Διεθνή
Κορονοϊός και Βαλκάνια: Μαζική οργή στη Σερβία

Διαδήλωση στο Βελιγράδι

Ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, κέρδισε τις εκλογές της 21ης Ιούνη σαρωτικά. Επισήμως το ποσοστό ήταν πάνω από 60%, με μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ψήφους για το κόμμα του περισσότερες από τις προηγούμενες εκλογές. Μαζί με τους συμμάχους του ελέγχει πλέον σχεδόν ολόκληρο το κοινοβούλιο. Παρά τις καταγγελίες για αντιδημοκρατικές εκλογές και για παρατυπίες, η ευρωπαϊκή Δεξιά έστειλε τα συγχαρητήριά της και αναγνώρισε τη νίκη του Βούτσιτς, συνεχίζοντας να υπενθυμίζει πως ο δρόμος της Σερβίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ανοιχτός. Κι όμως μέσα σε λίγες βδομάδες, στα μέσα Ιούλη, είχαν ξεσπάσει καθημερινές ανεξέλεγκτες διαδηλώσεις στο Βελιγράδι και σε άλλες πόλεις. Η κυβέρνηση έβγαλε στους δρόμους πάνοπλη την αστυνομία και συνεργάστηκε με τους φασίστες για να βάλει τέλος στο κίνημα. Η ψεύτικη εικόνα του απόλυτου ελέγχου είχε τσαλακωθεί.

Τι πραγματικά είχε συμβεί; Ο Βούτσιτς πήγε στις εκλογές με την αντιπολίτευση να κάνει μποϊκοτάζ και να καλεί σε αποχή, καταγγέλλοντας ότι ο πρόεδρος οικοδομεί αντιδημοκρατικό καθεστώς. Οι εκλογές ήταν προγραμματισμένες για τον Απρίλη αλλά αναβλήθηκαν για τον Ιούνη λόγω του κορονοϊού. Ο Βούτσιτς είχε ξεκινήσει το Μάρτη υποτιμώντας την πανδημία σε στυλ Τραμπ, αλλά στη συνέχεια αξιοποίησε την ευκαιρία για να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και να δώσει ακόμη περισσότερες εξουσίες στον εαυτό του και την αστυνομία. Το υποτιθέμενο “λοκντάουν” του Βούτσιτς ήταν από τα πιο ξεδιάντροπα. Τη μέρα όλοι πήγαιναν στη δουλειά χωρίς περιορισμούς και το βράδυ έπρεπε να μείνεις κλεισμένος σπίτι, με την αστυνομία να κυνηγάει με τεράστια πρόστιμα και απειλές φυλάκισης. Από το βράδυ της Παρασκευής και το σαββατοκύριακο, η καραντίνα επεκτεινόταν μέχρι και 60 ώρες. Χτυπημένοι έβγαιναν οι πιο φτωχοί, όσοι κάνουν αδήλωτες δουλειές, όσοι κυνηγάνε το μεροκάματο στο δρόμο ή τη νύχτα. Και ξαφνικά, στην τελική ευθεία για τις εκλογές, ο κορονοϊός κηρύχθηκε νικημένος και η κατάσταση έκτακτης ανάγκης ανακλήθηκε ώστε ο Βούτσιτς να κάνει την προεκλογική του δουλειά με αέρα θριαμβευτή.

Νεκροί

Οι επίσημες στατιστικές διαψεύδονταν από την πραγματικότητα στα νοσοκομεία που ξεχείλιζαν και από τους θανάτους που σήμερα είναι διψήφιοι σε καθημερινή βάση. Οι νεκροί όμως έπρεπε να παραμείνουν κρυμμένοι μέχρι να τελειώσουν οι εκλογές. Μετά τον εκλογικό “θρίαμβο” επέστρεψε και η καραντίνα. Τα ΜΜΕ παρουσίασαν τις διαδηλώσεις που ξέσπασαν σαν κίνημα ενάντια στην επιστροφή στην καραντίνα, αλλά αυτή ήταν μόνο μία πλευρά της οργής που ξέσπασε ενάντια στα ψέματα και στην απανθρωπιά. Η ακτιβίστρια Άνα Βιλενίτσα αναφέρει τα λόγια ενός διαδηλωτή όπως ακούστηκαν στην τηλεόραση: “Δακρυγόνα, πλαστικές σφαίρες και γκλομπ ενάντια στη νεολαία που είναι με γυμνά χέρια! Πατέρα, είμαστε εδώ για σένα που πέθανες και δεν υπήρχε αναπνευστήρας! Για σένα και για τον νεογέννητο γιο μου! Δεν υπήρχαν αναπνευστήρες στο νοσοκομείο Ζεμούν όταν οι τύποι της Ομάδας Διαχείρισης Κρίσεων έλεγαν ότι η χώρα θα κάνει δωρεές αναπνευστήρων σε άλλους που έχουν περισσότερη ανάγκη. Πατέρα, για σένα. Ξέρω ότι θα ήσουν περήφανος”.

Οι διαδηλώσεις είχαν μπερδεμένη σύνθεση. Κομμάτια της αντιπολίτευσης που είχαν μποϊκοτάρει τις εκλογές, κόσμος που είχε κατέβει οργισμένος για τη διαλυμένη περίθαλψη, για τις εκατοντάδες χιλιάδες δουλειές που χάθηκαν τους τελευταίους μήνες, κόσμος των κινημάτων και της Αριστεράς, ανάμεσά τους τα κινήματα γύρω από τους φοιτητές των εστιών, στους οποίους ο Βούτσιτς επιτέθηκε την Άνοιξη αφήνοντάς τους άστεγους, αλλά υπήρχε και παρουσία της ακροδεξιάς και των φασιστών. Οι συμμετέχοντες λένε πως η αστυνομία συνεργάστηκε καταφανώς με τους φασίστες, δίνοντάς τους χώρο να προχωρήσουν σε εμπρησμούς και επιθέσεις στο κοινοβούλιο, για να προκληθεί πανικός, διχασμός και να δοθούν δικαιολογίες για ακόμη μεγαλύτερη καταστολή.

