Ο δρόμος του Νοέμβρη είναι ξανά επίκαιρος

Το Πολυτεχνείο απάντησε σε ένα ερώτημα που σήμερα τίθεται πιο επιτακτικά από το 1973; Τι κάνουμε όταν το σύστημα μπαίνει σε συνολική κρίση; Όταν η οικονομία συμπαρασύρει την πολιτική στην απαξίωση, όταν οι πιο ισχυροί θεσμοί -τα κοινοβούλια, ο στρατός, οι τράπεζες μοιάζουν ανίκανοι να βάλουν το οποιοδήποτε φρένο στην κατάρρευση; Κι όταν όλος αυτός ο δρόμος προς την άβυσσο αντανακλάται στο μυαλό της πλειοψηφίας των ανθρώπων όχι ως απογοήτευση, αλλά ως κρίση νομιμοποίησης και ως αμφισβήτηση για όσα μέχρι τώρα θεωρούνταν σταθερά;

Η απάντηση που έδωσε ο Νοέμβρης του 1973 σε αυτό το ερώτημα είναι ο δρόμος της επανάστασης. Η Χούντα, όσο ωραίο κι αν ακούγεται το σύνθημα στις διαδηλώσεις, όντως τελείωσε το 1973. Ο Νοέμβρης τίναξε τους σχεδιασμούς του Παπαδόπουλου και των άλλων συνταγματαρχών στον αέρα και οδήγησε τη δεύτερη φουρνιά Χουντικών με ηγεσία των Ιωαννίδη σε ακόμη χειρότερη κατάρρευση οχτώ μήνες αργότερα.

Εξέγερση

Το Πολυτεχνείο δεν ήταν απλά μια ηρωική στιγμή που ξέσπασε σαν κεραυνός εν αιθρία. Αυτές οι περιγραφές για το Πολυτεχνείο είναι εκ του πονηρού. Η επιμονή στον ηρωισμό, στο αυθόρμητο και στο ρομαντικό περιεχόμενο του Νοέμβρη γίνεται από αυτούς που θέλουν να αποφύγουν τα ερωτήματα που άνοιγαν μέσα στην ίδια την εξέγερση και ξανανοίγουν και σήμερα. Και σε εκείνα τα ερωτήματα προσφέρονταν εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους απαντήσεις.

Οι απαντήσεις της ρεφορμιστικής Αριστεράς δεν αναγνώριζαν τις δυνατότητες εξέγερσης και οργάνωναν την υποχώρηση πριν καν καλά καλά αρχίσει η επίθεση. Η επαναστατική Αριστερά έριξε όλες τις δυνάμεις της στη μάχη για μια εξέγερση που όχι μόνο θα συντάραζε τη Χούντα, αλλά θα άνοιγε το δρόμο για την ανατροπή του συστήματος. Ο Νοέμβρης έμεινε στην ιστορία επειδή καθορίστηκε από την επαναστατική Αριστερά, και όχι από τις φωνές του συμβιβασμού.

Η δυναμική που απελευθέρωσε ο Νοέμβρης δεν αποσταθεροποίησε μόνο τη Χούντα του Παπαδόπουλου, αλλά έφερε στο προσκήνιο ένα νέο εργατικό κίνημα, ένα φοιτητικό κίνημα και μια ριζοσπαστική πολιτικοποίηση που απειλούσε να μην αφήσει κανενός είδους ομαλή μετάβαση προς μια ελεγχόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Όσα χαρακτηριστικά κουτσουρεμένης δημοκρατίας κληρονόμησε η Ελλάδα μέχρι σήμερα οφείλονται στα όρια που κατάφερε να βάλει στο κίνημα της Μεταπολίτευσης η κοινοβουλευτική Αριστερά. Αν είχε κερδίσει συνολικά το πάνω χέρι εκείνη η γραμμή, η κοινοβουλευτική δημοκρατία θα είχε έρθει μέσα από τα σπλάχνα της χούντας σε στυλ Χιλής, αν όχι σε στυλ Τουρκίας.

