Σινεμά: “Μετά το Μάη” του Ολιβιέ Ασαγιάς

«Η νέα εποχή είναι επαναστατική και το γνωρίζει», ο Ζιλ διαβάζει τα λόγια του Γκι Ντεμπόρ από ανακοίνωση των Καταστασιακών. Είναι οι πρώτες σκηνές της τελευταίας ταινίας του Ολιβιέ Ασαγιάς. Ο Ζιλ είναι ο κεντρικός ήρωας –και alter ego του σκηνοθέτη μια και η ταινία είναι ημιβιογραφική. Βρισκόμαστε στο Παρίσι της περιόδου που ακολούθησε τα φοβερά γεγονότα του Μάη του ’68.

Με τη συνδρομή του Κ.Κ. Γαλλίας και μετά τις συμφωνίες της Γκρενέλ, η νομιμότητα έχει τυπικά επανέλθει, όμως οι χώροι βράζουν από τον απόηχο της εξέγερσης. Μια νέα γενιά μαχητικών εργατών και νεολαίων έχει ριζοσπαστικοποιηθεί, επιμένει επαναστατικά και κοιτάει προς τις οργανώσεις και τα πολιτικά ρεύματα στα αριστερά του ρεφορμισμού μέχρι τον αναρχισμό, που γνωρίζουν τρομερή άνθηση.

Ο Ζιλ βαριέται αφόρητα τη σχολική αίθουσα στα προάστια του Παρισιού όπου μένει. Σκαλίζει το Α του αναρχισμού στο ξύλινο θρανίο και περιμένει ανυπόμονα το σχόλασμα για να πουλήσει στην πύλη του σχολείου την εφημερίδα που τον εκφράζει «Tout - Όλα», που σαφώς παραπέμπει στο γνωστό σύνθημα του Μάη. Ο Μάης διαπερνά τα πάντα: Την καθημερινή πολιτική δράση, τον έρωτα, την τέχνη, το καλλιτεχνικό όραμα για σπουδές στη σχολή καλών τεχνών. Ο Ασαγιάς δομεί εξαιρετικά την περιρρεόυσα ατμόσφαιρα του Μάη: Τα γεμάτα αμφιθέατρα, τις άγριες διαδηλώσεις, τα καλλιτεχνικά κινήματα και αντι-κινήματα την underground σκηνή και τις μουσικές της εποχής που σε μεταφέρουν στην καρδιά της εξεγερμένης νεολαίας.

Για τον Ζιλ και τον κύκλο του η επανάσταση δεν τέλειωσε κι ας τράβηξαν οι ρεφορμιστές το χειρόφρενο. Η πολιτική συγκυρία όμως έχει αλλάξει. Η καταστολή γίνεται όλο και πιο έντονη και η αστυνόμευση πιο σκληρή. Όταν ένας συμμαθητής κατηγορείται για τον τραυματισμό ενός φύλακα με μολότοφ, η παρέα σκορπίζει ατάκτως προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Έξω από την οργανωμένη συλλογικότητα, οι φυγόκεντρες τάσεις πολλαπλασιάζονται: Αναχωρητισμός, κοινόβια, παιδιά των λουλουδιών, ανατολικές φιλοσοφίες, βουδισμός και ναρκωτικά παίζουν δίπλα και μέσα στις κινηματικές αναφορές των ηρώων και τις αναζητήσεις για την πολιτική διέξοδο. Χωρίς ονομαστικές αναφορές φωτογραφίζονται τα κυριότερα ρεύματα της εποχής (τροτσκισμός, μαοϊσμός, αναρχία) και τα μεγάλα πολιτικά διλήμματα: Τι συμβαίνει στην Κίνα του Μάο; Τι συμβαίνει στην (τότε)ΕΣΣΔ; Ποιά τακτική απέναντι στο κράτος και τους θεσμούς του; Ποιό είναι το υποκείμενο της επανάστασης;

Ο Ασαγιάς δεν θέλει να δώσει απαντήσεις. Χτίζει ομως το πορτρέτο μιας συναρπαστικής γενιάς που θέλησε να βρει αυτές τις απαντήσεις. Στέκεται με σεβασμό και επιδοκιμασία απέναντι στις βασικές επιλογές των ηρώων του. Την προσπάθεια να αλλάξουν με επανάσταση τον κόσμο ολόκληρο και τον εαυτό τους μαζί, την επιλογή να το κάνουν στρατευμένα και οργανωμένα, τη σύγκρουση με τις προκαταλήψεις της εποχής τους, το πείσμα ότι μπορούν, ακόμη κι όταν όλα φαίνονται χαμένα.

Όταν η παρέα επιστρέφει στο Παρίσι μετά το καλοκαίρι, τίποτα δεν είναι όπως πριν, η υποχώρηση του μαζικού κινήματος βαραίνει περισσότερο και η στροφή στο αντάρτικο πόλης, σε παραδειγματικές ενέργειες και προνομιακά υποκείμενα μοιάζει γοητευτική για κάποιους, για κάποιους άλλους υπάρχει η αποστράτευση, η διάχυση σε εναλλακτικές δραστηριότητες και τρόπο ζωής. Θα τραβήξουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις, όμως η ποιότητα που απέκτησαν σαν επαναστάτες τον Μάη θα τους συντροφεύει στην προσωπική τους πορεία.

Αν μη τι άλλο, ο Ασαγιάς δεν είναι κυνικός. Ανήκει στην ύστερη γενιά του θεωρητικού και καλλιτεχνικού ρεύματος που εκφράστηκε μέσα από το γαλλικό περιοδικό «Κινηματογραφικά τετράδια» (Cahiers du cinema), αρχικά σαν αρθρογράφος και μετά σαν κινηματογραφιστής. Σ’ όλη του την πορεία υπήρξε εκλεκτικός και αιρετικός, αναζητώντας την τομή ανάμεσα στο προσωπικό και το πολιτικό και κλείνοντας σαφώς το μάτι στο πρώτο, όπως ο Κάρλος, ο θρυλικός εκτελεστής της προηγούμενης ταινίας του, όπως ο Ζιλ, ο ήρωας του «Μετά το Μάη». Με αυτό τον τρόπο θεωρεί ότι υπερασπίζεται τη γενιά του Μάη. Η μόνη μας παρατήρηση είναι ότι μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα σε αυτά τα δύο στοιχεία μάλλον θα την είχε υπερασπιστεί καλύτερα.