Αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό κίνημα
Από το δουλεμπόριο στο Black Lives Matter: Καπιταλισμός και ρατσισμός- Οι ρίζες του αντιρατσιστικού κινήματος

Σύνταγμα Μαύρων φαντάρων στον Αμερικάνικο Εμφύλιο Πόλεμο

Η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ πυροδότησε ένα αντιρατσιστικό κίνημα με παγκόσμιες διαστάσεις. Εκατομμύρια βγήκαν στους δρόμους. Σήμερα, η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων αναγνωρίζει ότι ο ρατσισμός υπάρχει. Αλλά το από πού προέρχεται ο ρατσισμός είναι ένα ζήτημα που καλύπτεται από ένα πέπλο μυστηρίου –συνειδητά από τα ΜΜΕ και τις κυβερνήσεις. 

Στην πραγματικότητα ο ρατσισμός είναι δεμένος με την εξέλιξη του καπιταλισμού. Για την ακρίβεια, αναπτύχθηκε σαν ένα μέσο για να δικαιολογήσει το δουλεμπόριο από την Αφρική στην Αμερική, που έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη του καπιταλισμού. Το εμπόριο των μαύρων σκλάβων ήταν μια τραγωδία απίστευτης βαρβαρότητας που έκανε τον Μαρξ να γράψει στο Κεφάλαιο ότι «ο καπιταλισμός αναδύεται βουτηγμένος στο αίμα και τη βρωμιά από το κεφάλι μέχρι τα νύχια».

Από το 1532 μέχρι το 1850 περίπου 20 εκατομμύρια Αφρικανοί «μεταφέρθηκαν» για να δουλέψουν σαν σκλάβοι στις φυτείες της Αμερικής, στην αρχή με Ισπανικά, Πορτογαλικά και Ολλανδικά πλοία και στη συνέχεια με Αγγλικά. Κυνηγήθηκαν συστηματικά, αρπάχθηκαν από τα χωριά και τις πόλεις τους, αλυσοδέθηκαν και στοιβάχτηκαν στα λιμάνια της δυτικής Αφρικής. 

Το «ταξίδι» στον Ατλαντικό έστειλε στο θάνατο δεκάδες χιλιάδες. Για ένα ολόκληρο μήνα οι αιχμάλωτοι μαύροι ήταν κλεισμένοι στα αμπάρια αλυσοδεμένοι από το λαιμό και τα πόδια, όπου ο χώρος που αντιστοιχούσε για τον καθένα ήταν όσο ένα φέρετρο. Όταν υπήρχε τρικυμία και ανάγκη να ξεφορτωθούν βάρος, πέταγαν τους μαύρους στη μέση του Ατλαντικού. Όλα αυτά δεν ήταν επινοήσεις κάποιου διεστραμμένου καπετάνιου, αλλά επίσημες πολιτικές της βρετανικής Βασιλικής Εταιρείας Αφρικής.

Για όσους έφταναν στις αμερικάνικες φυτείες ο μέσος όρος ζωής στις φυτείες ήταν δέκα χρόνια! Ο γαιοκτήμονας είχε δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω τους. Οι τιμωρίες για ανυπακοή ποικίλανε από ακρωτηριασμό μέχρι απαγχονισμό. 

Αυτή η ασύλληπτη βαρβαρότητα ήταν απόρροια ενός συστήματος –του καπιταλισμού– που έκανε τα πρώτα βήματά του. Το δουλεμπόριο ήταν ο κρίκος που συνέδεε το εμπορικό τρίγωνο των λιμανιών του θανάτου: δυτική Αφρική-Αμερική-Βρετανία. Οι αμερικάνικες φυτείες ήταν ο τροφοδότης του βρετανικού καπιταλισμού. Με καταναλωτικά αγαθά (ζάχαρη, καπνό), αλλά κυρίως με βιομηχανικές πρώτες ύλες (βαμβάκι). Οι γαιοκτήμονες-καπιταλιστές στην Αμερική χρειάζονταν άφθονα φτηνά εργατικά χέρια. Η Αφρική ήταν η «λύση». Στην πραγματικότητα, το δουλεμπόριο ήταν απαραίτητο για να τραφεί η «βιομηχανική επανάσταση» στο Μάντσεστερ με το αίμα των σκλάβων. Και ο ρατσισμός απαραίτητος για να δικαιολογήσει το δουλεμπόριο. 

