Η ίδρυση της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ συνδέεται με το επαναστατικό κύμα που απλώθηκε από τη Ρωσία στη Γερμανία.
Ο ιστορικός του εργατικού κινήματος Δημήτρης Λιβιεράτος μίλησε στον Γιώργο Πίττα.

Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα η εργατική τάξη της Eλλάδας είχε αρχίσει και μεγάλωνε και για τα μέτρα του πληθυσμού το δυναμικό της ήταν πολύ μεγάλο. Η ΓΣΕΕ ιδρύεται το 1918 αλλά προηγουμένως υπήρχαν μεγάλα εργατικά κέντρα, όπως ήταν του Βόλου, της Λάρισας, της Κέρκυρας, σε πολλά μέρη της Ελλάδας που είχαν κάνει πολλές κινητοποιήσεις. Και βέβαια υπήρχε ένα προλεταριάτο που έλεγε, χωρίς να ντρέπεται, πως είναι προλεταριάτο: Μηχανουργοί, ναυτικοί, ηλεκτρολόγοι, εμποροϋπάλληλοι, λιθογράφοι, όλα τα παλιότερα και νέα επαγγέλματα.

Τα εργατικά κέντρα είχαν οργανώσει μεγάλες απεργίες στην Πάτρα, την Καβάλα, τον Βόλο, στον οποίο λαμβάνουν χώρα τα γεγονότα του 1910, η πανεργατική απεργία με τον Θωμά Αποστολίδη. Υπήρχε το σοσιαλιστικό κίνημα στη Θεσσαλονίκη στην οποία ήταν ηγέτης ο Μπεναρόγια που ήταν ένα εργατικό στη σύνθεση κίνημα, υπήρχαν πολλές κινήσεις και είχε ωριμάσει το αίτημα να φτιαχτεί η γενική συνομοσπονδία. Το ΣΕΚΕ δημιουργήθηκε μια βδομάδα μετά την ΓΣΕΕ και πολλοί αντιπρόσωποι που ήταν στην συνομοπονδία πήγαν και στο συνέδριο του νέου κόμματος. 

Το 1918 ο Βενιζέλος που ήταν στην εξουσία, παρά την εχθρική του στάση απέναντι στην Αριστερά και την τρομοκρατία που εφάρμοζε, ήταν υποχρεωμένος να κάνει τότε την παραχώρηση να υπάρξει η ΓΣΕΕ αλλά και το ΣΕΚΕ. Το 1919 θα γινόταν η διεθνής συνδιάσκεψη των Βερσαλιών για τη μοιρασιά του κόσμου και ο Βενιζέλος ήθελε να δείξει πόσο «δημοκρατικό» είναι το καθεστώς του, ότι έχει υποστήριξη και από τους συνδικαλιστές κλπ. Ο Βενιζέλος είχε μια παράταξη με επικεφαλής τον Μαχαίρα που ήταν δυνατή στον Πειραιά και νόμιζε ότι θα μπορούσαν να κάνουν στην άκρη το ΣΕΚΕ αλλά αυτό δεν συνέβη καθώς όλα τα άλλα εργατικά κέντρα, συγχρόνως με το ΣΕΚΕ, διοργανώναν απεργίες και επιτροπές. 

 Υπήρχε αλληλλοσύνδεση τότε, ήταν τόσο στενή η σχέση ώστε κάποιος που γραφόταν σαν μέλος στην συνομοσπονδία καταγραφόταν και σαν συμπαθών ή μέλος του ΣΕΚΕ. Εφάρμοζαν βέβαια το ενιαίο μέτωπο οργανώνοντας κοινές απεργίες και αγώνες όλης της εργατικής τάξης μαζί με τους εργάτες που προέρχονταν από τους βενιζελικούς και το Λαϊκό κόμμα και είτε ήταν μειοψηφία είτε έλεγχαν κάποια σωματεία.

Ερ: Ποια είναι η στάση του ΣΕΚΕ απέναντι στη συμμετοχή του Βενιζέλου στα σχέδια των ιμπεριαλιστών με την ελληνική εκστρατεία στη Μικρά Ασία; Τι ρόλο παίζει η Οκτωβριανή επανάσταση και οι μπολσεβίκοι;  

Η δημιουργία του ΣΕΚΕ και της ΓΣΕΕ αμέσως σήμανε φοβερές εργατικές κινητοποιήσεις που συνδυάστηκαν με το αντιπολεμικό κίνημα. Στις 2 του Μάη του 1919 αποβιβάστηκαν οι ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις στη Μικρά Ασία και άρχισε αυτή η καταστροφική εκστρατεία στην οποία το ΣΕΚΕ εναντιώθηκε από την πρώτη στιγμή υιοθετώντας την διεθνιστική θέση του επαναστατικού ντεφετισμού, απαιτώντας να γυρίσουν τα στρατεύματα πίσω στην Ελλάδα. Υπήρχαν άνθρωποι τότε που υπηρετούσαν ασταμάτητα δέκα ολόκληρα χρόνια από το 1912, είχαν τσακιστεί οι ίδιοι και οι οικογένειές τους, είχαν πουλήσει τα χωράφια τους. 

