Συνεντεύξεις
Μπάμπα Αγιέ, Νιγηρία: “Χρειαζόμαστε μια συστημική αλλαγή”

Η μετάλλαξη «Όμικρον» έχει προκαλέσει πανικό στα επιτελεία, αλλά και ρατσιστικές εκστρατείες. Ο Μπάμπα Αγιέ από τη Νιγηρία μίλησε στον Δημήτρη Δασκαλάκη για τον αγώνα που έχουμε μπροστά μας. Ο Μπάμπα είναι υπεύθυνος για θέματα Υγείας στο διεθνή οργανισμό που συντονίζει συνδικάτα του δημόσιου τομέα και συμμετέχει στην ομάδα εμπειρογνωμόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την covid-19. Ο Μπάμπα είναι στέλεχος του Συνδέσμου Σοσιαλιστών Εργατών της Νιγηρίας, αδελφής οργάνωσης του ΣΕΚ.

Κάποιοι μιλάνε για “απαρτχάιντ” του εμβολίου, εγώ όμως προτιμώ να μιλάω για “ιμπεριαλισμό” του εμβολίου. Οι πατέντες είναι μια κλασσική περίπτωση της λειτουργίας του καπιταλισμoύ που, για να δανειστώ από ένα τραγούδι του Μπομπ Μάρλεϊ “παίζει πονηρά αλλά δεν είναι έξυπνος”. Αυτό που θέλω να πω είναι πως το να διατηρούνται οι πατέντες δεν είναι προς το συμφέρον του συστήματος συνολικά, αλλά λίγων ανθρώπων που ελέγχουν τις πολυεθνικές εταιρείες της φαρμακευτικής βιομηχανίας και είναι αρκετά ισχυροί για να το επιβάλλουν.

Για την Αφρική αυτή η πολιτική έχει σημάνει ακριβώς αυτό που βλέπουμε τώρα: τη δημιουργία του απαραίτητου χώρου για μεταλλάξεις και τη γρήγορη διασπορά τους παγκόσμια. Οι ιοί μεταλλάσσονται γενικά, αλλά η φύση της μετάλλαξής τους εξαρτάται μερικώς από το ποσοστό στο οποίο έχει επιτευχθεί η λεγόμενη “ανοσία αγέλης”. Σε μέρος του Δυτικού κόσμου έχει επιτευχθεί ένα σχετικά ικανοποιητικό ποσοστό εμβολιασμών που μπορεί να δημιουργήσει σε ένα βαθμό αυτή την ανοσία αγέλης. Αλλά μέσα στη βιασύνη τους να υποστηρίξουν τις πολυεθνικές να βγάλουν κέρδη από τα εμβόλια, αντί να νοιαστούν για τις ανθρώπινες ζωές, οι κυβερνήσεις της Δύσης “ξέχασαν” πως σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο δεν μπορούμε να είμαστε κάπου ασφαλείς παρά μόνο αν είμαστε όλοι και όλες ασφαλείς.

Παγκόσμια δυναμική

Έχουμε τώρα 5 μεταλλάξεις “ανησυχίας”: Α, Β, Γ, Δ, και τώρα την Όμικρον. Η Α ήταν η βρετανική, η Β ήταν η νοτιοαφρικανική, η Γ η βραζιλιάνικη, η Δέλτα η ινδική και η Όμικρον της Μποτσουάνα. Από τις πέντε, δύο έχουν αναπτυχθεί στην Αφρική. Όλοι αυτοί λοιπόν που υπερασπίζονται τον ιμπεριαλισμό των εμβολίων λέγοντας μεταξύ άλλων πως η Αφρική δεν τα χρειάζεται τόσο όσο τα άλλα μέρη του πλανήτη και μας δείχνουν τους μικρότερους αριθμούς θανάτων, αδυνατούν να δουν ολόκληρη την εικόνα, πως πρόκειται δηλαδή για μια ολότητα με μια παγκόσμια δυναμική.