Στον νεοεμφανιζόμενο καπιταλισμό, η δουλεία χρειαζόταν να δικαιολογηθεί ιδεολογικά. Οικονομικά, ο καπιταλισμός ήταν ένα σύστημα που στηριζόταν στην εκμετάλλευση της ελεύθερης μισθωτής εργασίας. Πολιτικά, το σύνθημα των αστικών επαναστάσεων ήταν «ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα». Άρα για να μπορεί να μετατραπεί κάποιος/α σε δούλο θα έπρεπε να μην θεωρείται άνθρωπος αλλά κατώτερο ανθρώπινο όν. Αυτή την ιδεολογική κάλυψη ήρθαν να προσφέρουν οι θεωρίες του ρατσισμού. 

Αντίσταση

Παρά την ασύλληπτη καταστολή, η αντίσταση ενάντια στο ρατσισμό ξεκινάει από τότε. Τον 17ο και τον 18ο αιώνα καταγράφονται χιλιάδες αποδράσεις μαύρων, και ενίοτε και μικρές εξεγέρσεις που πνίγονται στο αίμα. Ταυτόχρονα τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Βρετανία αναπτύσσεται ένα κίνημα για την κατάργηση της δουλείας στο οποίο συμμετέχουν τόσο απελευθερωμένοι μαύροι όσο και λευκοί. Στο Μάντσεστερ, για παράδειγμα, το 1787 μαζεύτηκαν 10.000 υπογραφές από εργάτες βαμβακουργίας σε ένα ψήφισμα για την κατάργηση της δουλείας. Το 1789 διαδήλωσαν με το ίδιο αίτημα 800 μεταλλεργάτες στο Σέφιλντ. Αντίστοιχες κινήσεις με ψηφίσματα γίνονταν και στις βόρειες Πολιτείες των ΗΠΑ.

Όμως το μεγάλο χτύπημα στο ρατσισμό και τη δουλεία το έδωσαν δυο πραγματικές επαναστάσεις. Η πιο σημαντική ξέσπασε το 1791, στον Άγιο Δομίνικο, τη σημερινή Αϊτή. Τότε ήταν γαλλική αποικία και ένα από τα πιο πλούσια μέρη στη γη. Το 1791 οι σκλάβοι ξεσηκώθηκαν, έκαψαν τις επαύλεις των αφεντάδων και για χρόνια απέκρουαν τις εκστρατείες των Γάλλων, των Ισπανών, των Βρετανών που ήθελαν να κρατήσουν το νησί και τα πλούτη του για λογαριασμό τους. Με ηγέτη τους έναν πρώην σκλάβο, τον Τουσέν Λ’ Οβουρτιούρ, ταπείνωσαν τις μεγαλύτερες υπερδυνάμεις του κόσμου. Η Αϊτή κέρδισε τελικά την ανεξαρτησία της το 1804. 

Το 1831 μια μεγάλη εξέγερση σάρωσε την Τζαμάικα. Περισσότεροι από 60.000 σκλάβοι ξεσηκώθηκαν, έβαλαν φωτιά στις φυτείες και ανέβηκαν στα βουνά, ξεκινώντας έναν ανταρτοπόλεμο που καθήλωσε χιλιάδες βρετανούς στρατιώτες. Η εξέγερση της Τζαμάικα «έπεισε» τη βρετανική αστική τάξη ότι είχε φτάσει η ώρα να καταργηθεί ο θεσμός της δουλείας στις κτήσεις της. Μέχρι τότε, και παρά την τυπική απαγόρευσή του το 1807, το δουλεμπόριο συνεχίζονταν. 

Το τελειωτικό χτύπημα στην δουλεία ήρθε με τον Αμερικάνικο Εμφύλιο Πόλεμο το 1861-65. Αυτό που έπαιξε τον καθοριστικό ρόλο στη στρατιωτική νίκη των Βορείων Πολιτειών και του Αβραάμ Λίνκολν ενάντια στους δουλοκτήτες του Νότου ήταν η μετατροπή του πολέμου, από ένα σημείο και μετά, σε «επαναστατικό πόλεμο» (όπως τον αποκάλεσε ο Μαρξ) με την εθελοντική κατάταξη 180.000 μαύρων στο στρατό των Βορείων και την επικράτηση των πιο ριζοσπαστικών απόψεων για την κατάργηση της δουλείας.

Η δουλεία καταργήθηκε, όμως ο ρατσισμός επιβίωσε. Οι κεφαλαιοκράτες του Βορρά ήθελαν το τσάκισμα του Νότου. Δεν είχαν, όμως, κανένα συμφέρον από το ξερίζωμα του ρατσισμού. Χρειάζονταν τις βαμβακοφυτείες του Νότου, έστω κι αν εκεί δούλευαν σαν είλωτες οι πρώην σκλάβοι που σιγά σιγά έχασαν κάθε πολιτικό δικαίωμα. Κι ο ρατσισμός ήταν ένα όπλο για τη διαίρεση των εργατών σε Βορρά και Νότο. Μαζί με τις ακροδεξιές συμμορίες της Κου Κλουξ Κλαν και τους «νόμους του λιντσαρίσματος», συνέχισαν να συντηρούν και να κλιμακώνουν το ρατσισμό για να διασπούν το εργατικό κίνημα. Ταυτόχρονα, ήταν μια ιδεολογία που χρησίμευε και για να δικαιολογεί την αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό. Και αυτό ίσχυε και για τις καπιταλιστικές άρχουσες τάξεις σε όλο τον κόσμο.

