Η Αριστερά
Εκδηλώσεις 1956-2016 Ένας κόσμος σε αναβρασμό: Διδάγματα από τότε για το σήμερα

ΑΣΟΕΕ 30 Οκτώβρη. Στιγμιότυπο από την τελική συζήτηση “Η Αριστερά, 60 χρόνια αγώνες”

Μιλήσαμε για τις εξελίξεις το 1956 σε όλο τον κόσμο εκτός από την Ελλάδα. Όταν λέμε ότι σήμερα θέλουμε να χτίσουμε μια νέα Αριστερά στην Ελλάδα, σε αυτό συμμετέχουν και τα παιδιά του ’56, που κάποιοι είμαστε εδώ σήμερα. Στη νέα αυτή Αριστερά δεν είναι μόνο το νέο κομμάτι, αλλά κι εκείνο που έχει τις εμπειρίες από εκείνες τις μάχες της δεκαετίας του ’50 και ειδικά το 1956. 

Να μείνουμε σε αυτή τη χρονιά. Τα πράγματα δεν ήταν διαφορετικά στην Ελλάδα, ούτε εδώ ήταν «ήρεμα». Η διαολεμένη αυτή χρονιά ξεκίνησε με την αναμέτρηση των εκλογών του Φλεβάρη του 1956 ανάμεσα στο κόμμα της κυρίαρχης τάξης και την Αριστερά. Από τη μια πλευρά σούμπιτη η κυρίαρχη τάξη με το νέο κόμμα της την ΕΡΕ, την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση, με αντιλήψεις τάχα ευρωπαϊκές που θα σηματοδοτούσε μια καινούργια Ελλάδα και το τέλος του εμφυλίου. Αρχηγός ο Κωσταντίνος Καραμανλής νέο τσικό της δεξιάς, των ανακτόρων, του στρατού, των αμερικάνων. Και από την άλλη η Δημοκρατική Ένωση που ήταν η ΕΔΑ και η συνεργασία της με όλα τα κομμάτια που νωρίτερα είχαν συνεργαστεί με το ΕΑΜ. 

Η Δημοκρατική Ενωση βγήκε πρώτη με 48% και η ΕΡΕ πήρε 47%. Αλλά δεν μπόρεσε να φτιάξει κυβέρνηση. Η άρχουσα τάξη είχε στην κωλότσεπη τη βία και τη νοθεία και με ένα εκλογικό σύστημα το λεγόμενο «τριφασικό», όπου ενώ η ΕΡΕ ήρθε δεύτερο κόμμα πήρε την κυβέρνηση με 160 βουλευτές. Αυτή ήταν η δύναμη των από πάνω να αλλάζουν τα νούμερα, αλλά η πραγματικότητα ήταν άλλη. 

Το 1956, δεν υπήρχε μήνας που να μην υπήρχε απεργία. 330.000 εργαζόμενοι απήργησαν, διπλάσιοι από αυτούς που απήργησαν το 1955. Απεργίες σκληρές σε χώρους όπως στην κοινή ωφέλεια για να κρατικοποιηθεί γιατί ακόμα ήταν ιδιωτική, το ίδιο στις τράπεζες, και συντονισμός ανάμεσά τους. 

Δεύτερος παράγοντας τα συλλαλητήρια για το Κυπριακό. Για την ελληνική κυρίαρχη τάξη ήταν καίριο ζήτημα όσον αφορά στη γεωπολιτική της θέση στην περιοχή. Είχε γίνει μέλος του ΝΑΤΟ τέσσερα χρόνια πριν. Ήταν απαραίτητη κολώνα η Ελλάδα για την περιοχή και κομμάτι του ρόλου που είχε ήταν αν θα μπορούσε να σταματήσει την εξέγερση στην Κύπρο -αλλά και εδώ το κίνημα συμπαράστασης- ενάντια στον αγγλικό ιμπεριαλισμό. Βιαζόταν να τα βρει με τους Άγγλους σε μια συμφωνία που η Κύπρος θα έμενε κάτω από τον έλεγχο των ιμπεριαλιστών ενώ έχαναν το Σουέζ, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική.

Τρίτος παράγοντας ήταν το φοιτητικό κίνημα. Το βασικό ζήτημα ήταν η αύξηση των διδάκτρων. Όπως και σήμερα ο ελληνικός καπιταλισμός ήθελε να κάνει τα πανεπιστήμια να ανταποκριθούν στο άνοιγμα που πήγαν να κάνουν. Καινούργια κομμάτια φοιτητών, παιδιών μικρομεσαίων, αγροτών, εργατών είχαν μπει στα πανεπιστήμια και το θέμα ήταν να αυξήσουν τα δίδακτρα που ήδη υπήρχαν και να χειροτερέψουν οι όροι. Το φοιτητικό κίνημα ξεκίνησε τις καταλήψεις στις σχολές με νούμερο ένα τη Νομική. Έβαλε και το σύνθημα τρεις περίοδοι και τρεις μεταφορές. Θέλαμε εξεταστική περίοδο τον Ιούνη, τον Σεπτέμβρη, τον Γενάρη. Ήταν το αίτημα «δεν θα σας αφήσουμε να μας καθορίσετε με ποιον τρόπο θα σπουδάζουμε».

