Στην Άγκυρα, τα ελληνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης, και από τα δεξιά και από τ’αριστερά, ανακήρυξαν κατά πλειοψηφία τον Ερντογάν «μεγάλο νικητή» και τον Μητσοτάκη «κομπάρσο», αμήχανο ανάμεσα στους υπόλοιπους ηγέτες, να περιμένει στην ουρά τον πρόεδρο Τραμπ να του «ρίξει μια γλυκιά ματιά», που λέει και το τραγούδι.
Βλέπουν τα πράγματα μέσα από παραμορφωτικούς φακούς. Τα δεξιά μέσα, είτε κυβερνητικά είτε αντιπολιτευόμενα, έχουν συνηθίσει να αναπαράγουν το βασικό ιδεολογημα του Μητσοτάκη ότι η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ και η εύνοια των ΗΠΑ είναι το νο1 για την «ευημερία και την ασφάλεια της χώρας». Ενώ από την άλλη, το ΠΑΣΟΚ και η συντριπτική πλειοψηφία των κομμάτων της Αριστεράς ασκούν συστηματικά τη λεγόμενη «πατριωτική αντιπολίτευση» είτε κατηγορώντας τον Μητσοτάκη για «ολιγωρία στα εθνικά ζητήματα», είτε θεωρώντας αξιωματικά ότι το ΝΑΤΟ είναι υπέρ της Τουρκίας.
Πηγαίνοντας στην Τουρκια, ο Τραμπ έπλεξε το εγκώμιο του Ερντογάν. Ο λόγος δεν είναι ότι τον συμπαθεί. Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία έχει αποτελέσει το μαύρο πρόβατο του ΝΑΤΟ στην περιοχή προχωρώντας σε ανοίγματα προς τη Ρωσία –κάνοντας τον Τραμπ να δυσανασχετήσει στην πρώτη του θητεία για τα ρωσικά συστήματα S400, να βάλει κυρώσεις και εμπόδια στην «αμυντική συνεργασία» με την Τουρκία, και οι χώρες της ΕΕ ακολούθησαν.
Ο λόγος είναι ότι στην παρούσα φάση τον έχει περισσότερο ανάγκη. Όπως εξηγούμε στις διπλανές στήλες η σύνοδος του ΝΑΤΟ για τον Τραμπ ήταν καίριας σημασίας προκειμένου να περιμαζέψει τους συμμάχους του στην ΕΕ μετά την αποτυχία του –και με δική του ευθύνη- να τους εμπλέξει άμεσα στο Ιράν. Το άνοιγμα στον Ερντογάν εντάσσεται σε αυτο το πλαίσιο αλλά έχει και επιπλέον λόγους.
Εργαλείο
Ακριβώς λόγω της «απειθαρχίας» της η Τουρκία αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τον Τραμπ στην περιοχή. Θέλει να την μετατοπίσει προς τη δική του πλευρά στον αυξανόμενο ανταγωνισμό με τη Ρωσία καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται στην Ουκρανία. Ενώ, όπως έδειξαν και οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών, του είναι εξαιρετικά χρήσιμη στη Μέση Ανατολή, ως μοχλός διαπραγματευτικής και στρατιωτικής πίεσης στο Ιράν, στον Λίβανο αλλά και στη Συρία, όπου ο Ερντογάν έχει έναν λόγο παραπάνω καθώς είναι σε στενή συνεργασία με το ασταθές καθεστώς του Αλ Σάραα. Επιπλέον η ανάπτυξη της τουρκικής βιομηχανίας όπλων -από υπερσύγχρονα μαχητικά μέχρι τα ντρόουνς που χρησιμοποιούνται στην Ουκρανία- ανοίγει ένα ακόμη πεδίο συνεργασίας.
Αλλά το ότι ο Τραμπ επιδιώκει να στρέψει έναν απείθαρχο σύμμαχο στο πλευρό του δεν σημαίνει ότι θα υποθάλψει τα βασικά του στηρίγματα στην περιοχή. Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ ο Τραμπ αναφέρθηκε με τουλάχιστον υποτιμητικό τρόπο στο Ισραήλ και την κυβέρνησή του δηλώνοντας ότι δεν θα υπήρχε ως κράτος αν ήταν άλλος πρόεδρος στις ΗΠΑ. Αλλά θα ήταν τουλάχιστον γελοίο ακόμη και να σκεφτεί κανείς ότι εγκαταλείπει τη χώρα που αποτελεί το μαντρόσκυλό του στην περιοχή για χάρη του Ερντογάν.
Το ίδιο ακριβώς ισχύει και με την Ελλάδα, την δεύτερη σταθερά των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο. Την τελευταία τριετία η βάση της Σούδας και οι ολοένα και αυξανόμενες νατοϊκές βάσεις στην Ελλάδα έχουν εξελιχθεί στο πιο βασικό και αναντικατάστατο ορμητήριο του ΝΑΤΟ για τις επιχειρήσεις του στη Μέση Ανατολή. Στο «μέτωπο» με την Ουκρανία η Αλεξανδρούπολη αποτέλεσε και αποτελεί τον βασικό κόμβο από τον οποίο αναπτύχθηκαν και αναπτύσσονται τα νατοϊκά στρατεύματα στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Ελλάδα, παρότι κατέχει ρωσικούς S 300, δεν εμποδίστηκε από το να ξεκινήσει να παραλαμβάνει τα αμερικανικά F-35, που διεκδικεί ο Ερντογάν. Η Ελλάδα ήταν πέρσι η δεύτερη χώρα του ΝΑΤΟ σε εξοπλισμούς μετά τη Λιθουανία.