Η Ευρωβουλή μπορεί να ψήφισε στις 24/11 την άρση των πατεντών αλλά η απόφαση αυτή δεν έχει σημαντικές συνέπειες διότι δεν επιβάλλει τίποτα, είναι ένας απλός όρκος πίστεως. Οι συνέπειες των πατεντών για την Αφρική είναι πως πολλοί άνθρωποι που θα μπορούσαν να μην είχαν νοσήσει νοσούν και πεθαίνουν, έχει δημιουργηθεί τεράστια πίεση στα αδύναμα συστήματα Υγείας και χειροτερεύουν κι άλλο οι ήδη τραγικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες της πανδημίας σε ολόκληρη την ήπειρο.

Το ότι δεν μπορούν να καταλάβουν αυτή την ολότητα σημαίνει πως ακόμα και οι δικοί τους αστοί οικονομολόγοι που βλέπουν τα πάντα μέσα από τη λογική του “κόστους ευκαιρίας” δεν είδαν τις φοβερές συνέπειες που θα είχε η πανδημία για τις αφρικανικές οικονομίες. Τώρα τρέχουν και δεν προλαβαίνουν. Για μας όμως οι οικονομίες δεν είναι κάτι το αφηρημένο, είναι ανθρώπινες ζωές που δεν χάνονται μόνο άμεσα από την covid19 αλλά καιι έμμεσα από τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας και της επιμήκυνσής της εξαιτίας αυτών των επιλογών, στην Αφρική αλλά και παγκόσμια.

Στην αρχή της πανδημίας ο κόσμος περίμενε πως στην Αφρική ο κόσμος θα πέθαινε σαν τις μύγες. Θυμάμαι στις ειδήσεις να λένε πως ο κόσμος θα πεθαίνει στους δρόμους, μόνο που ξεχνούσαν να μας εξηγήσουν τους λόγους, που συμπεριλαμβάνουν αιώνες ιμπεριαλιστικού βιασμού της ηπείρου που έχει οδηγήσει σε τραγικές συνέπειες σε επίπεδο υποδομών και δυνατότητες δημόσιας υγιεινής. Λίγες πολυεθνικές και ντόπιες άρχουσες τάξεις μαζί με φιλανθρωπο-καπιταλιστικά ιδρύματα συνεργάζονται για να απομυζούν τους λαούς της Αφρικής αφήνοντας τα συστήματα Υγείας σε ένα τόσο χαμηλό επίπεδο που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν καμία έκτακτη κατάσταση.

Παρόλα αυτά η Αφρική φαίνεται σαν να τη γλίτωσε φτηνά έως τώρα. Ο ιός δεν την έχει χτυπήσει όσο άσχημα υπολόγιζαν. Υπάρχουν αρκετές υποθέσεις όσον αφορά το γιατί. Βέβαια πρέπει να πάρουμε υπόψη μας ότι ο αριθμός αυτών που νοσούν και αυτών που πεθαίνουν από covid είναι σίγουρα πολύ μεγαλύτερος από τον επίσημο καθώς τα συστήματα Υγείας είναι σε τέτοια κατάσταση που δεν επιτρέπει μια σωστή καταγραφή.

Πιστεύω πως πρέπει να παλέψουμε για να καταργηθούν οι πατέντες άμεσα. Οι πολυεθνικές έφτιαξαν τα εμβόλια με την οικονομική στήριξη των κρατών. Το 97% της χρηματοδότησης για την ανάπτυξη του εμβολίου της AstraZeneca για παράδειγμα ήταν δημόσιο, λεφτά του απλού κόσμου. Και τώρα αυτές οι εταιρείες βλέπουν τα κέρδη τους να καλπάζουν. Δεν μας εκπλήσσει. Αυτό γίνεται πάντα στον καπιταλισμό. “Κοινωνικοποιούν τα σκατά, ιδιωτικοποιούν το μέλι”. Και συνεχίζουν να το κάνουν ακόμα και καθώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν τόσο μεγάλο κίνδυνο όπως η covid19.

Επίταξη

Είχαμε πάρει απόφαση για μια κινητοποίηση μπροστά από το κτίριο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου γιατί εκεί θα γινόταν η διάσκεψη των υπουργών Εμπορίου που στην πλειοψηφία τους είναι ενάντια στην άρση των πατεντών. Η ειρωνεία όμως είναι πως τα νέα για την μετάλλαξη Όμικρον τους ανάγκασαν να την αναβάλλουν. Εμείς βέβαια θα κάνουμε την κινητοποίησή μας όπως και να 'χει. Αλλά δεν πρέπει να αρκεστούμε σε αυτό. Η άρση των πατεντών θα βοηθούσε σημαντικά αλλά δεν θα έλυνε το πρόβλημα.

