Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ), στην κεντρική Αφρική, βρίσκεται αντιμέτωπη με μία νέα θανατηφόρα επιδημία Έμπολα που είναι, ήδη, η τρίτη μεγαλύτερη σε νεκρούς. Στην Αφρική έχουν καταγραφεί, από το 1976 που ανακαλύφθηκε, περισσότερες από 30 επιδημίες Έμπολα.
Το κυρίαρχο αφήγημα είναι ότι πρόκειται για μία, ακόμη, «φυσική καταστροφή», για την οποία κανένας «θεσμός» δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος και, μοιραία, λαμβάνει θανατηφόρες διαστάσεις εξαιτίας της «εγγενούς οπισθοδρόμησης» και των «εθνοτικών συγκρούσεων» στην Αφρική. Πρόκειται για ανοησίες.
Οι αιτίες που «άνοιξαν το δρόμο» (και) για την επιδημία του Έμπολα στην ΛΔΚ είναι οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί των «μεγάλων δυνάμεων» για τον έλεγχο πάνω στο πλούσιο υπέδαφος της Αφρικής που διαιωνίζουν και τις εμπόλεμες συγκρούσεις, η καταστροφή του περιβάλλοντος και η εκμετάλλευση των ντόπιων πληθυσμών για τις εξορύξεις ορυκτών, η φτώχεια και η διάλυση του κοινωνικού κράτους με το άνοιγμα στην «αγορά» και οι δολοφονικές περικοπές στην «ανθρωπιστική βοήθεια» της Δύσης.
Ο ιός του Έμπολα μεταδίδεται από τις νυχτερίδες στον άνθρωπο («ζωονόσος μετάδοση») και μεταξύ των ανθρώπων μέσω σωματικών υγρών. Ο ιός ζει στα σώματα κάποιων ειδών νυχτερίδων μη προκαλώντας τους, όμως, βλάβη. Οι εταιρείες εξόρυξης αποψιλώνουν τα τροπικά δάση της περιοχής, τον «βιότοπο» των νυχτερίδων, για να δημιουργήσουν όλο και περισσότερα ορυχεία. Αυτή η καταστροφή «μετακινεί» τις νυχτερίδες κοντά σε ανθρώπινους οικισμούς αυξάνοντας, έτσι, την πιθανότητα συναντήσεων στις οποίες οι άνθρωποι εκτίθενται στο αίμα, το σάλιο και τα περιττώματά τους που είναι γεμάτα ιούς. Την τρέχουσα επιδημία του Έμπολα προηγήθηκε μία αποψίλωση 1,5 εκατ στρεμμάτων τροπικού δάσους στη ΛΔΚ το 2024. Γι’ αυτό και τα πρώτα κρούσματα καταγράφηκαν στην βορειοανατολική επαρχία Ιτούρι, μία περιοχή γεμάτο με ορυχεία. Στα ορυχεία δουλεύουν περισσότεροι από 2 εκατομμύρια εργάτες στη ΛΔΚ.
Μέχρι σήμερα έχουν πεθάνει πάνω από 100 άτομα και εκατομμύρια κινδυνεύουν καθώς η επιδημία συνεχίζει εξαπλώνεται σε όλη την κεντρική Αφρική. Ο πραγματικός αριθμός των νεκρών μπορεί να μην γίνει ποτέ γνωστός, επειδή τα συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για να ειδοποιούν τους φορείς δημόσιας υγείας για μια επιδημία έχουν καταρρεύσει όπως, σε μεγάλο βαθμό, και οι ίδιοι οι φορείς της δημόσιας υγείας. Οι επιστήμονες είναι σίγουροι ότι η επιδημία εξαπλωνόταν για μήνες πριν επιβεβαιωθεί, επίσημα, στις 15 Μάη.
Για παράδειγμα, πριν ακόμα από το ξέσπασμα της επιδημίας, οι «Γιατροί Χωρίς Σύνορα» ανέφεραν ότι η ανασφάλεια στο Ιτούρι είχε επιδεινωθεί, εξαιτίας του «εμφυλίου» πολέμου, αναγκάζοντας γιατρούς και νοσηλευτές να εγκαταλείψουν τη χώρα, αφήνοντας υπερφορτωμένες τις εγκαταστάσεις υγείας και, σε ορισμένα μέρη, «καταστροφικές συνθήκες». Το γραφείο ανθρωπιστικής βοήθειας του ΟΗΕ αναφέρει ότι σχεδόν 1 εκατομμύριο έχουν εκτοπιστεί από τα σπίτια τους λόγω αυτών των συγκρούσεων στο Ιτούρι.
Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν εμβόλια ή/και φάρμακα που να «στοχεύουν» στο νέο στέλεχος του ιού (Bundibugyo), που έχει ποσοστό θνησιμότητας 30 έως 50%, επειδή οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν κάνουν πολύ λίγη έρευνα γύρω από τον Έμπολα. Οι άνθρωποι στην κεντρική Αφρική δεν αποτελούν αρκετά μεγάλη αγορά επειδή, απλά, είναι φτωχοί. Εκτός αυτού, τα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) επρόκειτο να καταλήξουν σε συμφωνία για την πρόληψη και την αντιμετώπιση πανδημιών, στη Γενεύη, τον Μάιο, αλλά αναβλήθηκε για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, «αφού δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συναίνεσης σχετικά με την ανταλλαγή δειγμάτων, δεδομένων και εμβολίων για παθογόνους οργανισμούς». Τα κέρδη τους πάνω από την υγεία μας.
Με την εμφάνιση της επιδημίας, το μοναδικό μέλημα των «μεγάλων δυνάμεων» είναι το πως αυτή δεν θα εξαπλωθεί πέρα από την Αφρική. Το πρώτο πράγμα που έκανε ο Τραμπ ήταν να απαγορεύσει στους Αμερικανούς γιατρούς και νοσηλευτές, που εργάζονται για την καταπολέμηση της επιδημίας στη ΛΔΚ και είχαν έρθει σε επαφή με τον ιό, να επιστρέψουν στις ΗΠΑ και διέταξε να κατασκευαστεί, εκ νέου, ένα κέντρο θεραπείας στην Κένυα (ένα τοπικό δικαστήριο απαγόρευσε προσωρινά τη δημιουργία του) μόνο για Αμερικανούς πολίτες. Ο Τραμπ, κατά τη διάρκεια της επιδημίας το 2014, είχε γράψει στο Twitter: «Οι άνθρωποι που πηγαίνουν σε μακρινά μέρη για να βοηθήσουν είναι σπουδαίοι αλλά πρέπει να υποστούν τις συνέπειες!». Ήδη, αρκετές χώρες έχουν, επίσης, επιβάλει ταξιδιωτικούς περιορισμούς ενώ οι κυβερνήσεις της Δύσης, με πρώτη την Μελόνι στην Ιταλία, ρίχνουν ρατσιστικό δηλητήριο για τους Αφρικανούς μετανάστες ως «φορείς ασθενειών». Το ίδιο και με τους οπαδούς των αφρικανικών χωρών στα γήπεδα του Μουντιάλ.
Η προσπάθεια για τον τερματισμό της νέας επιδημίας θα διαρκέσει, πιθανότατα, αρκετούς μήνες ίσως και χρόνια. Η επιδημία του 2014 (η πιο θανατηφόρα, μέχρι στιγμής, επιδημία Έμπολα που σκότωσε 11.325 ανθρώπους στη Γουινέα, τη Σιέρα Λεόνε και τη Λιβερία) χρειάστηκε περισσότερα από δύο χρόνια για να τερματιστεί και υπήρξε και μια κάποια διεθνής αντιμετώπιση. Σήμερα, οι τεράστιες περικοπές της δυτικής «ανθρωπιστικής βοήθειας» και η κλιμάκωση του «εμφυλίου» πολέμου στη ΛΔΚ έχουν κάνει την αντιμετώπιση της πολύ πιο αργή.
Παλαιότερα, οι ΗΠΑ χρηματοδοτούσαν δίκτυα επιτήρησης ασθενειών και διατηρούσαν ομάδες έκτακτης ανάγκης από ντόπιους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας για να αναλάβουν την αντιμετώπιση επιδημιών. Φυσικά, όχι από κάποια «φιλανθρωπία». Η «ανθρωπιστική βοήθεια» συνοδευόταν, πάντα, από όρους που σήμαιναν την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική σύνδεση αυτών των χωρών με τις ΗΠΑ. Τώρα, ο Τραμπ ανατρέπει αυτή την πολιτική.
Η βοήθεια των ΗΠΑ προς τη ΛΔΚ έχει μειωθεί από 1,4 δις δολάρια το 2024 σε 21 εκατομμύρια δολάρια, μέχρι στιγμής, για το 2026. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα του κλεισίματος της Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID) αλλά και της αποχώρησης των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ. Ο προϋπολογισμός του ΠΟΥ έχει μειωθεί κατά 21%. Ο Τραμπ απέλυσε εκατοντάδες Αμερικανούς κυβερνητικούς επιστήμονες που εργάζονταν για την Υπηρεσία Επιδημιολογικών Πληροφοριών που ειδικευόταν στην καταπολέμηση του Έμπολα. Οι πολιτικές του «Πρώτα η Αμερική» σήμαιναν ότι οι δαπάνες για βοήθεια στην Αφρική ήταν «σπατάλη», περιγράφοντας τις αφρικανικές χώρες ως «σκουπίδια».
