Πολιτισμός
Κινηματογράφος: Λευκή Κορδέλα - του Μίκαελ Χάνεκε

Υποδεχόμαστε την πρώτη μεγάλη ταινία της φετινής χρονιάς. Η «Λευκή κορδέλα» του Αυστριακού σκηνοθέτη Μίκαελ Χάνεκε είναι μια εντυπωσιακή ελεγεία πάνω στον κοινωνικό αυταρχισμό, την υποκρισία και τις συνέπειές της.

Η ταινία εκτυλίσσεται το 1913 σε ένα μικρό χωριό της Βόρειας Γερμανίας. Παράξενα περιστατικά αναστατώνουν την ασάλευτη καθημερινότητα της μικρής αγροτικής κοινότητας που αγωνίζεται να επιβιώσει στην επικράτεια του βαρόνου- φεουδάρχη: Ο γιατρός γκρεμίζεται από το άλογό του και καταλήγει στο νοσοκομείο, μια εργάτρια βρίσκει τραγικό θάνατο στη μηχανή πριονίσματος, ο γιός του βαρόνου – κακοποιείται, μια αποθήκη καίγεται. Η αστυνομία μοιραία επιστρατεύεται αλλά το κακό συνεχίζεται. Μοιάζουν γεγονότα παράλογα  για μια μικρή κοινωνία όπου τα πάντα είναι ήρεμα, τακτικά και καθορισμένα, οι αγροτικές δραστηριότητες στο υποστατικό του βαρόνου, η ευλαβική κυριακάτικη κοινωνία στην προτεσταντική εκκλησία όπου βασιλεύει ο αυστηρός πάστορας, τα χρηστά ήθη της εποχής. 

Πίσω από το ωραίο περιτύλιγμα, τη γραφικότητα και τη βουκολική γερμανική φύση που παρουσιάζονται εξαιρετικά μέσα από το ασπρόμαυρο φιλμ και την άψογη φωτογραφία κρύβεται μια κοινωνία φόβου και αποξένωσης με άξονα τη θρησκεία και το εκπαιδευτικό σύστημα, μια κοινωνία σαφώς διαιρεμένη στους «πάνω» και τους «κάτω», όπου όμως όλοι βράζουν στο καζάνι της ευσέβειας και της υποκρισίας. 

Ο γιατρός παρενοχλεί σεξουαλικά την κόρη του, ο πάστορας ξυλοκοπά συστηματικά τα «άτακτα» παιδιά του που περνώντας στην εφηβεία πέφτουν  σε λάθη αυθορμητισμού αδιανόητα για την κυρίαρχη ηθική. Η λευκή κορδέλα που τους φορά υποχρεωτικά στο αριστερό μπράτσο είναι μόνον η απόδειξη της ενοχής τους και θα αφαιρεθεί όταν ανανήψουν. Ο γιός της χαμένης εργάτριας καταστρέφει τον λαχανόκηπο του αφέντη, η βαρόνη φρικάρει και αναζητά καταφύγιο στην Ιταλική Ριβιέρα… 

Αλήθεια

Ο δάσκαλος, παρατηρητικός αλλά συγκρατημένος αφηγείται τα γεγονότα. Όταν τολμά να αποκαλύψει τα ευρήματά του, κανείς δεν  αντέχει την αλήθεια. Αρκούνται στην εύρεση αποδιοπομπαίου τράγου και το χωριό επιστρέφει στην ομαλότητα. Φαινομενικά όμως. Τα νέα για τη δολοφονία του διαδόχου της αυτοκρατορίας στο Σαράγεβο φτάνουν και όλοι ετοιμάζονται για τον μεγάλο πόλεμο.

Η ταινία καταφέρνει να δώσει όλη την εικόνα και τις αντιφάσεις της γερμανικής κοινωνίας των αρχών του 20ου αιώνα, μια κοινωνία που μεταβαίνει από τη φεουδαρχία στην καπιταλιστική ολοκλήρωση, με παρόντα όλα τα παλιά στοιχεία και κυρίως με την ιδεολογία της κυρίαρχης τάξης. Η αυστηρότητα, η έλλειψη ελευθερίας, η σοβαροφάνεια κυβερνούν και διαλύουν τον αυθορμητισμό των νεότερων μελών της κοινωνίας, των παιδιών. Εντυπωσιακή είναι η τεχνική αρτιότητα και η λιτότητα στη φωτογραφία. Ο ξυλοδαρμός των παιδιών του πάστορα λαβαίνει χώρα πίσω από την κλειστή σφραγισμένη λευκή πόρτα που βλέπει ο θεατής, ακούγονται μόνο οι  ξυλιές και οι κραυγές τους. Τα πρόσωπά τους εκφράζουν την απορία, τον θυμό και το μίσος, την άρνηση για προσαρμογή στον καθωσπρεπισμό.

Η Λευκή Κορδέλα έγινε δεκτή με διθυράμβους κριτικών, αλλά και με γενικεύσεις που δεν αρμόζουν  στο περιεχόμενο αλλά ούτε και στο πνεύμα του σκηνοθέτη που δηλώνει ότι ήθελε να αναφερθεί στις ρίζες της τρομοκρατίας και κάθε πιθανή της έκφραση. 

«Επιτομή του ναζισμού, φτιάχνοντας ένα φασίστα, το αυγό του φιδιού», δεν είναι μόνο εύκολες απλουστεύσεις αλλά δείχνουν μια μηχανιστική αντίληψη της ιστορίας. Η εξίσωση «Γερμανοί συν θρησκεία ίσον ναζισμός»  αγνοεί όλη την πολυσύνθετη εικόνα που μας χάρισε η ταινία, τις επώδυνες αντιφάσεις μιας κοινωνίας σε μετάβαση και τις ταξικές αντιθέσεις στο εσωτερικό της. Δεν είναι τυχαίο ότι το στόρι κλείνει με τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο, την είσοδο στη μεγαλύτερη δίνη της ιστορίας. Το εύκολο άλμα στην επικράτηση των ναζί και μάλιστα στα πρόσωπα των παιδιών – τιμωρών ξεχνάει ότι με το τέλος του πολέμου, οι Γερμανοί εργάτες και αγρότες ανέτρεψαν τον Κάιζερ και διεκδίκησαν την επανάσταση και το σοσιαλισμό, τίποτα δεν ήταν προδιαγεγραμμένο και βέβαια τίποτα δεν καθορίστηκε από τα εθνικά γονίδια ούτε από ψυχολογικές καταστάσεις. 

 Αντί για εύκολη επαγωγή για την ανθρώπινη αθλιότητα, προτείνουμε να δείτε την Λευκή Κορδέλα σαν μια συμβολή στην κατανόηση της ανθρώπινης συνείδησης, της κοινωνικότητας, της ίδιας της ιστορίας.