Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΤΗΣ ΜΟΣΧΑΣ - Η σταλινική αντεπανάσταση

Στη διάρκεια αυτών των δικών καταδικάστηκε σε θάνατο και κατόπιν εκτελέστηκε όλη η Παλιά Φρουρά των μπολσεβίκων που είχαν παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην επανάσταση του 1917 και στα πρώτα χρόνια της επαναστατικής εξουσίας στην Ρωσία, ήταν στενοί συνεργάτες του Λένιν. Στη θέση του κατηγορούμενου βρέθηκαν όλα τα μέλη του πολιτικού γραφείου επί Λένιν, εκτός από τον ίδιο τον Στάλιν. Επίσης, σε αυτές τις δίκες εξοντώθηκε και το ηγετικό στρώμα των αξιωματικών του Κόκκινου Στρατού, που είχε διαμορφωθεί από τον εμφύλιο πόλεμο και μετά.

Απών από αυτές τις δίκες, ήταν ο εξόριστος επαναστάτης Λ. Τρότσκι, ο πρώτος μπολσεβίκος που σήκωσε το λάβαρο της αντίστασης στον εκφυλισμό της επανάστασης και στο πνίξιμό της από τη σταλινική γραφειοκρατία. Όμως, ο Τρότσκι ήταν ο βασικός κατηγορούμενος σε όλες τις Δίκες: όλοι οι κατηγορούμενοι ομολόγησαν ότι από αυτόν έπαιρναν εντολές για να πραγματοποιήσουν σαμποτάζ, να συνωμοτήσουν για τη δολοφονία των ηγετών της ΕΣΣΔ, να παλινορθώσουν τον καπιταλισμό και να φέρουν το φασισμό στη Ρωσία.

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Τη 1η Δεκέμβρη 1934, στη Πετρούπολη (είχε μετονομαστεί σε Λένινγκραντ) δολοφονήθηκε ο Σεργκέι Κίροφ, μέλος του πολιτικού γραφείου του κόμματος, γραμματέας της πόλης και δεξί χέρι του Στάλιν. Ο Κίροφ έπεσε από τη σφαίρα του Νικολάγιεφ, ενός νεαρού κομμουνιστή που ήθελε να σκοτώσει τους τύραννους υπεύθυνους για τη μαζική φτώχεια και δυστυχία της ταχείας εκβιομηχάνισης και κολλεκτιβοποίησης της αγροτιάς. Όμως, για το καθεστώς του Στάλιν, ήταν ευκαιρία να ανοίξει την αυλαία των Μεγάλων Εκκαθαρίσεων.

Μετά από μια πρώτη δίκη 19 παλιών μπολσεβίκων το 1935 που λειτούργησε ως πρόβα τζενεράλε, ήρθε η κυρίως παράσταση τον Αύγουστο του 1936. Στην έκδοση της Ελευθεροτυπίας περιλαμβάνονται μερικά ενδιαφέροντα ιστορικά τεκμήρια για τη συστηματική προετομασία της Δίκης από τον Στάλιν και τους άμεσους συνεργάτες του. Τον Αύγουστο λοιπόν, 16 παλιοί μπολσεβίκοι, οδηγούνται στο δικαστήριο. Ανάμεσά τους ήταν ο Κάμενεφ και ο Ζινόβιεφ, μέλη του κόμματος από το 1903, στενοί συνεργάτες του Λένιν, μέλη του ΠΓ μέχρι το 1926, πρόεδρος της κυβέρνησης και της Κομμουνιστικής Διεθνούς αντίστοιχα. Κατήγορός τους, ο εισαγγελέας Βισίνσκι, ο οποίος ως δεξιός μενσεβίκος και στην υπηρεσία της Προσωρινής Κυβέρνησης είχε υπογράψει το ένταλμα σύλληψης του Λένιν τον Ιούλη του 1917.

Την  «Δίκη των 16» ακολούθησαν τρεις δίκες που έγιναν ευρύτερα γνωστές: Η «Δίκη των Δεκαεπτά» (Πιατάκοφ, Ράντεκ, Σοκόλνικοφ, Μουράλοφ, Σερεμπριάκοφ και άλλοι) τον Γενάρη του 1937, η μυστική δίκη του Στρατάρχη Τουχατσέφσκι και μιας ομάδας στρατηγών του Κόκκινου Στρατού τον Ιούνη του 1937 και τέλος η «Δίκη των Εικοσιένα» (Ρίκοφ, Μπουχάριν, Κρεστίνσκι, Ρακόφσκι, Γιάγκοντα και άλλων) τον Μάρτη του 1938.

Εγκλήματα

Σε όλες τις Δίκες δεν παρουσιάστηκε κανένα αποδεικτικό στοιχείο για την ενοχή των κατηγορουμένων, κυριολεκτικά ούτε ένα κομμάτι χαρτί. Η μόνη «απόδειξη» ήταν οι ομολογίες των κατηγορουμένων στον ανακριτή! Η διαδικασία ήταν η εξής: ο ένας ομολογούσε ότι ανήκε στο «ενίαιο τροτσκιστο-ζινοβιεφικό κέντρο» για να διαπράξει τα χειρότερα εγκλήματα κατ’ εντολή του Τρότσκι και κατανόμαζε τους συνεργάτες του (άλλους συγκατηγορούμενους). Αυτοί με τη σειρά τους ομολογούσαν, και παραδέχονταν την ενοχή τους (αυτή ήταν η απόδειξη) κατηγορώντας άλλους.

