Εργατικό κίνημα
Ρωσία 1905 Η “Γενική Δοκιμή”

Διαδήλωση στη Μόσχα το 1905. Το πρώτο πανό γράφει: “Προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε”

Συνήθως η Ρώσικη Επανάσταση του 1905 χάνεται στη σκιά της Επανάστασης του 1917. Ο Λένιν είχε γράψει ότι η πρώτη ήταν η «γενική πρόβα» της δεύτερης, και οι αναφορές μένουν εκεί. Δεν ήταν, όμως, έτσι όταν τα νέα για το ξέσπασμα της επανάστασης έκαναν το γύρο του κόσμου.
\r\n
 
\r\n
\r\n
Η Ρωσία των Τσάρων ήταν συνώνυμη για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο με την τυραννία και τον σκοταδισμό. Οι διακρίσεις εις βάρος των Εβραίων και τα αντισημιτικά πογκρόμ ήταν κρατική πολιτική. Η Αυτοκρατορία ήταν «φυλακή των λαών». Την κυβερνούσε απολυταρχικά ο Τσάρος, μιας δυναστείας τριακοσίων χρόνων, που τύχαινε να είναι ο μεγαλύτερος γαιοκτήμονας εκτός από κεφαλή της Ορθόδοξης Εκκλησίας. 
\r\n
 
\r\n
Μέχρι τότε, τη φαντασία όσων απεχθάνονταν αυτή τη βαρβαρότητα στο εξωτερικό, την αιχμαλώτιζαν οι ρομαντικές φιγούρες επαναστατών και επαναστατριών που με το περίστροφο και τη βόμβα στο χέρι εκδικούνταν τους τυράννους. Όμως, το 1905, έγινε κάτι πολύ διαφορετικό. Οι «κοιμισμένες μάζες» απέκτησαν φωνή και δύναμη. Και στην πρώτη γραμμή του αγώνα βρέθηκε μια εργατική τάξη που μέσα σε λίγους μήνες έκανε άλματα στις ιδέες της και στην οργάνωσή της. Το 1905 ήταν η πρώτη εργατική επανάσταση του 20ου αιώνα. 
\r\n
 
\r\n
Στις 3 Γενάρη του 1905, εργάτες από πολλά εργοστάσια της «Αγίας» Πετρούπολης κατέβηκαν σε απεργία. Την κινητοποίηση την είχε καλέσει ένα συνδικάτο που είχε στήσει ο Ζουμπάτοφ, επικεφαλής της μυστικής αστυνομίας του Τσάρου. Επικεφαλής του ήταν ο Γκαπόν, παπάς και πράκτορας του Ζουμπάτοφ. 
\r\n
 
\r\n
Στις 9 Γενάρη χιλιάδες εργάτες και εργάτριες με τα παιδιά τους, μπήκαν πίσω από τον παπά-Γκαπόν σε μια ειρηνική και γεμάτη δέος για τον «πατερούλη» (Τσάρο Νικόλαο Β’) διαδήλωση στα Χειμερινά Ανάκτορα. Κρατούσαν πορτρέτα του Τσάρου, θρησκευτικά λάβαρα και αυτοκρατορικές σημαίες. Ζητούσαν ταπεινά να τους δικαιώσει. Πήραν μια βροχή από σφαίρες και σπαθιές από τους έφιππους Κοζάκους. Οι νεκροί ήταν εκατοντάδες. Η «Ματωμένη Κυριακή» ήταν η αρχή της επανάστασης.
\r\n
 
\r\n
Ένα πελώριο κύμα οργής σηκώθηκε. Εκφράστηκε με ένα πολύ μοντέρνο μέσο: την απεργία. Ένα εκατομμύριο εργάτες και εργάτριες κατέβηκαν σε απεργία –για την ακρίβεια μια σειρά απεργιών- σε δυο μήνες. Οι πρώτες, μικρές, απεργίες είχαν γίνει στην Πετρούπολη το 1896, μόλις εννιά χρόνια πριν. 
\r\n

Μαζική Απεργία

\r\n
Οι επαναστάσεις δεν είναι μονόπρακτα έργα. Το απεργιακό κύμα διαμαρτυρίας έμοιαζε να καταλαγιάζει όταν τέλειωνε το πρώτο τρίμηνο της χρονιάς. Ο Τσάρος είχε κάνει κάποιες αόριστες υποσχέσεις για σύγκληση μιας συντακτικής συνέλευσης. Όμως, το καζάνι συνέχιζε να βράζει: αναρίθμητοι μικροί αγώνες ξεσπούσαν καθώς οι εργάτες, προσπαθούσαν να πάρουν κάτι χειροπιαστό από το νέο αέρα ελευθερίας που άρχισε να πνέει στη χώρα. 
\r\n
 
