Κινηματογράφος - Η “Αναπαράσταση” του Αγγελόπουλου ξανά στις αίθουσες

Υψηλά και ακατάληπτα νοήματα; Κάθε άλλο. Το στόρι της «Αναπαράστασης» βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία που είχε συμβεί παλαιότερα στο ορεινό χωριό Τυμφαία της Ηπείρου: Ένας μετανάστης επιστρέφει μετά από χρόνια απουσίας στη Γερμανία στο σπίτι του. Το χωριό ερημωμένο, τα παιδιά του δεν τον αναγνωρίζουν, η γυναίκα του, Ελένη, αμήχανη. Μετά από λίγες μέρες, μαζί με τον εραστή της, αγροφύλακα του χωριού τον σκοτώνουν με τριχιά στο λαιμό και θάβουν το πτώμα του στον κήπο, σκηνοθετώντας μια νέα αναχώρησή του για τη Γερμανία. Στο χωριό όμως κανείς δεν πιστεύει ότι ο μετανάστης ξαναέφυγε, έτσι σύντομα καταφθάνει η αστυνομία και φυσικά οι δημοσιογράφοι. Οι δολοφόνοι εραστές δεν αργούν να ομολογήσουν.

Ο Αγγελόπουλος δε θέλησε να κάνει ένα αστυνομικό - δικαστικό δράμα, ούτε καν μια κοινωνιολογική ανάλυση για την ελληνική επαρχία. Η κατάληξη των δολοφόνων είναι γνωστή. Όμως τι τους οδήγησε ως εκεί; Σύμφωνα με τον ανακριτή, πρόκειται για μια γυναίκα «ανυπάρκτου ηθικής υποστάσεως», τόσο απλό. Η κακία βασιλεύει μέσα στους γραφικούς ορεινούς όγκους της Τύμφης…

Αλλά οι κάτοικοι του χωριού, οι 85 εναπομείναντες από τους 1250 το 1939 μιλάνε για εγκατάλειψη, για φτώχεια, για μοναξιά, ονειρεύονται να μεταναστεύσουν στη Γερμανία, στις φάμπρικες όπου «δουλεύεις 8 ώρες και μετά έχεις άλλες 16 για να ζήσεις», στο χωριό απλά δεν υπάρχεις. Δεν υπάρχει καμιά αθωότητα στη μικρή κοινωνία, στην αγνή οικογενειακή ζωή της υπαίθρου, μόνο ανία και θλίψη.  Ο αγροφύλακας και η Ελένη αναζητούν διέξοδο από την ανυπαρξία τους. Βασανίζονται από τις πράξεις τους, ουσιαστικά δεν επικοινωνούν, ούτε βέβαια μετανοούν. Ο αγροφύλακας ορκίζεται διαρκώς στα παιδιά του (φυσικά) ότι όλα τα έκανε «εκείνη». Εκείνη προσπαθεί να σηκώσει μόνη της το σταυρό του μαρτυρίου, ανεπιτυχώς.

Η απέριττη, αποστασιοποιημένη σκηνοθεσία του Αγγελόπουλου μπάζει το θεατή στον πραγματικό κόσμο των πρωταγωνιστών, όχι για να συγκινηθεί και να τους συμπαθήσει, αλλά για να καταλάβει την τραγικότητά τους. Φυσικά και υπάρχει ηθικό ζήτημα, όχι όμως στο μονοδιάστατο επίπεδο του ανακριτή που βιάζεται να κλείσει την κωλοϊστορία και να επιστρέψει στη βάση του. Οι δολοφόνοι συλλαμβάνονται, τα παιδιά της Ελένης θα πάνε στο ορφανοτροφείο τα μικρά, παραδουλεύτρα στα Γιάννινα η μεγάλη, το σπίτι τους θα σφραγιστεί. Μαυροφορεμένες γυναίκες καταδιώκουν το αστυνομικό καμιόνι που τους παίρνει με αλαλαγμούς και κατάρες. Τελευταίο πλάνο η κλεισμένη εξώπορτα του σπιτιού.

Η «Αναπαράσταση» είναι μια από τις ταινίες που άλλαξαν τον τρόπο που βλέπει κανείς σινεμά…