Όπου η Εν-Κα-Βε-Ντε, η μυστική αστυνομία, προσπάθησε να παρουσιάσει κάποια συγκεκριμένα στοιχεία (πάντα στις ομολογίες) ο Τρότσκι κι ο Λέον Σεντόφ (ο γιός του) απέδειξαν ότι ήταν κακοστημένη σκευωρία: ο Χόλτζμαν, ένας από τους «16» ομολόγησε ότι είχε πάει στη Κοπεγχάγη να πάρει οδηγίες από τον Σεντόφ στο Ξενοδοχείο Μπρίστολ. Όμως το ξενοδοχείο αυτό είχε κλείσει από το 1917. Στην επόμενη δίκη, ο Πιατάκοφ ομολόγησε ότι είχε πάει στο Οσλο να πάρει οδηγίες από τον Τρότσκι. Αλλά τη συγκεκριμένη μέρα κανένα αεροπλάνο δεν πέταξε από ή προς το αεροδρόμιο λόγω κακοκαιρίας. Ενας άλλος κατηγορούμενος ο Λούριε ομολόγησε ότι είχε πάει τον Απρίλη του 1932 να πάρει εντολές από τη φασιστική Γκεστάπο. Μόνο που οι ναζί ανέβηκαν στην εξουσία τον Γενάρη του 1933 και η Γκεστάπο ιδρύθηκε κάποιους μήνες αργότερα...

Κανείς σήμερα δεν αμφισβητεί στα σοβαρά ότι οι Δίκες ήταν στημένες (εκτός από το ΚΚΕ, στα πλαίσια της αναβίωσης της λατρείας του Στάλιν). Τα ερωτήματα είναι γιατί ομολόγησαν τέτοια σημαντικά στελέχη με τόσα χρόνια δράσης στις πλάτες τους; Και γιατί ο Στάλιν προχώρησε σε αυτές τις Δίκες, και γενικά στις Μεγάλες Εκκαθαρίσεις του 1936-1939, κατά τις οποίες εκτελέστηκαν περίπου 700.000 άνθρωποι για πολιτικούς λόγους; Οι απολογητές του καπιταλισμού έχουν μια έτοιμη απάντηση και για τα δυο: ο μαρξισμός και η ένταξη στην οργανωμένη πάλη για το σοσιαλισμό στερεί την ελευθερία της προσωπικότητας και οδηγεί σε νέα τυραννία. Ο Στάλιν, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, η μυστική αστυνομία, είναι η μοιραία κατάληξη κάθε απόπειρας να αλλάξει ο κόσμος εκ βάθρων. Είναι μια βαθιά ελιτίστικη και αντιδημοκρατική ερμηνεία.

Αντίθετα, ο Τρότσκι έδωσε μια πολύ πιο ρεαλιστική και σωστά πολιτικά ερμηνεία. Ας δούμε τι έγραφε καταρχήν για τους κατηγορούμενους: (όποιος θέλει να διαβάσει περισσότερα, καλό θα είναι ανατρέξει στο σχετικό κεφάλαιο του τέταρτου τόμου της βιογραφίας του από τον Τόνι Κλιφ):

«Στο εδώλειο των κατηγορουμένων δεν κάθονταν παρά οι σκιές του Σμιρνόφ του εμφυλίου πολέμου ή του Ζινόβιεφ των πρώτων χρόνων της Κομιντέρν. Στο εδώλειο κάθονταν άνθρωποι σπασμένοι, τσακισμένοι, τελειωμένοι. Πριν τους εξοντώσει φυσικά, ο Στάλιν τους είχε σπάσει και καταστρέψει ηθικά. Η συνθηκολόγηση είναι σαν ένα κεκλιμμένο επίπεδο: κανείς δεν έχει καταφέρει να μείνει σταθερός επί μακρόν επάνω του. Οταν βρεθείς εκεί, δεν μπορεί παρά να κουτρουβαλήσεις μέχρι τον πάτο...

Τα θύματα σε κάθε νέο στάδιο συνθηκολόγησης, συνέχιζαν να βρίσκονται αντιμέτωπα με τις ίδιες εναλλακτικές επιλογές: είτε να αποκηρύξουν όλες τις προηγούμενες συνθηκολογήσεις και να εμπλακούν σε έναν αγώνα χωρίς ελπίδα με την γραφειοκρατία –χωρίς να διαθέτουν μια σημαία, μια οργάνωση, ούτε κάποιο προσωπικό κύρος- ή να κάνουν το βήμα και να βουλιάξουν λίγο ακόμα, κατηγορώντας τους εαυτούς τους και άλλους για φρικτά εγκλήματα. Αυτή ήταν η πορεία στην άβυσσο! Ηταν δυνατόν λαμβάνοντας υπόψη μια κατά προσέγγιση συνισταμένη τους, να προβλέψεις το επόμενο κύμα αποκηρύξεων. Το έκανα πολλές φορές στον τύπο».