\r\n
Τον Σεπτέμβρη αυτά τα αγωνιστικά ρυάκια ενώθηκαν σε ένα νέο πελώριο ποτάμι. Το ρόλο του πυροδότη τον έπαιξαν οι στοιχειοθέτες των τυπογραφείων της Μόσχας. Κατέβηκαν σε απεργία απαιτώντας να πληρώνονται και για τα σημεία στίξης. Οι συνάδελφοί τους στη Πετρούπολη κατέβηκαν κι αυτοί σε απεργία. Αλλά τη φωτιά την έβαλαν οι σιδηροδρομικοί. Κήρυξαν απεργία με αιτήματα το οχτάωρο, πολιτικές ελευθερίες και σύγκληση συντακτικής συνέλευσης. 
\r\n
 
\r\n
Σήμερα γίνεται μεγάλη συζήτηση για το πώς ενώνονται ή δεν μπορούν να ενωθούν, τα διαφορετικά τμήματα της εργατικής τάξης. Στην Ρωσία του 1905 οι αποστάσεις που χώριζαν κυριολεκτικά και μεταφορικά, τους καλοπληρωμένους μεταλλεργάτες, τις εργάτριες στα κλωστήρια ή τις υπηρέτριες, τους εργάτες στο πετρέλαιο στο Μπακού και τους Εβραίους ραφτάδες και τσαγκάρηδες στη Βίλνα και το Μινσκ, ήταν αστρονομικές. Οι γραμμές του σιδηροδρόμου τις γεφύρωσαν. 
\r\n
 
\r\n
Οι σιδηροδρομικοί ξεσήκωναν και τις πιο κοιμισμένες πόλεις, τα πιο διαφορετικά κομμάτια εργατών. Και παντού, τα οικονομικά αιτήματα συγχωνεύονταν, με τα πολιτικά. Τα αιτήματα για αυξήσεις συμπληρώνονταν από το αίτημα «δημοκρατία και γενικό εκλογικό δικαίωμα». Στη δυτική Ευρώπη το οχτάωρο ήταν για το εργατικό κίνημα μουσική του μακρινού μέλλοντος. Οι «καθυστερημένοι» εργάτες της Ρωσίας απαιτούσαν «το οχτάωρο και ένα τουφέκι». 
\r\n
 
\r\n
Μέσα σε αυτή τη μάχη γεννήθηκαν οργανώσεις που ένωναν τα διαφορετικά τμήματα της τάξης σε μια ενιαία δύναμη. Τα συνδικάτα, που εμφανίστηκαν στις νέες πιο ελεύθερες συνθήκες, οργάνωναν εργάτες κατά κλάδους ή επαγγέλματα. Η μεγάλη καινοτομία, ήταν το σοβιέτ, το συμβούλιο των εργατών αντιπροσώπων. 
\r\n
 
\r\n
Το σοβιέτ της Πετρούπολης ιδρύθηκε στις 13 Οκτώβρη, στη συνάντηση 43 αντιπροσώπων από εργοστάσια που απεργούσαν. Στο απόγειό του συσπείρωνε 562 αντιπροσώπους οι οποίοι αντιπροσώπευαν 200.000 εργάτες από 147 εργοστάσια και 16 συνδικάτα. Το παράδειγμα της Πετρούπολης ακολούθησαν και άλλες πόλεις. 
\r\n
 
\r\n
Η εργατική τάξη στη Ρωσία ήταν μικρή. Στα εργοστάσια δούλευαν περίπου 2,5 εκατομμύρια εργάτες και εργάτριες. Ο κόσμος που εκφραζότανε στα σοβιέτ ήταν ένα μικρό τμήμα ενός πληθυσμού που ξεπερνούσε τα 150 εκατομμύρια.
\r\n
\r\n

Εναλλακτική λύση

\r\n
\r\n
Όμως, τα σοβιέτ έγιναν η μοναδική δημοκρατική εναλλακτική λύση στον Τσαρισμό. Ήταν το εργατικό «κοινοβούλιο» αλλά πολύ διαφορετικό από τα αστικά, του τότε και του σήμερα. Οι «βουλευτές» ήταν εργάτες που συνέχιζαν να δουλεύουν και να πληρώνονται όπως οι συνάδελφοί τους και ήταν ανακλητοί ανά πάσα στιγμή. Και δεν ψήφιζαν απλά ωραίες αποφάσεις. Τις εφάρμοζαν.
\r\n
 
\r\n
Μια τέτοια απόφαση ήταν η επιβολή του οχτάωρου. Κάποια εργοστάσια της Πετρούπολης άρχισαν να σταματάνε τη δουλειά μόλις συμπλήρωναν οχτώ ώρες δουλειάς. Το σοβιέτ αποφάσισε να επεκτείνει το μέτρο σε όλα τα εργοστάσια. Σε πολλά οι εργάτες «σχολάγανε» με κόκκινες σημαίες και επαναστατικά τραγούδια. 
\r\n
 
\r\n
Το σοβιέτ δεν έμενε στα «οικονομικά» αιτήματα. Όταν ο Τσάρος ανακοίνωσε τελικά στις 16 Οκτώβρη τα σχέδια για κάποιου είδους Σύνταγμα και κοινοβούλιο, το σοβιέτ κήρυξε απεργία καταγγέλλοντας τις μανούβρες του Τσαρισμού. Αυτό είναι ένα κομμάτι χαρτί, έλεγε ο Τρότσκι, ο 26χρονος πρόεδρος του σοβιέτ, στο συγκεντρωμένο πλήθος, κοιτάξτε μπορεί να τσαλακωθεί με μια κίνηση και έσφιγγε την κυβερνητική ανακοίνωση στο χέρι του. Την ελευθερία μας θα την κερδίσουμε εμείς!
\r\n
 