Το 1920 έγινε το μεγάλο αντιπολεμικό συλλαλητήριο που ήταν επικεφαλής το ΣΕΚΕ αλλά συμμετείχαν όλοι όσοι ήταν ενάντια στον πόλεμο, ανάμεσά τους και οι οπαδοί του Λαϊκού κόμματος. Παρά τις πολεμικές συνθήκες γίνονταν απεργίες. Οι σιδηροδρομικοί έκαναν μια τεράστια απεργία μέχρι που στο τέλος τους επιστράτευσαν και τους έστειλαν φαντάρους στο μέτωπο. Στην ιστορία έχει μείνει η απεργία της ομοσπονδίας των ηλεκτροτεχνιτών το Νοέμβριο του 1919 που βύθισε στο σκοτάδι την Βουλή διακόπτοντας τις εργασίες της. 

Ταυτόχρονα το ΣΕΚΕ δημιουργούσε οργανώσεις στο μέτωπο στο πεζικό, στο ναυτικό. Μετέφεραν παράνομα τον εργατικό τύπο στη Σμύρνη ενώ οι φαντάροι έβγαζαν εκεί τις δικές τους εφημερίδες ενάντια στον πόλεμο ανά συντάγματα και μεραρχίες. Ο Παντελής Πουλιόπουλος, 19 χρονών τότε, τέλειωσε την δικηγορία και τον πήραν στο μέτωπο στρατιώτη, στη Σμύρνη, όπου η οργάνωση είχε διακόσια μέλη. Επειδή ήταν κατά του πολέμου, συνελήφθη. Θα τον πέρναγαν στρατοδικείο και θα τον τουφεκίζαν αν στο μεταξύ δεν κατέρρεε το μέτωπο. 

Καθοριστικό ρόλο στην ίδρυση και στην ανάπτυξη του ΣΕΚΕ παίζουν οι εργατικές  επαναστάσεις που γίνονται το 1917 στη Ρωσία και ακολουθούν το 1918 η Γερμανία και άλλες χώρες της Ευρώπης. Το 1920 στο 2ο συνέδριο του ΣΕΚΕ γίνεται η προσχώρηση στην νεοσύστατη Γ’ Διεθνή διακηρύσσοντας σαν στόχο επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού ενώ όσοι ήταν προσκολλημένοι στην Β’ Διεθνή αποχωρήσανε. Η Οκτωβριανή επανάσταση είχε γίνει το ιδεώδες, γέννησε ελπίδες για τους εργάτες της Ελλάδας και όλου του κόσμου.

Στο παράδειγμα που θα σου πω η σύνδεση ήταν και άμεση. Τον Ιανουάριο του 1919 ο Βενιζέλος έστειλε ένα σώμα στρατού στον πλευρό των ιμπεριαλιστών να πολεμήσουν την επανάσταση και τους μπολσεβίκους στην Ουκρανία. Μέσα σε δύο-τρεις μήνες αναγκάστηκε να τους φέρει πίσω. Οι μπολσεβίκοι εφάρμοσαν μια  επαναστατική τακτική, συνελάμβαναν αιχμαλώτους, τους οποίους και άφηναν να κυκλοφορούν ελεύθεροι, ενώ Έλληνες της Ρωσίας που ήταν στους μπολσεβίκους τούς μιλούσαν για την επανάσταση, το εργατικό κράτος και τους εξηγούσαν  ότι δεν είχαν συμφέρον να χτυπάνε τα αδέλφια τους. Εκείνοι επιστρέφοντας στις μονάδες τους μετέφεραν αυτό το κλίμα. Ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να τους πάρει και να τους πάει στη Ρουμανία για να τους «επανεκπαιδεύσει» προκειμένου να τους στείλει στη Σμύρνη.

