαταβολικά για τα μέλη του ΔΣ του ΤΕΚΑ που θα κάνουν τα νταραβέρια με τις επενδυτικές εταιρίες ότι δεν υπέχει «αστική ευθύνη έναντι ιδιωτών για πράξεις που σχετίζονται με την άσκηση των καθηκόντων τους», ενώ δεν υπάρχει έστω κάποια αναφορά για βαριά αμέλεια ή δόλο! 

Πετσόκομμα

Για τα κερδoσκοπικά funds η διαφορά ανάμεσα στα δύο συστήματα είναι προφανής. Ποια θα είναι η διαφορά για τον νέο εργαζόμενο; Στην μελέτη που έχουν πραγματοποιήσει, οι εργατολόγοι καθηγητές Σάββας Ρομπόλης και Βασίλης Μπέτσης θέτουν και απαντάνε στο ερώτημα ποια θα ήταν η απόδοση της επικουρικής σύνταξης, με μισθό 1.000 ευρώ, εισφορά 6% στην επικουρική ασφάλιση και 35 έτη προϋπηρεσίας, την περίοδο 1985–2020 συγκριτικά για τα δύο συστήματα. Στην πρώτη περίπτωση υπολόγισαν ότι ο συνταξιούχος θα λάμβανε 322 ευρώ το μήνα. Στην δεύτερη, θα λάμβανε 42 ευρώ. 

Η δημιουργία του ΤΕΚΑ θα σημάνει την διακοπή εισφορών 77 δις ευρώ των νέων ασφαλισμένων προς το ισχύον ασφαλιστικό επικουρικό δημιουργώντας μια μαύρη τρύπα για τους συνταξιούχους και τους εργαζόμενους που είναι ενταγμένοι σε αυτό. 

Αλλά η κυβέρνηση λέει να μην ανησυχούμε ούτε οι παλιοί αλλά ούτε και οι νέοι εργαζόμενοι για την επικουρική των οποίων: «θα υπάρχει ρήτρα εγγυημένης απόδοσης τουλάχιστον του συσσωρευμένου κεφαλαίου σε περιπτώσεις αρνητικών αποδόσεων λόγω - για παράδειγμα - μακροχρόνιας κρίσης στις χρηματαγορές». Είναι φούμαρα φυσικά αυτές οι υποσχέσεις. Η κυβέρνηση και η οποιαδήποτε ομογάλακτη διαδοχή της δεν θα διστάσει να βάλει τους συνταξιούχους να πληρώσουν το μάρμαρο, αν τα πράγματα στραβώσουν. Γιατί; 

Γιατί πολύ απλά το έχουν ξανακάνει. Γιατί να πιστέψουμε τους υπουργούς της κυβέρνησης που λένε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει μείωση των συντάξεων, όταν μέχρι το 2014 επέβαλλαν σταδιακές μειώσεις που έφτασαν στο 52% για τις κύριες συντάξεις και το 77,2% στις επικουρικές συντάξεις για να ακολουθήσει νέος γύρος περικοπών με το τρίτο μνημόνιο το 2015-2016; 

Ας μην έχουμε αυταπάτες, στη νέα παρόμοια κρίση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, οι συνταξιούχοι θα κληθούν για άλλη μια φορά να πληρώσουν τα τζογαρίσματα των αρπακτικών της αγοράς και μάλιστα διπλά. 

Η επίθεση που δέχεται σήμερα η επικουρική σύνταξη από τη ΝΔ μέσα από την εφαρμογή του κεφαλαιοποιητικού συστήματος είναι ένα βήμα ώστε η εφαρμογή του να περάσει στη συνέχεια στην βασική σύνταξη. Πρόκειται για μια επίθεση που στοχεύει να αλλάξει ριζικά το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα και να πετύχει αυτό που δεν πέτυχαν όλες οι προηγούμενες απόπειρες της άρχουσας τάξης που έμειναν στα μισά του δρόμου. Δεν πρόκειται να σταματήσουν στην επικουρική και αυτό δείχνει η όλη πορεία  των «μεταρρυθμίσεων» μέχρι σήμερα. Σε μια συνέντευξή του το 2007 στην Εργατική Αλληλεγγύη, την περίοδο του σκανδάλου των δομημένων ομολόγων, ο Μανώλης Βασιλάκης συνδικαλιστής τραπεζοϋπάλληλος έκανε την αναδρομή: 