Αυτές οι περικοπές έχουν αποτελειώσει το σύστημα υγείας της ΛΔΚ. Δεν υπάρχουν κατάλληλα και λειτουργικά κέντρα θεραπείας για τον Έμπολα. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας δεν διαθέτουν κατάλληλα φάρμακα και ιατρικό εξοπλισμό για να βοηθήσουν τους ασθενείς και, επιπλέον, μολύνονται και οι ίδιοι επειδή δεν έχουν ούτε καν βασικό προστατευτικό εξοπλισμό ατομικής προστασίας.
Η ΛΔΚ είναι μία «πλούσια» χώρα με αφθονία «ζωτικών» ορυκτών αλλά αυτό αποδείχθηκε «κατάρα» για τον ντόπιο πληθυσμό. Ο έλεγχος του ορυκτού πλούτου δημιούργησε μερικές από τις μεγαλύτερες φρικαλεότητες στην ιστορία της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού και εδραίωσε τις «εθνοτικές» διαιρέσεις - συγκρούσεις. Εκεί είναι και η αιτία του (πάνω από 30 χρόνια) «εμφυλίου» πόλεμου στη ΛΔΚ, με εκατομμύρια νεκρούς και εκτοπισμένους, με «ρίζες» και στη «γενοκτονία της Ρουάντα» το 1994.
Σήμερα, οι δυτικές και κινέζικες πολυεθνικές της τεχνολογίας εξαρτώνται από το κολτάν και το κοβάλτιο, τα οποία προέρχονται κυρίως από τα ορυχεία της ΛΔΚ. Για παράδειγμα, η ΛΔΚ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός κολτάν στον κόσμο, ενός μεταλλεύματος απαραίτητου για την παραγωγή φορητών υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων.
Έτσι, αντί για «ανθρωπιστική βοήθεια», οι «μεγάλες δυνάμεις» στέλνουν όπλα για να υποστηρίξουν τη μία ή την άλλη πλευρά στον «εμφύλιο» πόλεμο. Για αυτούς, το ζήτημα είναι ποιος θα έχει τον έλεγχο των ορυκτών της ΛΔΚ και ποια κυβέρνηση ή πολιτοφυλακή πρέπει να υποστηρίξουν για να διασφαλίσουν ότι θα επωφεληθούν από αυτούς τους πόρους. Η νέα επιδημία Έμπολα αντιμετωπίζεται ως μία «παράπλευρη απώλεια».
Η Ρωσία προσφέρει στην κυβέρνηση της ΛΔΚ πολιτική υποστήριξη και στρατιωτικό υλικό ενώ οι ΗΠΑ και η Βρετανία υποστηρίζουν τη Ρουάντα και την Ουγκάντα που με τη μεριά τους υποστηρίζουν τις αντάρτικες πολιτοφυλακές της M23. Η Κίνα, που κυριαρχεί στην εξόρυξη, την επεξεργασία και την εξαγωγή του μεγαλύτερου μέρους του κοβαλτίου της ΛΔΚ, έχει, κατά καιρούς, υποστηρίξει και τη κυβέρνηση της ΛΔΚ και τη Ρουάντα. Ο πρόεδρος της ΛΔΚ πρότεινε πρόσφατα στον Τραμπ μια συμφωνία για να βοηθήσει την κυβέρνηση να νικήσει τις πολιτοφυλακές της Μ23 με αντάλλαγμα την πρόσβαση των ΗΠΑ στα ορυκτά της ΛΔΚ.
Η φρενίτιδα για την AI, έχει κλιμακώσει τις συγκρούσεις. Για παράδειγμα, τον Απρίλη, η M23 κατέλαβε την πόλη Γκόμα, κοντά στα σύνορα με τη Ρουάντα, που αποτελεί «κέντρο» εξόρυξης κολτάν. Τώρα, το κολτάν που εξορύσσετε στη περιοχή της Γκάμα μεταφέρεται στη Ρουάντα για να αναμιχθεί με το κολτάν που εξορύσσετε εκεί για να «μπει» στην αλυσίδα εφοδιασμού και να καταλήξει στη Δύση και στη Κίνα. Η εξόρυξη κολτάν βασίζεται στην εργασία 40.000 παιδιών με αμοιβή λιγότερο από 1 δολάριο την ημέρα. Στη Γκάμα βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα εκτοπισμένων όπου οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης και υγιεινής κάνουν την μετάδοση της επιδημίας ανεξέλεγκτη.
Η επανεμφάνιση του Έμπολα είναι η θανατερή σοδειά του κέρδους και των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών.