Η σύγκρουση με τη λιτότητα δεν περνά μέσω Ρωσίας

Στη συζήτηση γύρω από την κρίση της Κύπρου, η Ρωσία εμφανίστηκε να παίζει το ρόλο του κρίσιμου “τρίτου”, είτε του από μηχανής Θεού που θα έσωζε την κατάσταση, είτε του υπαίτιου της κυπριακής τραγωδίας λόγω των κερδοσκοπικών ρώσικων κεφαλαίων που πλημμύρισαν το νησί. Το ΑΚΕΛ έπαιξε το χαρτί της ρώσικης βοήθειας, προτείνοντας άμεση απεύθυνση στον Πούτιν, καλούσαν τον ίδιο τον Αναστασιάδη να μπει μαζί με ΑΚΕΛικούς στο αεροπλάνο για να πάει στη Ρωσία να ζητήσει βοήθεια. Στο κυπριακό Κοινοβούλιο έδωσαν και πήραν οι εκκλήσεις, μπροστά στην “προδοσία” της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να “στραφούμε” στις φίλες χώρες, όπως η Ρωσία και η Κίνα.

Αντίστοιχα, οι υπερασπιστές του σχεδίου του κουρέματος, δεν δίσταζαν να ισχυριστούν πως επιτέλους θα χτυπηθούν τα “ρώσικα κεφάλαια” αντί να την πληρώνει ο “λαός” -εννοώντας τα ευρωπαϊκά κεφάλαια. Και οι δύο αυτές οπτικές καταλήγουν να δουν την κρίση της Κύπρου ως άλλη μια “εξαίρεση”, όχι σαν κομμάτι της κρίσης της Ευρωζώνης και του παγκόσμιου καπιταλισμού, αλλά σαν έκφραση της κόντρας Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Ρωσία πάνω στην πλάτη της Κύπρου.

Σε σχέση με το μέγεθος της κυπριακής οικονομίας, όντως τα ρώσικα κεφάλαια ήταν πολλά. Συνολικά το ξένο κεφάλαιο που έμπαινε και έβγαινε από τη χώρα μέσω των τραπεζών ήταν πολλαπλάσιο του ΑΕΠ της χώρας, όμως το ΑΕΠ της Κύπρου συνέχιζε να είναι 0,2% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Αν ο στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν να χτυπήσει τα ρώσικα κεφάλαια, αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει μόνο μέσω κυπριακών τραπεζών.

Οι Ρώσοι ολιγάρχες δεν έχουν αποκλειστική σχέση με την Κύπρο. Καταθέτουν (και επενδύουν) τα χρήματά τους σε μια σειρά τράπεζες του κόσμου, εντός ή εκτός Ευρωζώνης. Οι πιο γνωστοί από αυτούς δεν μένουν στη Λευκωσία, αλλά στο Λονδίνο. Ο Ρομάν Αμπράμοβιτς είναι γνωστός, εκτός των άλλων, ως ιδιοκτήτης της αγγλικής ποδοσφαιρικής ομάδας Τσέλσι. Ο Αμπράμ Ρεζνίκοφ είναι το βασικό αφεντικό μιας από τις μεγαλύτερες εταιρείες ανακύκλωσης στην Ευρώπη, με βασική δραστηριότητα στην Ισπανία. Οι επενδύσεις τους κινούνται από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη ως το Ισραήλ.

Πλιάτσικο

Οι Ρώσοι ολιγάρχες είναι παιδιά του μεγάλου πλιάτσικου που έγινε στη Ρωσία καθώς κατέρρεε η Σοβιετική Ένωση. Πολλοί ήταν κομμάτι του παλιού κομματικού μηχανισμού ή επιστήμονες – αξιωματούχοι που “βρέθηκαν” στην κατάλληλη θέση και άρχισαν να αρπάζουν περιουσιακά στοιχεία ή κληρονόμησαν ολόκληρες κρατικές εταιρείες. Ήταν διαδικασίες που ο δυτικός κόσμος τότε χειροκροτούσε ως “ιδιωτικοποιήσεις”.

Από τότε έγιναν αλλεπάλληλα εσωτερικά ξεκαθαρίσματα. Η οικονομική κρίση του 1998 ανακάτεψε την τράπουλα. Κάποιοι συσπειρώθηκαν γύρω από τον ανερχόμενο Πούτιν, ενώ άλλοι έγιναν “αντικαθεστωτικοί” και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο εξωτερικό. Ο χαρακτήρας της οικονομίας της Ρωσίας οδηγούσε μεγάλο μέρος από τα κεφάλαια να επενδύονται στο εξωτερικό για να φέρουν περισσότερα κέρδη. Η άνοδος των τιμών των πρώτων υλών -ειδικά του πετρελαίου και του φυσικού αερίου- έφερνε μεγάλα έσοδα σε όσους είχαν σχέση με τον τομέα της ενέργειας, αλλά έκανε πιο ακριβές τις επενδύσεις εντός ρωσικού εδάφους.

Όπως όλοι οι καπιταλιστές του κόσμου, οι Ρώσοι ολιγάρχες επιδόθηκαν στη διεθνή κερδοσκοπία, παρκάροντας τα λεφτά τους σε τράπεζες, μετοχές, ομόλογα, νομίσματα, “επενδυτικούς ομίλους” χωρίς γεωγραφικές προτιμήσεις. Ο Πούτιν είχε ανοιχτή κόντρα με κάποιους από αυτούς τους “καταθέτες”, γνωρίζοντας ότι χρησιμοποιούσαν το διεθνές τραπεζικό σύστημα για να αποφύγουν τη φορολογία ή να κρατήσουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες έξω από τον έλεγχο της κυβέρνησης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είχε στόχο να διώξει τα ρώσικα κεφάλαια ούτε από την Κύπρο, ούτε φυσικά από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές τράπεζες. Οι συνομιλίες μπορεί να απέτυχαν, αλλά η ίδια η ρώσικη πλευρά έχει εξηγήσει ότι πριν από την πρόταση κουρέματος έγιναν βολιδοσκοπήσεις για το αν υπάρχει ρώσικη τράπεζα που θα ήθελε να εξαγοράσει κυπριακές τράπεζες και να αναλάβει τη “διάσωση”. Η ΕΕ μπορεί να έχει ανοιχτές εμπορικές, πολιτικές και γεωπολιτικές διαμάχες με τη Ρωσία (από τον ΠΟΕ ως τη Συρία) και οι σχέσεις μεταξύ τους να περνάνε ψυχρές περιόδους, όμως η συνεργασία που έχει στο κέντρο της την ενέργεια συνεχίζεται. Η ρώσικη Gazprom εκτιμά ότι το 2013 οι εξαγωγές προς Ευρώπη θα αυξηθούν 9,4% σε σχέση με το 2012. Η ΕΕ θα ήθελε να απεξαρτηθεί από τις ρώσικες πηγές ενέργειας, αλλά ο δρόμος είναι μακρύς.

Είναι διπλά απογοητευτικό για τα στελέχη του ΑΚΕΛ που έκανε τα πάντα ως κυβέρνηση για να κρατήσει τον “ευρωπαϊκό προσανατολισμό” της Κύπρου και το ευρώ, τώρα να λένε πως η αγκαλιά της Ρωσίας θα ήταν πιο ζεστή.

Τακτικές

Οι “έξυπνες” τακτικές των ισορροπιών ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις κρίθηκαν με συγκεκριμένα παραδείγματα στη διάρκεια της διακυβέρνησης ΑΚΕΛ. Το ατύχημα στο Μαρί με την έκρηξη των πυρομαχικών το καλοκαίρι του '11 ήταν η πιο τραγική στιγμή. Τα πυρομαχικά είχαν κατασχεθεί από τη Συρία, λόγω της πρόσδεσης της Κύπρου στον άξονα του Ισραήλ. Αλλά δεν είχαν φύγει από το Μαρί, λόγω των σχέσεων με τη Ρωσία.

Η συνεργασία με το Ισραήλ σε βάρος της Τουρκίας και των αραβικών χωρών ήταν μια άλλη τέτοια “έξυπνη” συνεργασία. Κατέληξε να φτάνει η Κύπρος να σαμποτάρει αποστολές αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη και σήμερα ο Ερντογάν με τον Νετανιάχου να ξανασφίγγουν τα χέρια, κάτω από την παρότρυνση του Ομπάμα.

Εξάλλου, η ρώσικη οικονομία δεν βρίσκεται σε κάποιο μπαλόνι έξω από την παγκόσμια οικονομία. Το αντίθετο, η εξάρτησή της από τις πρώτες ύλες, από τις τιμές και από την κατανάλωση της Ευρώπης σημαίνει πως έχει εξίσου συμφέρον για τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος. Οι δηλώσεις του Ντάισελμπλουμ ότι το κυπριακό μοντέλο θα εφαρμοστεί και σε άλλες τράπεζες της Ευρώπης υπενθυμίζουν ότι οι “αποτυχημένοι χειρισμοί” της ΕΕ στην Κύπρο είναι αποτέλεσμα του πανικού και της κρίσης που εκδηλώνεται στην καρδιά της Ευρωζώνης, όχι ευρω-ρωσικά παιχνίδια. Όσοι κοιτάνε προς τη Ρωσία για να εξηγήσουν ή να λύσουν την κρίση είναι επικίνδυνα αποπροσανατολισμένοι.