«Από το 1950 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80 τα αποθεματικά των Ταμείων ήταν σε άτοκους λογαριασμούς στην Τράπεζα της Ελλάδος. Και με αυτά τα λεφτά χρηματοδοτούσαν τον Μποδοσάκη, τον Νιάρχο, τον Ανδρεάδη και τους λοιπούς «επιχειρηματίες» για να έρθει η πολυπόθητη «οικονομική ανάπτυξη» που όμως αφορούσε τους λίγους.  Έχει υπολογιστεί ότι  οι απώλειες (των ταμείων) από τόκους την περίοδο αυτή ανέρχονται στο ποσό των 70 περίπου δισεκατομμυρίων ευρώ… Το 1992 η κυβέρνηση Μητσοτάκη θεσμοθετεί για πρώτη φορά την τοποθέτηση του 20% των αποθεματικών των Ταμείων σε μετοχές και σε τραπεζικά προϊόντα υψηλού ρίσκου. Το 1995 η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ (με συμφωνία της Νέας Δημοκρατίας) πλέον επιτρέπει την πρόσληψη από τις Διοικήσεις των ασφαλιστικών Ταμείων Τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε ρόλο συμβούλου. Το 1999 η κυβέρνηση Σημίτη (και πάλι με συμφωνία της Νέας Δημοκρατίας) ανεβάζει το ποσοστό των αποθεματικών που τζογάρονται στο χρηματιστήριο στο 23%».

Η υπόθεση των δομημένων ομολόγων το 2005-2007 αφορούσε ακριβώς τις επενδύσεις τμήματος των αποθεματικών έξι ταμείων επικουρικών συντάξεων σε σύνθετα επενδυτικά προϊόντα, «στα δομημένα ομόλογα αμφιβόλου απόδοσης που ...δόμησε το υπουργείο Οικονομικών και ο αρμόδιος υφυπουργός Π. Δούκας σε συνεργασία με τραπεζικούς ομίλους του εσωτερικού και του εξωτερικού». Όπως έγραφε ο Λέανδρος Μπόλαρης τότε στην Εργατική Αλληλεγγύη: «Οι πάντες από την JP Morgan μέχρι την Ακρόπολις Χρηματιστηριακή τσιμπούσαν τις παχυλές τους προμήθειες πουλώντας και ξαναπουλώντας το «κρυφό ομόλογο» σε εταιρείες και μεσάζοντες από το Λονδίνο στο Μόναχο, από κει στην Κύπρο και την Αθήνα μέχρι τα αναπόφευκτα Νησιά Κάϊμαν. Ο ένας πουλούσε στον άλλο υπερτιμολογημένα το ομόλογο και όλοι μαζί πίνανε στην υγειά του κορόϊδου, των ασφαλισμένων δηλαδή. Τα Ταμεία έχασαν 22.540.000 εκατ. ευρώ μόνο από την μεσολάβηση της North Asset Management του Παπαμαρκάκη και της Ακρόπολις, χώρια την προμήθεια της JP Morgan. Και μιλάμε μόνο για ένα από τα “δομημένα ομόλογα” που άρχισαν να αγοράζουν τα ταμεία –και όχι μόνο- τα τελευταία χρόνια». 

Κανόνια

Η κατάρρευση της ασφαλιστικής Ασπίς Πρόνοια και της Commercial Value, της δεύτερης μεγαλύτερης ασφαλιστικής ελληνικής εταιρίας που ακολούθησε το 2009, είναι ένα εγχώριο παράδειγμα τι σημαίνει ιδιωτική ασφάλιση και συνταξιοδότηση που πλήρωσαν ακριβά οι 37.000 ασφαλισμένοι που είχαν καταβάλλει συνολικά περίπου 250 εκατομμύρια ευρώ στην εταιρία. Οι ζημιωθέντες από αυτήν την χρεοκοπία, 12 χρόνια μετά, ακόμη συνεχίζουν να διεκδικούν πίσω τα χρήματά τους, ανάμεσα σε άλλα και από τα συνταξιοδοτικά προγράμματα.  