Οικονομικά βαθαίνει τη συνεργασία της με τα αμερικανικά συμφέροντα, όχι μόνο στρατιωτικά και εξοπλιστικά αλλά και οικονομικά, με τα σχέδια των εξορύξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη στροφή στο αμερικανικό LNG. Ο τεράστιος εφοπλιστικός της στόλος είναι βασικός όχι μόνο στη μεταφορά του LNG αλλά και στον εφοδιασμό με πετρέλαιο του ΝΑΤΟ και του Ισραήλ στην περιοχή. Σε αντίθεση με τον Ερντογάν που από την Άγκυρα παρακαλάει την ΕΕ να του παράσχει βοήθεια στο πλαίσιο της αμυντικής συνεργασίας, ο Μητσοτάκης μπορεί να αντιπαρατίθεται από θέση ισχύος μέσα από τη συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΕ. Έχει τη στρατηγική συνεργασία «3+1» ανάμεσα σε Ελλάδα-Κύπρο-Ισραήλ, υπό την αιγίδα των ΗΠΑ.
Κοιτάζοντας συγκεκριμένα τι κέρδισε ο Ερντογάν στην Άγκυρα, προς το παρόν είναι η καλή πρόθεση. Μετά τα εγκώμια και τις φανφάρες ο Τραμπ αναχωρώντας από τη σύνοδο κορυφής δήλωσε για τα F35 και τον Ερντογάν: «Δεν έχω αποφασίσει ακόμα τελείως, αλλά η πρόθεσή μου είναι να πω: “Έχει κάνει τα πάντα. Μας έχει βοηθήσει με τόσους διαφορετικούς τρόπους”». Ο Τραμπ πιθανά θα επιδιώξει να τηρήσει την υπόσχεσή του αλλά αυτή δεν εξαρτάται μόνο από αυτόν, εξαρτάται και από το αμερικανικό Κογκρέσο –που μπορεί να αποφάσισε να στηρίξει την πώληση αμερικανικων κινητήρων για τα τουρκικά μαχητικά ΚΑΑΝ αλλά μένει να δούμε αν θα κάνει το ίδιο για τα F35 και τι παραπάνω πρόκειται να ζητήσει από τον Ερντογάν.
Προς το παρόν Ερντογάν και Μητσοτάκης κινούνται στο πλαίσιο της «καλής γειτονίας» που περισσότερο από ποτέ έχουν ανάγκη οι ΗΠΑ προκειμένου να αναδιατάξουν τις δυνάμεις τους αλλά τα αγκάθια παραμένουν. «Η αντίθεση του Ισραήλ και της Ελλάδας στην αγορά των F-35 από την Τουρκία δεν έχει θέση στον κόσμο μου» είπε στην ομιλία του ο Ερντογάν για να προτείνει κατά τη λήξη της συνόδου, νέες συνομιλίες με την Ελλάδα για το Αιγαίο. «Σε μια εποχή που η χώρα μου αντιμετωπίζει ένα casus belli από την Τουρκία, σε περίπτωση που ασκήσουμε το νόμιμο δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα, πιστεύω ότι πρέπει να είναι σαφές ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ευαισθησίες όλων των μελών του ΝΑΤΟ» είπε ο Μητσοτάκης ενώ ερωτηθείς για το ενδεχόμενο η Τουρκία να αποκτήσει F-35 ο Μητσοτάκης απάντησε ότι «δεν είναι ρόλος της Ελλάδας να καθορίζει πού πωλούν όπλα οι ΗΠΑ».
Όπως φαίνεται ένα νέο παζάρι ανταλλαγμάτων έχει ήδη ξεκινήσει ανάμεσα στους «συμμάχους». Αλλά η κοινή συμμετοχή των δύο μεγάλων υποϊμπεριαλισμών εκατέρωθεν του Αιγαίου στο ΝΑΤΟ, δεν αμβλύνει αλλά οξύνει τον ανταγωνισμό ανάμεσά τους, και όπως έχει δείξει ο πόλεμος στην Κύπρο το 1974, δεν αποτελεί «εγγύηση ειρήνης», για τους λαούς της Ελλάδας και της Τουρκίας. Οι λαοί δεν έχουν να κερδίσουν τίποτε από την υποστήριξη στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και τον ανταγωνισμό ανάμεσα στους έλληνες και τούρκους καπιταλιστές.
Το αντιπολεμικό κίνημα που διαδήλωσε τις μέρες της Συνόδου στην Τουρκία κόντρα στην καταστολή του Ερντογάν αλλά και στην Ελλάδα, έχει, λοιπόν, ένα ακόμη λόγο να απαιτήσει την έξοδο και των δύο χωρών από τη συμμαχία που κλιμακώνει τον πόλεμο από την Ουκρανία ως τον Περσικό Κόλπο, να απαιτήσει να κλείσουν τώρα όλες οι βάσεις από τη Σούδα ως το Ιντσιρλίκ. Να σταματήσει τώρα η σπατάλη των εξοπλισμών που προετοιμάζει κάθε είδους πόλεμο και καταδικάζει στην φτώχεια την εργατική τάξη και στις δυο πλευρές του Αιγαίου. Και βέβαια να σταματήσει η στρατηγική συνεργασία της Ελλάδας με το Ισραήλ που -πέρα από τη στήριξη που παρέχει στο σιωνιστικό κράτος να συνεχίζει μια γενοκτονία- σπρώχνει ακόμη πιο βαθιά στον πόλεμο σε όλη τη Μέση Ανατολή.