Οι δυο γραμμές που συγκρούστηκαν στο Νοέμβρη πάνω από όλα ήταν δυο διαφορετικές πολιτικές προοπτικές, η επανάσταση ή η μεταρρύθμιση. Είχαν όμως πίσω τους και δυο διαφορετικές αναγνώσεις της πραγματικότητας. Τι ήταν η Χούντα, γιατί βρισκόταν σε κρίση και ποιος μπορούσε να την ανατρέψει;

Η Χούντα των συνταγματαρχών πήρε πραξικοπηματικά την εξουσία το 1967, μπροστά στο αδιέξοδο και την αδυναμία της ελληνικής άρχουσας τάξης να επιβάλει τον έλεγχό της πολιτικά πάνω στην εργατική τάξη. Η έκρηξη των Ιουλιανών του 1965 ήταν ένα σοκ για τα αφεντικά. Για 100 μέρες τα συνδικάτα με τις μαζικές τους συγκεντρώσεις έδιναν τον τόνο και η μία κυβέρνηση έπεφτε μετά την άλλη. Οι μηχανισμοί του μετεμφυλιακού κράτους είχαν σαρωθεί στην πράξη από μια νέα εργατική τάξη, με κέντρο τους οικοδόμους, που έδειχνε ότι δεν έχει να φοβηθεί τίποτα.

Κόκκινο πανί

Οι εργοδοτικοί και κυβερνητικοί συνδικαλιστές αποδεικνύονταν ανίκανοι να σταματήσουν τα εκατοντάδες νέα σωματεία που φτιάχνονταν από τα κάτω. Μετά από δεκαετίες στα ξερονήσια και στις φυλακές η Αριστερά αποκτούσε ρόλο ρυθμιστή. Το παλάτι και οι ξένες πρεσβείες από μηχανισμοί εξασφάλισης της μεταμφυλιακής σταθερότητας μετατρέπονταν σε κόκκινο πανί για το κίνημα με ανοιχτή την προοπτική να σαρωθούν.

Και στα Ιουλιανά η ρεφορμιστική Αριστερά, όπως ενσαρκωνόταν στην ΕΔΑ, όπου συμμετείχε και το παράνομο ΚΚΕ, προτίμησε να καλέσει σε αυτοσυγκράτηση από το φόβο ότι οι συνθήκες δεν είναι έτοιμες. Η ΕΔΑ εμπόδισε το κίνημα των δρόμων να μετατραπεί σε απεργιακό κύμα και μπλοκάρισε την ανάδειξη αντικαθεστωτικών και αντικαπιταλιστικών αιτημάτων. Τα Ιουλιανά κάποια στιγμή τελείωσαν, όμως η άρχουσα τάξη δεν ήξερε πότε θα ερχόταν ο επόμενος γύρος.

Έτσι όταν μια ομάδα αξιωματικών με επικεφαλής τον Παπαδόπουλο έκανε το πραξικόπημα στις 21 Απρίλη του '67, η άρχουσα τάξη έδωσε την έγκρισή της με ανακούφιση. Οι Αμερικάνοι γνώριζαν τα σχέδια, αλλά άφησαν το πείραμα Παπαδόπουλου να συνεχιστεί. Η κυβέρνηση παύθηκε, τα πολιτικά κόμματα διαλύθηκαν, το μισό Σύνταγμα καταργήθηκε. Χιλιάδες αριστερός κόσμος, συνδικαλιστές και άλλοι αγωνιστές οδηγήθηκαν στις φυλακές. Οι εφημερίδες της Αριστεράς έκλεισαν, επιβλήθηκε λογοκρισία, τα βασανιστήρια έγιναν η βασική μέθοδος ανάκρισης. Τα συνδικάτα δόθηκαν σε κολλητούς της Χούντας, κάτω από την επιτήρηση της Ασφάλειας.

Η άρχουσα τάξη ήταν ικανοποιημένη που η Χούντα έβαλε την εργατική τάξη στο γύψο και έτσι μπορούσε να καρπωθεί τα οφέλη της ανάπτυξης ανενόχλητη από αγώνες.

Η δεκαετία του '60 ήταν δεκαετία επιτυχιών για τον ελληνικό καπιταλισμό. Η Ελλάδα έγινε για τα καλά μέρος του συνολικού κύματος ανάπτυξης του παγκόσμιου καπιταλισμού και οι επενδύσεις εκτινάχθηκαν. Κατασκευάστηκαν αυτοκινητόδρομοι, οικοδομές, εργοστάσια που μέσα σε λίγα χρόνια έφεραν την πλειοψηφία του πληθυσμού στις πόλεις. Οι γυναίκες μπήκαν στην παραγωγή. Γύρω από αυτή την ανάπτυξη χρειάστηκαν να αναπτυχθούν τράπεζες και υπηρεσίες. Η ανάγκη ενός νέου μορφωμένου δυναμικού έσπρωξε στην μαζικοποίηση των Πανεπιστημίων που έπαψαν να είναι προνόμιο των παιδιών της κυρίαρχης τάξης. Η Χούντα θα εξασφάλιζε ότι σε αυτό το πάρτι της ανάπτυξης η εργατική τάξη δεν θα ήταν καλεσμένη.

