Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης

Στις 27 Γενάρη εγκαινιάστηκε στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης η έκθεση «Μια πόλη αναζητά τις κεϊλότ της». Ο εβραϊκός όρος κεϊλότ σημαίνει τη μικρή οικιστική κοινότητα εβραίων που αναπτύσσεται γύρω από τη συναγωγή. Στην έκθεση παρουσιάζονται ιστορικά τεκμήρια που αναδεικνύουν την πλούσια ιστορία του εβραϊκού στοιχείου στην πόλη.

Σύμφωνα με την ελληνική απογραφή του 1913, ανάμεσα στο Τσαρσί (σημερινή οδός Βενιζέλου) και στην Αγία Σοφία, στην καρδιά δηλαδή της πόλης, το 88% του πληθυσμού ήταν εβραίοι. Πριν από την πυρκαγιά του 1917, υπήρχαν 54 συναγωγές και οι αντίστοιχες κεϊλότ, ενώ οι 8 από αυτές υπήρχαν ήδη πριν από το 1567. Σε πείσμα των μύθων για τους «πλούσιους εβραίους», όπως σημειώνει ανέκδοτη έκθεση του Ερυθρού Σταυρού, ενάμισι χρόνο μετά την πυρκαγιά από τους 52.000 Εβραίους πυροπαθείς, τουλάχιστον 20.000 παρέμεναν χωρίς κατάλυμα. Η στέγαση των άπορων εβραίων καθυστέρησε δραματικά, όπως φανερώνει υπόμνημα της ισραηλιτικής κοινότητας προς την ελληνική κυβέρνηση το 1931, στο οποίο υπενθυμίζεται μεταξύ άλλων πως η κοινότητα στέγασε 2500 οικογένειες χωρίς οποιαδήποτε κυβερνητική αρωγή.

Διώξεις

Το εβραϊκό στοιχείο της πόλης υπέστη συστηματικές διώξεις μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος, στις οποίες πρωταγωνίστησαν φασιστικές οργανώσεις με την ανοχή και τη συνεργασία των τοπικών αρχών. Στην έκθεση, αναδεικνύεται αυτή η πλευρά της ιστορίας, κυρίως με βάση δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής. Έτσι, το 1931 έγινε η επίθεση στο Κάμπελ (σημερινό συνοικισμό Βότση).

Συγκεκριμένα, το βράδυ της 23ης Ιουνίου προκλήθηκαν επεισόδια από τη ναζιστική οργάνωση 3Ε στο κέντρο της Θεσσαλονίκης με προπηλακισμούς εβραίων καταστηματαρχών. Την επόμενη μέρα πραγματοποιήθηκε επίθεση από την ίδια συμμορία στα γραφεία της εφημερίδας «Μακαμπή», την οποία επικρότησε η εφημερίδα «Μακεδονία». Στις 29 του μήνα έγινε επίθεση στο συνοικισμό Κέμπελ και την επομένη 350 φασίστες του έβαλαν φωτιά αφήνοντας εκατοντάδες οικογένειες άστεγες.

Όπως περιγράφει ο «Ριζοσπάστης» της 1ης Ιουλίου 1931, «Μέσα στη νύχτα, παιδιά εργατών και φτωχών βιοπαλαιστών της εβραϊκής μειονότητας που κοιμήθηκαν νηστικά στην αγκαλιά της μάνας τους ξύπνησαν μέσα στις φλόγες που οι συμμορίες των δολοφόνων άναψαν στο συνοικισμό Κάμπελ… και στο φευγιό τους χτυπιούνται από σφαίρες». Το Μάρτιο του 1932, έγινε απόπειρα εμπρησμού από την 3Ε σε συναγωγή που βρισκόταν σε πάροδο της οδού 25ης Μαρτίου. Οι αστυνομικές αρχές ερεύνησαν πρώτα αν τη φωτιά την έβαλαν οι ίδιοι οι εβραίοι, μετά αν είχαν προσωπικές αντιζηλίες μεταξύ τους και ύστερα ανέκριναν το συμβούλιο της συναγωγής. Στην πραγματικότητα, φυσικός αυτουργός του εμπρησμού ήταν ο υπεύθυνος τύπου της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας!

Συνολικά, η έκθεση αναδεικνύει ότι το εβραϊκό στοιχείο ήταν αναπόσπαστο μέρος της Θεσσαλονίκης επί αιώνες. Η πολυπολιτισμική παράδοση της πόλης καταστράφηκε από τις συστηματικές διώξεις τις οποίες εξαπέλυσαν οι ελληνικές κυβερνήσεις με αιχμή του δόρατος τις ναζιστικές συμμορίες, με αποκορύφωμα βέβαια τη συγκέντρωση και αποστολή χιλιάδων εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης το 1943.

Η έκθεση του εβραϊκού μουσείου αποτελεί μια σημαντική συνεισφορά στη μνήμη και στην προσπάθεια να κλείσουμε το δρόμο στους επίδοξους συνεχιστές των ναζιστικών εγκλημάτων και είναι ανοιχτή για το κοινό Κυριακή, Τρίτη και Παρασκευή 11-2 και Τετάρτη, Πέμπτη 11-2 και 5-8.