Το τρελοκομείο της κρίσης. ΕΕ - Η Συμμαχία των Λύκων

Το ότι η κατάσταση είναι κρίσιμη -για αυτό δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. "Μπορεί να επιβιώσει η Ευρωζώνη στην σημερινή της μορφή;" αναρρωτιόταν πριν από μερικές μέρες ο Μάρτιν Γούλφ, ο κεντρικός οικονομικός σχολιαστής της εφημερίδας Financial Times. Για να απαντήσει αμέσως: "Ίσως -αλλά όχι με σιγουριά". Και ο Μαρτιν Γουλφ δεν είναι ούτε μόνος, ούτε αποτελεί εξαίρεση. Οι εφημερίδες και τα κανάλια έχουν γεμίσει αυτές τις μέρες από συζητήσεις και σενάρια -για τη διάλυση του Ευρώ, για την αποπομπή των χωρών του Νότου από την Ευρωζώνη, για την επιστροφή της Γερμανίας στο Μάρκο, για την δημιουργία δύο νομισματικών ζωνών  και ότι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς.

Θα καταφέρει να σταθεί η Σύνοδος Κορυφής στο ύψος των περιστάσεων; Αν κοιτάξει κανείς όλα αυτά που γίνονται όλες αυτές τις μέρες η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα  ο καυγάς που ξέσπασε την περασμένη βδομάδα ανάμεσα στον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, τον πρόεδρο του Eurogroup και την Άνγκελα Μέρκελ, την καγκελάριο της Γερμανίας. Την περασμένη Τρίτη ο Γιούνκερ, που είναι ταυτόχρονα και πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, μίλησε δημόσια υποτιμητικά για την Μέρκελ και τους υπουργούς της. "Η σκέψη της Γερμανίας είναι κάπως απλοϊκή", είπε σε μια συνέντευξη στην γερμανική εφημερίδα Die Zeit. Η στάση της γερμανικής κυβέρνησης, συνέχισε, είναι "αντι-Ευρωπαϊκή".

Την οργή του Γιούνκερ προκάλεσε η άρνηση της Μέρκελ ακόμα και να συζητήσει την πρόταση που είχε καταθέσει, λίγες μέρες πρίν, για την έκδοση Ευρω-ομολόγων. "Η πρόταση απορρίφθηκε χωρίς καν να εξεταστεί" δήλωσε στην συνέντευξη του.

Δεν είναι η πρώτη φορά, φυσικά, που οι ηγέτες της Ευρώπης εμφανίζονται διαιρεμένοι. Πίσω από τους μύθους για την "Ευρωπαϊκή Οικογένεια" τα όργανα και οι σύνοδοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν πάντα μια αρένα συγκρούσεων που αντανακλούσαν και διαφορετικές στρατηγικές, αλλά και τα ιδιαίτερα συμφέροντα της κάθε χώρας. Αυτή τη φορά, όμως, οι έριδες έχουν ξεπεράσει κάθε όριο.

Το Λουξεμβούργο ήταν σχδόν πάντα ένας από τους στενούς συμμάχους της Γερμανίας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ο Γιούνκερ ούτε σοσιαλιστής είναι, ούτε για τις καταχρεωμένες χώρες του Ευρωπαϊκού "νότου" νοιάζεται ιδιαίτερα. Ο Γιούνκερ ανήκει στο Χριστιανικό Κοινωνικό Λαϊκό Κόμμα, ένα δεξιό κόμμα που πρόσκειται στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα -στο ίδιο κόμμα στο οποίο πρόσκειται και η Χριστιανοδημοκρατική Ενωση της Ανγκελα Μέρκελ. Πριν από μερικούς μήνες κανένας δεν θα πίστευε ότι θα εκστόμιζε ποτέ τέτοιες βαριές εκφράσεις ενάντια στην Γερμανική κυβέρνηση.

Αυτό που έχει αλλάξει μέσα σε αυτούς τους μήνες είναι η ένταση και η έκταση της κρίσης: όλοι ξέρουν ότι η ένταξη της Ιρλανδίας στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Αν η σημερινή κρίση επεκταθεί στην Πορτογαλία και την Ισπανία, την ένατη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, κανένας μηχανισμός δεν θα είναι σε θέση να την σώσει. Οι ηγέτες της Ευρώπης ξέρουν ότι θα πρέπει να αποφύγουν με κάθε θυσία αυτή την εξέλιξη -σε αυτό συμφωνούν όλοι, και ο Γιούνκερ και η Μέρκελ και ο Σαρκοζί. Το πρόβλημα είναι ότι κανένας δεν ξέρει πώς να το κάνει αυτό. Ολες οι προτάσεις που έχουν πέσει στο τραπέζι κουβαλάνε μαζί τους τρομαχτικές παρενέργειες.