Η καρδιά του προβλήματος είναι η λογική του καπιταλισμού που βάζει τα κέρδη πάνω από τις ανθρώπινες ζωές. Πρέπει να αναστρέψουμε αυτή τη λογική. Υπάρχουν συγκεκριμένα βήματα που μπορούμε να κάνουμε. Είδαμε, σε πολύ μικρό βαθμό, στην Ισπανία την επίταξη ιδιωτικών νοσοκομείων -παρόλο που και αυτή έγινε αποζημιώνοντας τους ιδιοκτήτες αλλά τουλάχιστον το κράτος είχε τον έλεγχο. Χρειαζεται άμεσα επίταξη των ιδιωτικών κλινικών, κρατικοποίηση ολόκληρου του συστήματος Υγείας, δημοκρατική επίταξη της έρευνας και της ανάπτυξης των εμβολίων, των πολυεθνικών του φαρμάκου κάτω από τον έλεγχο των εργατών. Άλλωστε με τον πλούτο που παράγουν οι τελευταίοι χρηματοδοτούνται οι έρευνές τους. Πρέπει να σταματήσουμε να είμαστε στο έλεος μιας χούφτας ανθρώπων που ελέγχουν την παγκόσμια Υγεία. Χρειαζόμαστε μια συστημική αλλαγή για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η υγεία μας. Το πώς αντιμετωπίζεις μια πανδημία εξαρτάται από το κοινωνικό σύστημα που υπάρχει και δεν έχουμε το περιθώριο να συνεχίσουμε στην ίδια καταστροφική πορεία του καπιταλισμού.

Ο απλός κόσμος των χωρών της Δύσης βλέπει πως είναι προς το συμφέρον και του ίδιου να καταργηθούν οι πατέντες. Στην αρχή ίσως κάποιοι να πίστεψαν την προπαγάνδα πως “πρέπει να κρατήσουμε τα εμβόλια για εμάς”, αλλά τώρα όλοι βλέπουν πόσο λάθος ήταν αυτό. Χρειάζεται συζήτηση και αντιπαράθεση μέσα στο ίδιο το κίνημα για να υπάρξει μια διεθνιστική αντιπαράθεση στον εμβολιαστικό εθνικισμό που προσπαθούν να επιβάλλουν οι κυβερνήσεις. Τ α συνδικάτα των εργαζομένων στις χώρες της Δύσης έχουν να παίξουν πολύ σημαντικό ρόλο. Η Αριστερά πρέπει να έχει μια απόλυτα ξεκάθαρη θέση πάνω σε αυτό το ζήτημα. 

Ο ιός δεν γνωρίζει σύνορα. Τα σύνορα είναι κατασκευάσματα που ωφελούν τους λίγους, τις άρχουσες τάξεις που τα χρησιμοποιούν για να αποπροσανατολίζουν του εργάτες τους ενώ τους εκμεταλλεύονται. Όμως έρευνες που έχουν γίνει τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ δείχνουν ότι αυτοί που έχουν χτυπηθεί περισσότερο από την πανδημία είναι οι εργάτες, οι φτωχοί και οι μειονότητες. Αυτοί που δεν έχουν πρόσβαση στις ίδιες υπηρεσίες Υγείας. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες του ταξικού χαρακτήρα της πανδημίας έρχεται από τη Βραζιλία: το πρώτο κρούσμα ήταν μια πλούσια γυναίκα που γύρισε από ταξίδι στην Ευρώπη. Το πρώτο θύμα όμως ήταν πάλι μια γυναίκα, η οικιακή βοηθός της. Η φτώχεια επηρεάζει τόσο την ατομική μας υγεία όσο και την πρόσβαση που έχουμε στην περίθαλψη. Και αυτό πρέπει να το αλλάξουμε αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την τωρινή πανδημία και ό,τι άλλο προκύψει στο μέλλον.