Παρά, λοιπόν, την απόλυτη κυριαρχία στο κοινοβούλιο, ο Βούτσιτς νιώθει απειλούμενος. Όχι τόσο από την επίσημη αντιπολίτευση, που είναι έκφραση της ελίτ που κυβερνούσε από την πτώση του Μιλόσεβιτς ως το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης. Αλλά από τα πολλαπλά μέτωπα που έχει να διαχειριστεί ο σέρβικος καπιταλισμός, το καθένα από τα οποία μπορεί να οδηγήσει σε αναπάντεχο ξεσηκωμό. Οι υποσχέσεις του Βούτσιτς ότι από το 2021 θα δοθούν αυξήσεις στους δημόσιους υπάλληλους έχουν ήδη χαρακτηριστεί προεκλογικές υπερβολές από τους τραπεζίτες και το οικονομικό του επιτελείο.

Η αναγνώριση του Κόσοβου είναι ένα ακόμη από τα αγκάθια. Το πιο πρόσφατο επεισόδιο είναι αποκαλυπτικό. Ο Βούτσιτς ήταν καλεσμένος στις ΗΠΑ στις 27 Ιούνη για να συναντηθεί με τον πρόεδρο του Κοσόβου, Χασίμ Θάτσι, με πρωτοβουλία του Λευκού Οίκου. Αυτό που είχε διαρρεύσει ήταν πως και οι δύο πλευρές ήταν έτοιμες να δεχτούν ένα σχέδιο ανταλλαγής εδαφών (και πληθυσμών) που θα άνοιγε το δρόμο για να αναγνωρίσει η Σερβία το Κόσοβο. Όμως τρεις μέρες πριν την επίσκεψη, η Χάγη ανακοίνωσε πως ξεκινάει διαδικασία δίωξης του Θάτσι για εγκλήματα πολέμου, και οι συνομιλίες πήγαν περίπατο.

Εθνικισμοί

Οι ΗΠΑ ψάχνουν τρόπο να σταθεροποιήσουν την κατάσταση και ο μόνος δρόμος που έχουν να προτείνουν είναι περισσότερη πληθυσμιακή “καθαρότητα”, με πέρασμα αλβανόφωνων περιοχών στο Κόσοβο και σερβόφωνων στη Σερβία. Αντί για ειρήνη, αυτά τα σχέδια τροφοδοτούν τους εθνικισμούς και τους αλυτρωτισμούς. Ο Βούτσιτς θέλει να δείξει ότι είναι “Ευρωπαίος” και πρόθυμος να λυθεί το ζήτημα, αλλά αρπάζει την ευκαιρία για να παρουσιάσει τη λύση σαν απελευθέρωση των “αδούλωτων αδελφών”. Ο Λευκός Οίκος πιέζει για γρήγορη λύση, με ανησυχία για τις δυνατότητες της Ρωσίας και της Κίνας να βρίσκουν χώρο για πολιτική και οικονομική παρέμβαση λόγω της αστάθειας. Όμως, με τις αμερικάνικες εκλογές το φθινόπωρο και τον Τραμπ να βρίσκεται χαμένος μεταξύ κρίσης του κορονοϊού και εξέγερσης ενάντια στην αστυνομική βία, έχουν μπει στο ψυγείο σχέδια μεγαλύτερα από το σερβο-κοσοβαρικό, όπως το περίφημο Σχέδιο του Αιώνα για την Παλαιστίνη.

25 χρόνια μετά τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, έχουν καταρρεύει όλα τα ψέματα για τη δημοκρατία, την ανάπτυξη και την “ανοιχτή κοινωνία” όπου θα οδηγούσε η ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων στους θεσμούς του ευρωπαϊκού καπιταλισμού. Η ΕΕ της Μέρκελ, του Όρμπαν, του Μακρόν και του Μητσοτάκη ούτε να κουνήσει το δάχτυλο δεν μπορεί πλέον στον Βούτσιτς για την έλλειψη δημοκρατίας. Ενώ οι ΗΠΑ σπρώχνουν σε νέες μοιρασιές σαν κι εκείνες που οδήγησαν στη σφαγή το 1995. Ο Βούτσιτς στο κάτω κάτω είναι και ο ίδιος ένα από τα υβρίδια που προέκυψαν μέσα σε αυτή τη διαδικασία. Προέρχεται από την πτέρυγα του ακραίου σέρβικου εθνικισμού, των σφαγέων της Σρεμπρένιτσα, που αποφάσισε να κάνει νεοφιλελεύθερη στροφή και να ακολουθήσει το δρόμο προς την ΕΕ, και μεταμφιέζοντας το πολιτικό του σχέδιο σε πλατύ, “λαϊκό” κόμμα.

Ο νεοφιλελευθερισμός και ο εθνικισμός παρουσιάστηκαν σαν εναλλακτικές, αλλά συναντήθηκαν πολλές φορές στη διαδρομή. Ούτε ο ένας, ούτε ο άλλος δρόμος έχουν να προσφέρουν κάτι στον απλό κόσμο στη Σερβία, στο Κόσοβο και σε όλα τα Βαλκάνια. Η εναλλακτική έρχεται από τα κάτω. Από αυτούς και αυτές που παλεύουν ενάντια στη φτώχεια, τη λιτότητα και τον πόλεμο, και μέσα σε αυτή την πάλη σπάνε τους διαχωρισμούς και το εθνικιστικό μίσος.