Οι υπερασπιστές της «μεταρρύθμισης» ισχυρίζονται βέβαια ότι τα πράγματα «έξω» είναι διαφορετικά. Πάλι ψέματα λένε. Το κεφαλαιοποιητικό σύστημα που θέλει να εφαρμόσει σήμερα ο Χατζηδάκης εφάρμοσε πρώτη-πρώτη την δεκαετία του ’70 η φονική χούντα του Πινοσέτ στην Χιλή, χαρίζοντας το μεγαλύτερο μέρος των ασφαλιστικών εισφορών στα αρπακτικά της αγοράς για να παίζουν στα χρηματιστήρια. Σήμερα η μεγάλη πλειοψηφία των συνταξιούχων στην Χιλή παίρνει λιγότερα από τον κατώτατο μισθό και το 44% ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. 

Η κατάρρευση του κορυφαίου ασφαλιστικού γίγαντα της AIG στις ΗΠΑ (όπου το κεφαλαιοποιητικό σύστημα είναι το κυρίαρχο) με δραστηριότητα σε 130 χώρες, αμέσως μετά την χρεοκοπία της Lehman Brothers όταν έσκασε η χρηματοπιστωτική φούσκα των στεγαστικών δανείων, ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες του παγκόσμιου οικονομικού κραχ το 2008. Η διάσωσή της, γιατί ήταν «πολύ μεγάλη» για να την αφήσουν να καταρρεύσει από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, κόστισε 180 δισεκατομμύρια δολάρια.

Αλλά τα κανόνια δεν ανήκουν στο παρελθόν. Σκάνε ξανά σήμερα μέσα στη νέα κρίση που όξυνε η πανδημία. Το 2020 κατέρρευσε στην Βρετανία ο μεγάλος όμιλος ένδυσης Arcadia, με 13.000 εργαζόμενους να βρίσκονται σε αναστολή εργασίας ενώ δημιουργήθηκε «τρύπα» 350 εκατομμυρίων λιρών στο συνταξιοδοτικό ταμείο της εταιρείας, με αποτέλεσμα τα 10.000 μέλη του να βρεθούν ξεκρέμαστα. Στην Γερμανία, οι επενδυτικές εταιρίες (που εδώ και περίπου μια εικοσαετία έχουν αναλάβει το κομμάτι της ιδιωτικής ασφάλισης και συνταξιοδότησης και αφορά 16 εκατομμύρια εργαζόμενους), εκβιάζουν την γερμανική κυβέρνηση ανακοινώνοντας ότι σταματούν τα (και εκεί επιδοτούμενα από το δημόσιο) προγράμματα ιδιωτικής συνταξιοδότησης. Ζητάνε μεγαλύτερη «ελευθερία» στο τζογάρισμα των εισφορών των εργαζομένων σε επενδυτικά προϊόντα υψηλότερου ρίσκου γιατί τα κεφάλαια επενδύονται «σχεδόν αποκλειστικά σε συντηρητικά και αρνητικά ομόλογα…». Και ενώ οι κερδοσκόποι πιέζουν, η εφαρμογή αυτών των πολιτικών -που βρίσκονται στο κέντρο της πολιτικής της ΕΕ- στην πλουσιότερη χώρα της έχει σημάνει μείωση των συντάξεων με το 17% των συνταξιούχων, περίπου 3,5 εκατομμύρια, να ζουν κάτω ή λίγο πάνω από το όριο φτώχειας.