\r\n
Λίγες μέρες μετά, το καθεστώς κήρυξε στρατιωτικό νόμο στην Πολωνία και την Κρονστάνδη, συλλαμβάνοντας «ύποπτους» ναύτες και στρατιώτες. Πάλι το σοβιέτ οργάνωσε μια μεγάλη απεργία συμπαράστασης και οι συλληφθέντες αφέθηκαν ελεύθεροι. Όταν οι Μαύρες Εκατονταρχίες, οι παρακρατικές συμμορίες, προσπάθησαν να οργανώσουν πογκρόμ κατά των Εβραίων, το σοβιέτ κινητοποίησε τα μέλη του για να τους δώσουν ένα καλό μάθημα. 
\r\n
\r\n

Αστοί και Τσάρος

\r\n
\r\n
Τον Νοέμβρη ο αγώνας για το οχτάωρο ξεκίνησε πάλι. Αλλά αυτή τη φορά, οι καπιταλιστές ήταν και φοβισμένοι και προετοιμασμένοι. Φοβισμένοι γιατί η εργατική τάξη πάλευε για τα δικά της ταξικά συμφέροντα και οργανωνόταν ως τέτοια. Ήταν προετοιμασμένοι γιατί είχαν αποφασίσει ότι με τον Τσάρο και τους χωροφύλακές τους μπορούσαν να τα βρουν με αμοιβαίο όφελος. 
\r\n
 
\r\n
Η απάντησή τους στη νέα απεργία ήταν ένα γενικό λοκ-αουτ στην Πετρούπολη. Οι εργάτες ηττήθηκαν και η ήττα τους έκανε τον Τσάρο, τους καπιταλιστές και κάθε λογής αντιδραστικούς να αναθαρρήσουν.
\r\n
 
\r\n
Όμως, δεν ήταν το τέλος της επανάστασης. Τα χωριά άρχισαν να ξεσηκώνονται. Στη Σεβαστούπολη εργάτες ενώθηκαν με τους στρατιώτες και τους ναύτες και κράτησαν την πόλη για πέντε μέρες. 
\r\n
 
\r\n
Το κίνημα ερχόταν αντιμέτωπο με την πραγματικότητα της ισχύος του κράτους. Οι απεργίες και οι διαδηλώσεις είχαν δημιουργήσει μια τεράστια σφαίρα ελεύθερης πολιτικής ζωής και δράσης. Όμως, για να μην γυρίσουν τα πράγματα πίσω, έπρεπε να συντριφτεί το τσαρικό κράτος. Κι αυτό απαιτούσε πραγματικά όπλα. 
\r\n
 
\r\n
Το κράτος χτύπησε πρώτο. Στις αρχές Δεκέμβρη ο στρατός περικύκλωσε την αίθουσα συνεδριάσεων του σοβιέτ της Πετρούπολης και συνέλαβε όλα τα μέλη του. Η απεργία που κηρύχτηκε έπασχε από την έλλειψη της φυσικής ηγεσίας της. 
\r\n
 
\r\n
Το κέντρο του κινήματος μετακινήθηκε στη Μόσχα. Εκεί το σοβιέτ κήρυξε απεργία και οι μπολσεβίκοι (όχι μόνοι τους) πρωταγωνίστησαν σε μια ένοπλη εξέγερση που κράτησε εννιά μέρες. Η εξέγερση απομονώθηκε και συντρίφτηκε. Τον επόμενο χρόνο οι αγώνες πήραν την κατιούσα: οι αλλεπάλληλες ήττες σε συνδυασμό με το ξέσπασμα μιας οικονομικής κρίσης, υπονόμευε την αυτοπεποίθηση. Η κυβέρνηση, με τα εκτελεστικά αποσπάσματα και τις κρεμάλες, πέρασε στην αντεπίθεση. Και το πανηγύρι των καταπιεσμένων έδωσε τη θέση του στον εφιάλτη της αντίδρασης. 
\r\n
 
\r\n
Όμως, το 1905 ήταν πράγματι η «γενική πρόβα». Έδειξε τη δύναμη που έχει η εργατική τάξη να απελευθερώσει όλη την κοινωνία. Το πρώτο πράγμα που έκαναν οι επαναστατημένοι εργάτες το 1917 ήταν να ξαναστήσουν τα σοβιέτ, πιο δυνατά από το 1905. Ήταν επίσης και η «γενική πρόβα» για την αριστερά της εποχής. Όλα τα κόμματά της μεγάλωσαν αλλά δεν βγήκαν όλα με τον ίδιο απολογισμό από την επανάσταση. Χωρίς την εμπειρία του 1905 οι μπολσεβίκοι και ο Λένιν δεν θα μπορούσαν να παίξουν το ρόλο που έπαιξαν το 1917.
\r\n