Άλεξ Καλλίνικος: Ο αμερικάνικος γκρεμός

Ο Ομπάμα και οι Ρεπουμπλικάνοι κατέληξαν τελικά σε μια συμφωνία την περασμένη βδομάδα μπροστά στον κίνδυνο του “δημοσιονομικού γκρεμού”. Ακόμη και η διστακτική υπόσχεση του Ομπάμα ότι θα έμπαινε φόρος σε όσους βγάζουν πάνω από 200 χιλιάδες δολάρια το χρόνο, κατέληξε τελικά σε φόρο μόνο σε όσους βγάζουν πάνω από 400 χιλιάδες δολάρια.

Παράλληλα, για τους εργαζόμενους καταργείται η μείωση 2% που απολάμβαναν στις ασφαλιστικές εισφορές τους τα τελευταία δύο χρόνια. Ο φόρος εισοδήματος παραμένει σταθερός για τους φτωχούς, ενώ για τους πλούσιους έχει μειωθεί 5% την τελευταία 10ετία. Τα επιδόματα ανεργίας παίρνουν ένα χρόνο παράταση, όμως μακροπρόθεσμα μειώνονται. Από τις 99 βδομάδες, το ανώτατο όριο επιδόματος ανεργίας πέφτει στις 73 βδομάδες. Στο μεταξύ, υπάρχουν και άλλοι γκρεμοί στο άμεσο μέλλον. Στα μέσα Φλεβάρη το αμερικάνικο δημόσιο χρέος θα ξεπεράσει ξανά το νομοθετημένο όριο και θα χρειαστεί νέα συμφωνία. Ενώ το Μάρτη, θα πρέπει να υλοποιηθούν οι περικοπές στο κοινωνικό κράτος. Ο Άλεξ Καλλίνικος εξηγεί την ουσία του “δημοσιονομικού γκρεμού” στο παρακάτω άρθρο που γράφτηκε λίγο πριν επιτευχθεί η συμφωνία.


Θα πέσει η αμερικάνικη οικονομία στον “δημοσιονομικό γκρεμό”; Ό,τι κι αν συμβεί, η συγκεκριμένη κρίση αποτυπώνει την πολιτική παράλυση που επικρατεί στις ΗΠΑ. Η παράλυση αυτή γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή αν σκεφτεί κανείς ότι και ο Μπαράκ Ομπάμα και οι Ρεπουμπλικάνοι αντίπαλοί του στο Κονγκρέσσο είναι εντελώς ταγμένοι υπέρ του νεοφιλελευθερισμού.


Η ιστορία ξεκινάει τον Ιούλη του 2011. Οι Ρεπουμπλικάνοι έχοντας σαρώσει στις εκλογές για το Κονγκρέσσο με τη βοήθεια του Κινήματος “Πάρτι του Τσαγιού”, αρνήθηκαν να αυξηθεί νομοθετικά το όριο του ομοσπονδιακού δημόσιου χρέους. Πολλοί απο τους πιο ακραίους Ρεπουμπλικάνους είναι τόσο πεισμένοι ότι το “υπερβολικό κράτος” είναι ο εχθρός, ώστε ήθελαν να οδηγήσουν τις ΗΠΑ να κηρύξουν χρεοκοπία έναντι των δανειστών τους.

Επρόκειτο για μια πολλαπλώς ηλίθια σκέψη. Ένας λόγος είναι ότι, όπως το διατύπωσε ο πρώην επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Άλαν Γκρίνσπαν, “οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αποπληρώσουν κάθε πιθανό τους χρέος επειδή μπορούμε πάντα να τυπώνουμε το απαραίτητο χρήμα.” Το δολάριο είναι το βασικό αποθεματικό νόμισμα του κόσμου και για όσο καιρό οι υπόλοιποι θα είναι πρόθυμοι να το δέχονται, οι ΗΠΑ θα μπορούν να καλύπτουν τα δάνειά τους.

Ούτε ισχύει πως το αμερικανικό χρέος είναι μη-βιώσιμο. Ο μαρξιστής οικονομολόγος Τζον Γουΐκς υπολόγισε πως “Αν αφαιρέσουμε το ποσό που το κράτος χρωστάει στον εαυτό του (περίπου 40% του συνολικού), το αμερικάνικο δημόσιο χρέος είναι μικρότερο ως αναλογία του ΑΕΠ από κάθε άλλη μεγάλη αναπτυγμένη χώρα. Μάλιστα, είναι τόσο χαμηλό ώστε δεν αποτελεί πρόβλημα.”