Όπως οι ρίζες του ρατσισμού βρίσκονται στον καπιταλισμό, έτσι και οι ρίζες και η προοπτική της αντίστασης στο ρατσισμό βρίσκονται στον ιστορικό νεκροθάφτη του καπιταλισμού, στο εργατικό κίνημα. Οι μαύροι εργάτες και εργάτριες συνδέθηκαν με τα πιο μαχητικά και επαναστατικά κομμάτια του εργατικού κινήματος και την Αριστερά, από πολύ νωρίς. Όλοι ξέρουμε για την Πρωτομαγιά του 1886 στο Σικάγο. Λίγοι γνωρίζουν τον σημαντικό ρόλο της Λούσι Πάρσονς, της μαύρης ακτιβίστριας που ήταν σύντροφος ενός από τους ηγέτες του εργατικού κινήματος που εκτελέστηκαν. 

Τις δυο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα οι μαύροι οργανώνονταν μαζικά στους Βιομηχανικούς Εργάτες του Κόσμου, τους IWW, ενός επαναστατικού εργατικού συνδικάτου. Τη δεκαετία του 1930 στις καταλήψεις της Τζένεραλ Μότορς και των άλλων εργοστασίων μέσα στη μεγάλη οικονομική κρίση του καπιταλισμού οι μαύροι εργάτες έπαιξαν πρωτοπόρο ρόλο. 

Η σύνδεση με το εργατικό κίνημα και την Αριστερά έπαιξε το μεγαλύτερο ρόλο στις κοινές μάχες ενάντια στο ρατσισμό. Ο Μαρξ σε μια επιστολή που είχε γράψει στα γερμανικά στις αρχές του Αμερικάνικου Εμφύλιου είχε συμπεριλάβει μια αγγλική ρατσιστική έκφραση για να δώσει έμφαση στην άποψή του για τη μετατροπή της σύγκρουσης σε επαναστατικό πόλεμο: «Ένα και μόνο σύνταγμα αράπηδων θα έχει αξιοθαύμαστη επίδραση στα νεύρα των Νοτίων». Τελικά δεν υπήρξε μόνο ένα, αλλά 149 τέτοια συντάγματα.

Τη δεκαετία του 1930, παράλληλα με τους εργατικούς αγώνες στις ΗΠΑ, η Αριστερά πρωτοστάτησε στην αντιρατσιστική πάλη. Όχι μόνο μέσα στα συνδικάτα, αλλά και με μια τεράστια καμπάνια συμπαράστασης σε εφτά νεαρούς μαύρους που κατηγορούνταν με βάση μια βρόμικη στημένη σκευωρία. Η αντιρατσιστική πάλη στις ΗΠΑ και το ζήτημα της «αυτοδιάθεσης των μαύρων» ήταν στον πυρήνα μιας σειράς κειμένων που έγραψε την ίδια εποχή ο Τρότσκι.

Η σύνδεση Αριστεράς και αντιρατσιστικού κινήματος συνεχίστηκε και τη δεκαετία του 1960. Ο Μάλκολμ Χ και οι Μαύροι Πάνθηρες είναι τα πιο γνωστά παραδείγματα. Λιγότερο γνωστή είναι η ιστορία του DRUM, του Επαναστατικού Συνδικαλιστικού Κινήματος των μαύρων εργατών στις αυτοκινητοβιομηχανίες του Ντιτρόιτ. Από το 1967 ως το 1971, σε συνεργασία με αριστερούς φοιτητές της πόλης, κυκλοφόρησαν μια εφημερίδα, την Inner City Voice. Το πρωτοσέλιδό της στις 21 Απρίλη 1968 ήταν αφιερωμένο στον ένα χρόνο της δικτατορίας στην Ελλάδα και στη συμπαράσταση στον ελληνικό λαό! 

Αυτοί οι κοινοί αγώνες, αυτή η μεγάλη δύναμη και εμπειρία που προσφέρει η σύνδεση ανάμεσα στο εργατικό και το αντιρατσιστικό κίνημα και την Αριστερά, είναι το φόντο του σημερινού παγκόσμιου Black Lives Matter.

• Τα κείμενα βασίζονται στη σχετική συζήτηση που έγινε στο φεστιβάλ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ 2020


Διαβάστε επίσης