Όμως ο καπιταλισμός συνέχιζε να γεννάει το νεκροθάφτη του και από τις αρχές της δεκαετίας του '70, το εργατικό κίνημα άρχισε να δείχνει ότι ο γύψος δεν ήταν αρκετός. Ξέσπασαν οι πρώτες απεργίες και την ίδια περίοδο πήρε μπρος και το φοιτητικό κίνημα. Η κορύφωση της Νομικής και του Πολυτεχνείου το '73 από άποψη ιστορικού χρόνου ήρθε αρκετά γρήγορα. Η παγκόσμια οικονομική κρίση που είχε αρχίσει να κάνει την εμφάνισή της ήταν ένας παράγοντας που επιτάχυνε τις εξελίξεις, αφού τα αφεντικά δεν μπορούσαν εύκολα να κάνουν παραχωρήσεις εκτόνωσης.

Ξήλωμα

Ήταν λοιπόν φανερό ότι η κρίση του Χούντας ήταν κρίση του ελληνικού καπιταλισμού. Ήταν αποτυχία του πιο σκληρού “πολιτικού” σχεδίου που είχαν διαλέξει τα αφεντικά για να μας τσακίσουν. Το ξήλωμα της Χούντας άνοιγε αντικειμενικά τις δυνατότητες να ξηλωθούν μαζί οι βιομήχανοι, οι τραπεζίτες και οι εφοπλιστές που τη γέννησαν και τη στήριξαν.

Να ανατραπεί ολόκληρο το κατεστημένο του στρατού και του υπόλοιπου κρατικού μηχανισμού και να κοπεί ο ομφάλιος λώρος με την αμερικάνικη πρεσβεία και το ΝΑΤΟ. Οι “παλιοί πολιτικοί” της περιόδου πριν από το '67 δεν είχαν καμιά πρόθεση για όλα αυτά. Η Δεξιά είχε οδηγήσει την κατάσταση στο αδιέξοδο του '65-'67 ανοίγοντας το δρόμο στη Χούντα. Ο Καραμανλής είχε εγκαταλείψει τη χώρα ήδη νωρίτερα, μετά τη δολοφονία Λαμπράκη.

Η ρεφορμιστική Αριστερά όμως ήταν θολωμένη μπροστά σε όλη αυτήν την κατάσταση. Διασπασμένη μετά το '68 σε δύο κόμματα, το ΚΚΕ και το ΚΚΕ (Εσωτερικού), ούτε καν μπορούσε να διανοηθεί τα επαναστατικά καθήκοντα που ανοίγονταν μπροστά της. Η Χούντα σύμφωνα με τις αναλύσεις της ήταν μια εκτροπή από τη Δημοκρατία, μια εκτροπή που οφειλόταν στην άμεση παρέμβαση των Αμερικάνων και στη συνεργασία τους με συγκεκριμένους μηχανισμούς. Η προοπτική της επανάστασης και του σοσιαλισμού παραπεμπόταν στο “αύριο” ή στο “μεθαύριο”, σύμφωνα με την ορολογία της εποχής. Το καθήκον ήταν η επιστροφή της Δημοκρατίας και αυτό αναγκαστικά σήμαινε συνεργασία με τους “παλιούς πολιτικούς”. Όποιος έλεγε ότι οι καπιταλιστές και οι παλιοί πολιτικοί θα έβαζαν μπρος να δέσουν ξανά χειροπόδαρα την εργατική τάξη και το κίνημα, για το ΚΚΕ και και το ΚΚΕ(Εσ.) ήταν “αριστεριστής” και “προβοκάτορας”.

Ευτυχώς το Πολυτεχνείο του '73 γέμισε με τέτοιους “αριστεριστές” που δεν άφησαν την έκρηξη να πάει χαμένη, οδηγώντας το κίνημα ως τη σύγκρουση. Η αντικαπιταλιστική Αριστερά έβαλε τη σφραγίδα της στο Πολυτεχνείο καταφέρνοντας να σταματήσει κάθε προσπάθεια ψευτοεκδημοκρατισμού της Χούντας. Επειδή η αντικαπιταλιστική Αριστερά έχει σα μήτρα της την εξέγερση του Πολυτεχνείου έμεινε όρθια στην Ελλάδα μέχρι σήμερα. Και χρειάζεται να τη δυναμώσουμε σήμερα που ο αντικαπιταλισμός και η στρατηγική της επανάστασης γίνονται απαραίτητος όρος για να βγουν οι εργάτες νικητές απέναντι στην κρίση.

Διαβάστε επίσης

38 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου

Οι κρίσιμες επιλογές

“Καραμανλής ή Τανκς”;