Το αλφαβητάρι του Μαρξισμού: Α όπως Aπεργία

"Σε μια κοινωνική κατάσταση που εδράζεται πάνω στον ανταγωνισμό των τάξεων, αν θέλουμε να εμποδίσουμε την Δουλεία, τόσο στην ουσία όσο και στο όνομα, πρέπει να αποδεχτούμε τον πόλεμο".

Ο "πόλεμος" για τον οποίο μιλάει ο Μαρξ στο παραπάνω απόσπασμα ήταν η "μεγάλη απεργία" που είχαν κηρύξει οι υφαντουργοί του Στόκπορτ της Βρετανίας το 1853. Λίγα χρόνια πριν, τα αφεντικά, επικαλούμενα την ύφεση, είχαν επιβάλει μια "προσωρινή" οριζόντια μείωση 10% στους μισθούς των εργαζομένων -"για να μην κλείσουν τα εργοστάσια".

Η ύφεση πέρασε αλλά -τι παράξενο- οι εργοδότες ξέχασαν τις υποσχέσεις τους και τα μεροκάματα έμεναν κουτσουρεμένα. Τον Μάρτη του 1853 πάνω από 30.000 υφαντουργοί κατέβηκαν σε απεργία. "Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων”, έγραφε ο Μαρξ, “οι εργαζόμενοι επικαλούνταν το δικαίωμά τους να μοιραστούν την ευημερία της χώρας και ιδιαίτερα την ευημερία των εργοδοτών τους".

Τα αφεντικά εξαγριώθηκαν. Από τις στήλες των εφημερίδων οι Πρετεντέρηδες της εποχής, κατηγορούσαν τους εργάτες για "κομμουνισμό". Οι εργάτες, βέβαια, πεινούσαν -πεινούσαν κυριολεκτικά. Αυτό το παραδέχονταν ακόμα και οι φιλελεύθερες εφημερίδες, σαν την Sunday Times. "Κοιτώντας τις σημερινές τιμές των βασικών αγαθών", έγραφε, "κανένας δεν μπορεί να πει ότι το αίτημα της αύξησης είναι παράλογο". Δεν ήταν παράλογο από την ανθρωπιστική σκοπιά, εννοείται. Γιατί από την επιστημονική, από την σκοπιά της πολιτικής οικονομίας το αίτημα ήταν ολοκληρωτικά παράλογο: τα μεροκάματα, έλεγαν τα αφεντικά, επικαλούμενα τις θεωρίες του 'Άνταμ Σμιθ, καθορίζονται από το αόρατο χέρι της αγοράς. Τι σχέση έχουν η τιμή του ψωμιού ή η πείνα με τις καμπύλες της προσφοράς και της ζήτησης;

Οι θεωρίες αυτές επηρέαζαν και την αριστερά της εποχής. Ακόμα και ο αναρχικός Προυντόν ήταν αντίθετος με τις απεργίες. Οι απεργίες και οι αυξήσεις, έλεγε, το μόνο που θα φέρουν, είναι μια κατάσταση ελλείψεων και γενικευμένης ανέχειας:

“Είναι αδύνατο, διακηρύττω, οι απεργίες που συνοδεύονται από μια αύξηση στα μεροκάματα, να μην καταλήξουν σε μια γενικευμένη αύξηση στις τιμές: αυτό είναι τόσο βέβαιο όσο και το ότι δυο συν δυο κάνουν τέσσερα”.

Ο Μαρξ γελοιοποίησε τον Προυντόν στο βιβλίο του η “Αθλιότητα της Φιλοσοφίας”. “Εκτός από το ότι δυο συν δυο κάνουν τέσσερα” όλα τα άλλα είναι λάθος, έγραφε. Οι απεργίες έχουν διπλή σημασία για τους εργάτες. Πρώτον, με την απεργία οι εργάτες επηρεάζουν την αναλογία με την οποία μοιράζονται μεταξύ τους το προϊόν της εργασίας οι τάξεις -αυξάνουν τα μεροκάματα σε βάρος των κερδών. Από αυτό δεν κερδίζουν μόνο οι ίδιοι οι εργάτες που απεργούν: κερδίζει όλη η εργατική τάξη, γιατί η μείωση των κερδών πιέζει τις τιμές συνολικά προς τα κάτω.

Σχολείο

Φυσικά αυτές οι κατακτήσεις δεν είναι μόνιμες: τα αφεντικά θα προσπαθήσουν, με κάθε μέσο, να πάρουν πίσω αυτά που κατάφεραν να κερδίσουν οι εργάτες. Η εργατική τάξη, όμως, δεν έχει μόνο οικονομικό όφελος από τις απεργίες. Η απεργία είναι “σχολείο” για την εργατική τάξη -και αυτό είναι το δεύτερο στοιχείο που κάνει τη απεργία σημαντική για τους εργάτες.

“Για να εκτιμήσουμε σωστά την αξία των απεργιών και των εργατικών ενώσεων”, έγραφε το 1853, υπερασπιζόμενος τους απεργούς του Στόκπορτ, “δεν πρέπει να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να τυφλωθούν από την φαινομενική ασημαντότητα των οικονομικών τους αποτελεσμάτων αλλά να κρατήσουμε, πάνω από όλα την προσοχή μας πάνω στις ηθικές και τις πολιτικές τους συνέπειες... Οι συνεχείς αντιπαραθέσεις ανάμεσα στα αφεντικά και τους εργάτες είναι... το απαραίτητο μέσο για την διατήρηση του πνεύματος των εργαζόμενων μαζών, για την ένωσή τους σε μια μεγάλη ομοσπονδία ενάντια στις καταπατήσεις των κυρίαρχων τάξεων και για την αποτροπή της μετατροπής τους σε ένα παθητικό, επιπόλαιο, λιγότερο ή περισσότερο καλοταϊσμένο όργανο της παραγωγής”. Για την αποτροπή της επιστροφής σε μια κατάσταση Δουλείας, με άλλα λόγια.

Ο Μαρξ αποκαλούσε την εργατική τάξη τον ιστορικό νεκροθάφτη του καπιταλισμού. Οι εργάτες, έλεγε, έχουν την ικανότητα να ανατρέψουν το σημερινό σύστημα και να βάλουν στην θέση του μια νέα κοινωνία ισότητας και ελευθερίας που δεν θα στηρίζεται στο ανταγωνισμό και την πείνα. Την ικανότητά της αυτή η εργατική τάξη δεν την αποκτάει ούτε από τα βιβλία, ούτε από την “κατήχηση” των επαναστατών: την κατακτάει μόνη της μέσα από τους καθημερινούς της αγώνες.

Η απεργία δεν είναι απλά και μόνο ένα δυνατό όπλο στα χέρια της εργατικής τάξης ενάντια στην εκμετάλλευση και την φτώχεια. Η απεργία είναι το μαγικό ραβδί που μεταμορφώνει “της γης τους κολασμένους” σε πρωταγωνιστές της ιστορίας.