Υπερχρεωμένοι

Ο Γιούνκερ και οι άλλοι οπαδοί του Ευρω-ομολόγου πιστεύουν ότι μπορούν να αποτρέψουν μια επίθεση των κερδοσκόπων στην Ισπανία ενδίδοντας στους εκβιαστικούς τους όρους: χρηματοδοτώντας ένα μέρος, τουλάχιστον, από τις δανειακές ανάγκες της χώρας με "ισχυρά" ομόλογα που θα έχουν την εγγύηση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, το πρόβλημα των υπερχρεωμένων χωρών του "νότου" κινδυνεύει να μεταφερθεί όχι μόνο στις κεντρικές, ισχυρές χώρες της Ευρώπης, αλλά και στο ίδιο το Ευρώ.

Ο Γιούνκερ πιστεύει ότι με τα Ευρω-ομολόγα θα μπορέσουν χώρες σαν την Πορτογαλία και την Ισπανία να δανείζονται με επιτόκια και όρους Γερμανίας. Αλλά κανένας δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα γίνει το αντίστροφο- να αρχίσει να δανείζεται η Γερμανία με όρους και επιτόκια Ελλάδας ή Ιρλανδίας. Μέσα στον ένα μήνα που έχει μεσολαβήσει από το ξέσπασμα της Ιρλανδικής κρίσης τα επιτόκια των 10ετών ομολόγων του Γερμανικού Δημοσίου έχουν αυξηθεί 27% πάνω -από 2.4% στις 8 Νοέμβρη στο 3% σήμερα. Στην Σύνοδο της Πέμπτης/Παρασκευής οι ηγέτες της Ευρώπης συμφώνησαν εκ των προτέρων να μην κάνουν καν καμιά αναφορά στα Ευρω-ομόλογα που θα μπορούσαν να ερεθίσουν τις "αγορές".

Αλλά και η πρόταση της Μέρκελ (που έχει τώρα και την στήριξη του Σαρκοζί) για την δημιουργία ενός μηχανισμού ελεγχόμενης χρεοκοπίας για τα νέα δάνεια των ευρωπαϊκών χωρών και την συμμετοχή των ιδιωτών-επενδυτών τόσο στις "ζημιές" όσο και στην διαδικασία επιβολής των μέτρων στις χώρες που θα κάνουν χρήση του μηχανισμού έχει εξίσου επικίνδυνες παρενέργειες. Και αυτό φάνηκε ανάγλυφα στην περίπτωση της Ιρλανδίας: αυτό που πυροδότησε την κρίση ήταν η ανακοίνωση της Γερμανικής πρότασης. Η Μέρκελ έτρεξε αμέσως να διαβεβαιώσει τους "επενδυτές" ότι η πρότασή της αφορά μόνο τα νέα δάνεια -αλλά το κακό είχε ήδη γίνει: τα spread της Ιρλανδίας απογειώθηκαν τινάζοντας κάθε ελπίδα χρηματοδότησης του νέου προϋπολογισμού από τις "αγορές" στον αέρα. Η Γερμανία, παρά την σκληρή στάση που φαίνεται να κρατάει η Μέρκελ απέναντι στις υπερχρεωμένες οικονομίες, δεν μπορεί να αντέξει μια χρεωκοπία του Ευρωπαϊκού νότου. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα δημόσια χρέη. Η Γερμανία έχει γίνει, μέσα στα προηγούμενα 15 χρόνια, όχι μόνο το εργοστάσιο αλλά και η τράπεζα της Ευρώπης: η γερμανική βιομηχανία γέμιζε για χρόνια την Ευρώπη με αυτοκίνητα, τηλεφωνικά κέντρα, σιδηροδρόμους, γεννήτριες και αεροδρόμια που πληρώνονταν με δανεικά από τις γερμανικές τράπεζες. Σήμερα ο πλανήτης χρωστάει στις γερμανικές τράπεζες σχεδόν ένα τρισεκατομμύριο Ευρώ. Αν καταρρεύσει ακόμα και μια μικρή οικονομία, σαν την Ελλάδα (με ένα καθαρό εξωτερικό χρέος περίπου 200 δισεκατομμυρίων Ευρώ) ή την Ιρλανδία (καθαρό εξωτερικό χρέος 110 δις Ευρώ), θα συμπαρασύρει, σχεδόν με βεβαιότητα μαζί της στον πάτο και την Γερμανία. Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα, με απλά λόγια.

Τι απομένει; Η προσευχή και η αναμονή για τις καλύτερες μέρες που ίσως έρθουν κάποτε. Και ταυτόχρονα η προσπάθεια να φορτώσουν τα σπασμένα της κρίσης πάνω στους εργάτες και τους φτωχούς. Και η ελπίδα ότι θα δελεάσουν τις αγορές με τα πιο ανάλγητα νεοφιλελεύθερα μέτρα που μπορούν να φανταστούν -ακόμα και αν αυτό έχει σαν συνέπεια την μείωση της ζήτησης και το βάθεμα της ύφεσης. Κόψαμε το 10% των μισθών. Και απολύσαμε χιλιάδες υπαλλήλους. Κλείσαμε και τα νοσοκομεία. Θα αγοράσετε τώρα τα ομόλογά μας; Με τέτοια επιτόκια, άλλωστε, είναι σκέτη ευκαιρία!