Εργατική εναλλακτική

Αντίστοιχες πιέσεις για περισσότερο τζογάρισμα των αποθεματικών των ταμείων ακούσαμε και στο συνέδριο του «Economist» στο Λαγονήσι το 2020 από τον διευθύνοντα σύμβουλο της Εθνικής Ασφαλιστικής: Η κυβέρνηση σπρώχνει την ιδιωτικοποίηση της  επικουρικής ακριβώς την περίοδο που οι επενδυτές έχουν αρχίσει να αγριεύουν. Δεν πρέπει να περάσουν!

Και τι άλλο μπορεί να γίνει για να έχουν λεφτά τα ταμεία λένε οι κυβερνητικοί σε μια περίοδο που ο πληθυσμός της χώρας μειώνεται και γερνάει; Πάρα πολλά είναι η απάντηση: 

• Να πληρώσουν οι εργοδότες τα δεκάδες δις ευρώ που χρωστάνε διαχρονικά από τις ληξιπρόθεσμες οφειλές τους στα ταμεία – οφειλές που δεκαετίες τώρα διαγράφονται χαριστικά μέσα στην ίδια την Βουλή στο όνομα της «ανάπτυξης». Όσοι δεν συμμορφωθούν ή όσοι δεν μπορούν, να κατάσχονται οι καταθέσεις και η ιδιοκτησία τους – με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που η τράπεζα μπορεί να κατάσχει από τους προσωπικούς λογαριασμούς μέχρι και το σπίτι ενός εργαζόμενου που έχει ληξιπρόθεσμα χρέη. 

• Να καταβληθούν πίσω στα ταμεία τα 13 δις ευρώ που χάθηκαν με το PSI. 

• Να φορολογηθούν τα κέρδη των επιχειρήσεων ώστε να χρηματοδοτηθούν προσλήψεις στα νοσοκομεία και όλες τις υπηρεσίες που έχουν ανάγκη. 

• Να μπει τέλος στη «μαύρη» εργασία που στερεί δισεκατομμύρια ευρώ από τα ταμεία. 

• Να νομιμοποιηθούν όλοι οι μετανάστες και οι πρόσφυγες. Απέναντι στη «γήρανση του πληθυσμού» και στην υπογεννητικότητα που δημιουργεί η κρίση, η απάντηση είναι η νομιμοποίηση και η δυνατότητα εργασίας για όλους που θα αναζωογονήσει τα ταμεία. 

• Να καταργηθούν όλοι οι αντι-ασφαλιστικοί νόμοι που ιδιωτικοποιούν την ασφάλιση και τη σύνταξη.

Τα ασφαλιστικά ταμεία δεν χρειάζονται περισσότερους «ανθρώπους της αγοράς». Δεν χρειάζονται τα κριτήρια ούτε της «ανάπτυξης» ούτε του χρηματιστηρίου, αλλά τα κριτήρια που αφορούν στην τάξη τις ανάγκες της οποίας καλύπτουν. Γι’ αυτό χρειάζεται να απεμπλακούν από τον εναγκαλισμό αυτής της κερδοσκοπικής συμμορίας των «αρίστων» και να περάσουν στα χέρια των εργαζόμενων. Αυτοί ξέρουν πως και μπορούν πολύ καλύτερα να τα διαχειριστούν προς όφελος των ασφαλισμένων, των συνταξιούχων κι όλης της κοινωνίας. Αυτοί είναι και η δύναμη που μπορεί να επιβάλλει όλα αυτά τα «ανήκουστα» -για τραπεζίτες, βιομήχανους και επίτροπους της ΕΕ- μέτρα. 

Όσοι πιστεύουν ότι αυτά δεν είναι «ρεαλιστικά» και ψάχνουν για «μέσες λύσεις» απέναντι στο ασταμάτητο κυνήγι του κέρδους των καπιταλιστών, ας θυμηθούν ότι το δικαίωμα στη σύνταξη ή στην περίθαλψη που τώρα απειλείται ξανά, ούτε πάντα υπήρχαν, ούτε ήταν πάντα αυτονόητα. Τα έκαναν αυτονόητα, οι αγώνες της εργατικής τάξης και αυτή είναι η προοπτική και για το μέλλον.