Ερ: Ποιος ήταν ο ρόλος του οργανωμένου εργατικού κινήματος και του νεοσύστατου κόμματος στα χρόνια που ακολούθησαν και τί μήνυμα μας στέλνουν σήμερα εκατό χρόνια μετά;

Μετά την κατάρρευση του μετώπου στη Μικρά Ασία, είχαμε δύο νέα στοιχεία, τους παλαιούς πολεμιστές και τους πρόσφυγες. Ο Πουλιόπουλος και άλλα στελέχη της Αριστεράς αποφάσισαν να φτιάξουν μια οργάνωση των παλαιών πολεμιστών που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ελλάδα, που μπήκαν μπροστά για το εργατικό και το αγροτικό ζήτημα καθώς επικρατούσε εξαθλίωση. 

Μέσα σε αυτήν την συγκυρία το ΣΕΚΕ, που ακόμη είναι νόμιμο, μεγαλώνει ραγδαία. Αλλά αυτό τρομάζει την άρχουσα τάξη που επιστρέφει στην πολιτική της τρομοκρατίας. Το 1923 γίνεται η απεργία στον Πειραιά και, με δημοκρατική κυβέρνηση υποτίθεται Πλαστήρα-Γονατά, χτύπησαν τους απεργούς αφήνοντας 11 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες. Έφτασαν, για μια και μοναδική φορά στην ιστορία της, να απαγορέψουν για τρεις μήνες τη λειτουργία της ΓΣΕΕ. Από εκεί και πέρα αρχίζει μια μεγάλη περίοδος διώξεων μέχρι που φτάνουμε στο ιδιώνυμο το 1929.

Από το 1,5 εκατομμύριο των προσφύγων που έφτασαν στην Ελλάδα, αρχικά κυρίως γυναικόπεδα, το 30% πέθανε μέσα στα πρώτα χρόνια λόγω των αθλίων συνθηκών. Οι γυναίκες, και μετά οι άντρες, μπήκαν στα εργοστάσια, οι πρόσφυγες ήταν μια ευκαιρία φθηνού εργατικού δυναμικού για τον ελληνικό καπιταλισμό. Μετά τις συμφωνίες του Βενιζέλου με την Τουρκία το 1930, αυτός ο κόσμος, που αρχικά είχε την αυταπάτη ότι με τον Βενιζέλο κάποια στιγμή θα γυρίσει πίσω, άρχισε να στρέφεται προς το σοσιαλιστικό κίνημα. 

Αυτό είχε τεράστια επίδραση στην εξέλιξη του εργατικού κινήματος. Και στους αγώνες μέχρι το 1936 και κυρίως στην περίοδο της αντίστασης, όπου έγιναν η σπονδυλική στήλη του κινήματος. Στην Θεσσαλονίκη του 1936 είχαμε μια πανεργατική εξέγερση και μια τριήμερη απεργία, που ήταν κάτι το πρωτοφανές. Εκεί έχασε την ευκαιρία το κομμουνιστικό κόμμα, στου οποίου την ηγεσία ήδη από το 1931 με τον Ζαχαριάδη έχει επικρατήσει η σταλινική πτέρυγα που ακολουθεί τις επιταγές του Στάλιν και της ΕΣΣΔ. Κυρίαρχος ήταν ο ρόλος ξανά του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς στο αντιστασιακό κίνημα στην κατοχή. Το εργατικό ΕΑΜ και ύστερα από λίγους μήνες και η πανυπαλληλική επιτροπή δημιουργήθηκαν πριν από το ΕΑΜ. 

Έναν αιώνα τώρα το εργατικό κίνημα και η Αριστερά έχουν παίξει και παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των πραγμάτων. Το σπουδαίο και ελπιδοφόρο στη σημερινή εποχή της κρίσης είναι ότι ενώ δεχόμαστε μια συνεχή επίθεση να διαλύσουν τις εργατικές κατακτήσεις και μαζί να τσακίσουν τα συνδικάτα, η εργατική τάξη κινητοποιείται, αντιστέκεται, διεκδικεί. Τα εκατό χρόνια από την ίδρυση της ΓΣΕΕ βαραίνουν σήμερα στην ιστορία γιατί δείχνουν το συνεχές αυτού του κινήματος. Είναι η συνέχεια της εργατικής τάξης και των αγώνων της ό, τι και να γίνει, ό,τι δοτές ή συμβιβασμένες ηγεσίες και να έχουν περάσει - αν και υπήρξαν και κάποιες που αντιστέκονταν όπως το 1985 που πήγε ο Αντρέας να εφαρμόσει το άρθρο για τις απεργίες και η ΓΣΕΕ έσπασε. Σήμερα βρισκόμαστε ξανά μπροστά σε νέους γύρους κινητοποιήσεων της εργατικής τάξης.

Διαβάστε επίσης

Θα τα βρείτε στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο