Ιστορία
50 χρόνια από την καταστολή της “Άνοιξης της Πράγας - ”Αντίσταση σε Ανατολή και Δύση

Εργάτες προσπαθούν να πείσουν τους Ρώσους φαντάρους

Το μαζικό κίνημα που ξεπήδησε από την Άνοιξη της Πράγας δεν ήταν το πρώτο που είχε συγκλονίσει τις χώρες του Ανατολικού Μπλοκ. Ούτε η ρωσική εισβολή εκείνου του Αυγούστου ήταν η πρώτη. Δώδεκα χρόνια πριν, τον Οκτώβρη του 1956 μια εργατική επανάσταση συγκλόνιζε την Ουγγαρία. Θα συντριβόταν από μια βάρβαρη ρωσική στρατιωτική επέμβαση που κόστισε χιλιάδες νεκρούς.
Η Τσεχοσλοβακία του 1968 ήταν ένας κρίκος μιας ολόκληρης αλυσίδας εξεγέρσεων και εργατικών κινημάτων στις χώρες του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού». Από τον Ιούνη του 1953, όταν οι εργάτες στο Βερολίνο στην Ανατολική Γερμανία κατέβηκαν σε απεργία πυροδοτώντας μια εξέγερση που αγκάλιασε σχεδόν ένα εκατομμύριο ανθρώπους σε όλα τα βιομηχανικά κέντρα της χώρας, στην εργατική εξέγερση του Πόζναν στην Πολωνία το 1956 και από τα εργατικά συμβούλια της Βουδαπέστης την ίδια χρονιά, μέχρι τις απεργίες και τις καταλήψεις που γέννησαν το συνδικάτο Αλληλεγγύη στην Πολωνία το καλοκαίρι του 1980.
Οι ιδεολογικοί εκπρόσωποι και των δυο στρατοπέδων του Ψυχρού Πολέμου, συμφωνούσαν σε ένα πράγμα. Ότι οι κοινωνίες της ανατολικής Ευρώπης, που είχαν διαμορφωθεί μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κατ’ εικόνα και ομοίωση της Ρωσίας του Στάλιν, ήταν ποιοτικά διαφορετικές κοινωνίες.
Η επίσημη προπαγάνδα του ανατολικού μπλοκ ισχυριζόταν ότι εκεί χτιζόταν ο σοσιαλισμός, μια κοινωνία απαλλαγμένη τόσο από την εκμετάλλευση, τη φτώχεια αλλά και από την οικονομική κρίση. Για παράδειγμα το Σύνταγμα της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας διακήρυττε ότι: «όλη η εξουσία βρίσκεται στα χέρια των εργαζομένων». Όμως, οι εργάτες/ τριες δεν είχαν κανένα λόγο στις κρίσιμες αποφάσεις για την οικονομία και την πολιτική. Δεν είχαν καν το δικαίωμα να απεργήσουν και να φτιάξουν συνδικάτα που θα εκπροσωπούσαν τα αιτήματά τους.
Για τους ιδεολογικούς εκπροσώπους της Δύσης, οι χώρες του ανατολικού μπλοκ ήταν η ενσάρκωση του «ολοκληρωτισμού». Μιας κοινωνίας που οι πληθυσμοί τους είχαν λίγο πολύ μετατραπεί σε άβουλους δούλους, που μοχθούσαν αλλά δεν μπορούσαν να αμφισβητήσουν τους εξουσιαστές τους. Εκτός από τις λίγες γενναίες ψυχές που διέφευγαν στον «ελεύθερο κόσμο» ή νοσταλγούσαν την επιστροφή των παλιών γαιοκτημόνων και αφεντικών.
Σημαία
Η Τσεχοσλοβακία του 1968 όπως και όλες οι προηγούμενες και επόμενες εξεγέρσεις κατέρριπταν στην πράξη αυτά τα ιδεολογήματα. Η εργατική τάξη –και οι φοιτητές το 1968- πάλευαν με τον ίδιο τρόπο που πάλευαν και οι συνάδελφοί τους στη Δύση. Κι οι αγώνες τους όταν γενικεύονταν μπορούσαν να γίνουν σημαία όλων των καταπιεσμένων και να ταρακουνήσουν υπερδυνάμεις που έμοιαζαν ανίκητες.
Αυτό ήταν δυνατό να γίνεται σε Δύση και Ανατολή, γιατί οι κοινωνίες του ανατολικού μπλοκ δεν βρίσκονταν έξω από το καπιταλιστικό σύστημα. Ήταν τμήμα του, και μοιράζονταν τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά και δυναμική.
Στη δεκαετία του ’30 η σταλινική γραφειοκρατία ξερίζωσε ό,τι είχε απομείνει από την απελευθερωτική κληρονομιά της μεγάλης Επανάστασης του Οκτώβρη του 1917. Είχε δυναμώσει και εδραιωθεί στις συνθήκες της απομόνωσης του πρώτου εργατικού κράτους στον κόσμο. Αλλά τότε, στις αρχές της δεκαετίας του ’30 έβαλε μπροστά να γίνει μια βιομηχανική και στρατιωτική υπερδύναμη που θα «έφτανε και θα ξεπερνούσε τη Δύση».
Η παρέμβαση του κράτους στην οικονομία για να ξεπεράσει το σύστημα την κρίση του και η κάθε άρχουσα τάξη να βγει νικήτρια στις κόντρες με τους ανταγωνιστές τους δεν ήταν σταλινική ιδιαιτερότητα. Σε διάφορους βαθμούς και μείγματα εφαρμόστηκε σε όλες τις χώρες του καπιταλιστικού κόσμου στις δεκαετίας του ’30 και στη συνέχεια. Όμως, στην Ρωσία ο κρατικός καπιταλισμός έφτασε στην πιο «καθαρή» μορφή του, μιας και η παλιά άρχουσα τάξη είχε εξαφανιστεί.
Η Ρωσία έγινε όντως υπερδύναμη, που νίκησε τις στρατιές του Χίτλερ και έστειλε πρώτη άνθρωπο στο διάστημα. Όμως, παρά τα επιτεύγματα δεν μπορούσε να ξεφύγει από την πίεση του διεθνούς ανταγωνισμού, που έπαιρνε τη μορφή της κούρσας των εξοπλισμών. Η άρχουσα τάξη της έμοιαζε με μια μεγάλη Ανώνυμη Εταιρεία (το κράτος) που έπρεπε να παράγει πιο αποτελεσματικά από τους ανταγωνιστές της, στηριγμένη στην απόσπαση υπεραξίας από την εργατική τάξη. Η ταξική πάλη ήταν το χαρακτηριστικό τόσο του καπιταλισμού της Ανατολής όσο και της Δύσης.
Τη δεκαετία του 1990, οι απολογητές του καπιταλισμού θριαμβολογούσαν για την κατάρρευση του «κομμουνισμού». Στην πραγματικότητα αυτό που κατάρρευσε ήταν ο κρατικός καπιταλισμός, κι η κρίση του ήταν κομμάτι της κρίσης που αγκάλιαζε το παγκόσμιο σύστημα. Οι θριαμβολογίες διαψεύστηκαν. Ο σοσιαλισμός είναι επίκαιρος, η κοινωνία που θα χτίσει η εργατική τάξη με τους δικούς της αγώνες και με τη δική της δημοκρατία.