Αυτό που είναι αλήθεια είναι πως το έλλειμμα του προϋπολογισμού, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα σε αυτά που δαπανά το αμερικάνικο κράτος και αυτά που εισπράττει από τους φόρους- έχει αυξηθεί μέσα στα λίγα τελευταία χρόνια. Η βασική αιτία είναι η μεγάλη ύφεση του 2008-2009 και η αναιμική “ανάκαμψη” που ακολούθησε, καθώς οι καταβολές φόρων έπεσαν την ίδια στιγμή που το κοινωνικό κράτος, ακόμη και ένα κοινωνικό κράτος όπως το αμερικάνικο, χρειαζόταν να δαπανήσει περισσότερα για να στηρίξει το μεγάλο αριθμό των ανέργων. Αυτές οι δαπάνες ήταν θετικές. Αν η αμερικάνικη κυβέρνηση δεν είχε δανειστεί και δεν δαπανούσε περισσότερο, η ύφεση θα ήταν ακόμη χειρότερη και η ανάκαμψη ακόμη πιο αδύναμη.

Στην Ευρώπη όπως και στην Αμερική, οι σούπερ πλούσιοι, τα ΜΜΕ τους και οι πολιτικοί τους κολαούζοι τα έχουν πάει πολύ καλά στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού. Αυτή η συμμαχία έχει αποφασίσει ότι το έλλειμμα είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα που εμποδίζει την οικονομία. Ο Ομπάμα συμφωνεί με τους Ρεπουμπλικάνους πάνω σε αυτό. Έτσι, ξεπέρασε την κρίση χρέους τον Ιούλη του 2011 συμφωνώντας σε μια σειρά αυξήσεων στους φόρους και περικοπών στις δαπάνες, οι οποίες θα τίθονταν σε ισχύ αυτόματα τη φετινή Πρωτοχρονιά. Ο μόνος τρόπος για να μην υλοποιηθεί αυτή η απόφαση ήταν να αποφασίσει το Κονγκρέσσο μια άλλη δέσμη μέτρων για να περιοριστεί το έλλειμμα.

Αυτές οι αυτόματες αυξήσεις και περικοπές είναι ο λεγόμενος δημοσιονομικός γκρεμός. Αν εφαρμοστούν θα αφαιρούσαν περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια από την οικονομία, κάπου 2% του εθνικού εισοδήματος. Παρόλο που τα αποτελέσματά τους θα γίνονταν αισθητά σταδιακά, το πιθανότερο ήταν ότι θα έριχναν τις ΗΠΑ ξανά σε ύφεση.

Περιορισμός του κοινωνικού κράτους

Ως διέξοδο, ο Ομπάμα επέμενε σε μια μάλλον συμβολική αύξηση φόρων για αυτούς που βγάζουν πάνω από 200 χιλιάδες ευρώ το χρόνο. Ταυτόχρονα συμφωνεί με την επιβολή περικοπών στα πιο σημαντικά προγράμματα του κοινωνικού κράτους, δηλαδή την Κοινωνική Ασφάλιση (συντάξεις), το Μεντικέαρ (περίθλαλψη για τους ηλικιωμένους) και το Μεντικέιντ (περίθαλψη για τους φτωχούς). Αυτό το πακέτο εκφράζει πιθανώς στις επιθυμίες του πυρήνα των μεγάλων αμερικάνικων επιχειρήσεων. Σημαίνει μεγαλύτερο περιορισμό, αλλά όχι κατάργηση, του αμερικάνικου κοινωνικού κράτους. Οι εργαζόμενοι και οι φτωχοι θα συνεχίσουν να πληρώνουν την κρίση.

Όμως, πολλοί Ρεπουμπλικάνοι αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αύξηση φόρων. Λίγο πριν τα Χριστούγεννα, γελοιοποίησαν τον Ρεπουμπλικάνο πρόεδρο του Κονγκρέσσου, Τζον Μπέινερ, αρνούμενοι να υποστηρίξουν τη συμβιβαστική του πρόταση. Η επίτευξη συμφωνίας έγινε ακόμη πιο δύσκολη. Όταν το Κονγκρέσσο αρχικά απέρριψε τη διάσωση των τραπεζών το 2008, οι χρηματαγορές τρελάθηκαν. Οι σχολιαστές προέβλεπαν τώρα πως κάτι τέτοιο θα ξαναγίνει και έτσι ο Ομπάμα και οι Ρεπουμπλικάνοι θα αναγκαστούν να συμβιβαστούν.

Αναμφίβολα, η πραγματικότητα με κάποιο τρόπο θα επιβληθεί πάνω στους αντιμαχόμενους πολιτικούς. Αλλά αυτό που είναι σίγουρο είναι πως η εργατική τάξη των ΗΠΑ δεν εκπροσωπείται από κανέναν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.