Ο Στάλιν και ο στενός του κύκλος προχώρησαν σε αυτό το λουτρό αίματος για μια σειρά αλληλένδετων λόγων. Πρώτον, για να στρέψουν τη δυσαρέσκεια που σιγόβραζε για τη φτώχεια και τα οικονομικά προβλήματα σε αποδιοπομπαίους τράγους. Η γραφειοκρατική κακοδιαχείριση, η υποαπορρόφηση των επενδύσεων, η γιγάντωση της σπατάλης, η χαμηλή ποιότητα των προϊόντων, οι δυσαναλογίες και τα φρακαρίσματα στην παραγωγή κλπ που ήταν δομικά στοιχεία του σταλινικού γραφειοκρατικού κρατικοκαπιταλιστικού καθεστώτος, αποδίδονταν στις υπονομευτικές δραστηριότητες των τροτσκιστών πρακτόρων.

Ένας άλλος λόγος ήταν η πειθάρχηση της ίδιας της γραφειοκρατίας. Η γιγάντωση του αστυνομικού κράτους, ο καταθλιπτικός έλεγχος κάθε πτυχής της κοινωνικής ζωής, ήταν απαραίτητος όχι μόνο για να μείνουν οι «από κάτω» ήσυχοι, αλλά και για να μην υπάρξουν ρήγματα και δεύτερες σκέψεις στους κόλπους της άρχουσας τάξης. Η βίαιη κολλεκτιβοποίηση και οι στόχοι της ταχείας εκβιομηχάνισης σήμαιναν ότι η Ρωσία έπρεπε να καταφέρει σε λίγα χρόνια αυτό που πήρε αιώνες στον βρετανικό καπιταλισμό. Ήταν ένα γιγάντιο έργο, που απαιτούσε ποταμούς αίματος και η νέα άρχουσα τάξη χρειαζόταν ένα δικτάτορα για να συγκρατεί και την ίδια.

Κλίκα

Τέλος, επρόκειτο και για την ίδια την επιβίωση της εξουσίας του Στάλιν και της κλίκας του. Οι αποφάσεις για τα τεράστια εξοπλιστικά προγράμματα (που στερούσαν πχ μηχανήματα από τη γεωργία) δεν ήταν απλά απόφαση των στρατηγών, αλλά όλης της άρχουσας τάξης. Αλλά ο Στάλιν δεν επέτρεπε με κανένα τρόπο να υπάρξει ένα άλλο κέντρο εξουσίας πέρα από το δικό του. Γι’ αυτό εξόντωσε τους αξιωματικούς του Κόκκινου Στρατού.

Το 1936, ενώ ο φασισμός έριχνε τη σκιά του στην Ευρώπη, στην Ρωσία εξοντωνόταν ό,τι είχε απομείνει από τη κληρονομιά του Οκτώβρη 1917 και κυριολεκτικά οι άνθρωποι που τον έκαναν πραγματικότητα. Ήταν τα μεσάνυχτα του αιώνα, όπως έγραφε ο Βίκτορ Σέρζ.

Πρέπει να επισημάνουμε το εξής όμως. Για κάθε έναν από τους 54 κατηγορούμενους που ομολόγησαν στις τρεις Δίκες, υπήρχαν τουλάχιστον 100 που δεν λύγισαν, σύμφωνα με τον Βάλτερ Κριβίτσκι, ένα ανώτερο στέλεχος της Εν-Κα-Βε-Ντε που αυτομόλησε στη Δύση. Το 1961, στο περιοδικό Σοτσιαλίστετσκι Βεστνίκ (σοσιαλιστικός ταχυδρόμος) που εκδιδόταν στη δύση από τα απομεινάρια των μενσεβίκων, δημοσιεύτηκε η μαρτυρία ενός επιζήσαντος των στρατοπέδων της Βορκούτα για την απεργία πείνας των τροτσκιστών το 1936.

Περιγράφει πως μετά τις εκτελέσεις των «16» οι εξόριστοι τροτσκιστές συγκεντρώθηκαν και ο Γκεβορκιάν, ένας από τους ηγέτες τους είπε: «Κανείς Καβενιάκ [ο στρατηγός δήμιος των εργατών στο Παρίσι τον Ιούνη του 1848] δεν έχει χύσει τόσο προλεταριακό αίμα...Κανένας συμβιβασμός δεν είναι δυνατόν με τους σταλινικούς προδότες, τους δημίους της επανάστασης». Κατόπιν ακολούθησε μια ηρωική απεργία πείνας που κράτησε 132 μέρες. Εξοντώθηκαν την άνοιξη του 1937. Όπως έγραψε ο Τρότσκι την περίοδο των Δικών: «Ενας ποταμός αίματος χωρίζει τον μπολσεβικισμό από τον σταλινισμό».