Αναγέννηση της Αριστεράς

Το 1956 είχε σαν αποτέλεσμα την αναγέννηση της αριστεράς σε όλο τον κόσμο και ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Η αριστερά ήταν πολύ δυνατή αλλά αμέσως μετά τον εμφύλιο την τσάκισαν. Κι όμως ανακάλυψαν με επώδυνο τρόπο ότι η Αριστερά ξαναγεννιέται. Αυτό ήταν η ΕΔΑ που ενώ πριν δύο χρόνια έπαιρνε 7%, 8%, το 1956 έφτασε να παίρνει 18% -20 %. Ανέβηκε σαν ρουκέτα αλλά είχε δύο μεγάλες αδυναμίες. Η πρώτη ότι ήταν φιλοσοβιετική και η δεύτερη ότι ήταν ρεφορμιστική.

Φιλοσοβιετικη σήμαινε ότι το 1956 η ΕΔΑ έλεγε για την Ουγγαρία ότι δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά παρά να επέμβει η ΕΣΣΔ απέναντι στους εξεγερμένους εργάτες και αυτό επηρέαζε αρνητικά τη δύναμη που μπορούσε να αποκτήσει η Αριστερά.  

Ρεφορμιστική αριστερά σήμαινε ότι επιδίωκε τους συμβιβασμούς σύμφωνα με το εαμικό μοντέλο. Όπως και στο ΕΑΜ, όπου στο τέλος έγινε αυτό που ήθελαν οι Σύμμαχοι (Λίβανος, Καζέρτα, Βάρκιζα) η πολιτική της ΕΔΑ ήταν παρόμοια.

Όταν ήρθαν οι εκλογές του ‘58 και η ΕΔΑ βγήκε αξιωματική αντιπολίτευση, αυτό μεταφράστηκε ότι δεν πρέπει να το γυρίσουμε σε μαχητική αντιπολίτευση, ότι «δεν μας παίρνει και να κατεβάσουμε τους τόνους».

Το 1963 με τη δολοφονία Λαμπράκη, ο κόσμος στους δρόμους ήθελε να συγκρουστεί. Η ΕΔΑ είπε στην κηδεία Λαμπράκη, ούτε ένα αντικυβερνητικό σύνθημα να μην ακουστεί, εκτός από το «ο Λαμπράκης ζει».

Στο δεύτερο συνέδριο της ΕΔΑ το 1962 (πόσο θυμίζει το δεύτερο συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ) η τοποθέτηση ήταν «να ανοίξουμε το κόμμα στο λαό». Κάθε φορά που ακούτε αυτό περιμένετε δεξιά στροφή. Σε τι μεταφράστηκε; Η ΕΔΑ έκανε τον περίφημο «ελιγμό» ότι στις εκλογές το 1964 δεν θα κατέβουμε στις μισές περιοχές και θα πάμε να ψηφίσουμε τον Γεώργιο Παπανδρέου. Έκοψε τα χέρια και τα πόδια της Αριστεράς. 

Έδωσε τη δυνατότητα στην Ένωση Κέντρου να μπει μπροστά στο «114», στο «15% για την Παιδεία», στο εργατικό που παλεύαμε να πάρουμε πίσω τη ΓΣΕΕ από το συνδικαλιστικό της Ασφάλειας. Η κορύφωση ήρθε στα Ιουλιανά το 1965. Το κίνημα διεκδικούσε να ξηλώσει το παλατιανό πραξικόπημα. Μετά από 70 μέρες, τον κόσμο τον γύρισαν πίσω και εκεί πια αρχίζει η πτώση του κινήματος.

Μάθημα

Αυτή η εικόνα έχει σημασία για το σήμερα, δεν κοιτάμε με νοσταλγία, αλλά για να πάρουμε το μάθημα. Σήμερα ο αναβρασμός, όσον αφορά και τις υποκειμενικές και τις αντικειμενικές συνθήκες είναι μεγαλύτερων διαστάσεων. Τότε δεν υπήρχε οικονομική κρίση. Σήμερα υπάρχει και δεν μπορούν να την ελέγξουν. Στη Βρετανία ψήφισαν το Brexit. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διαιωνίζεται. Αυτή είναι η εικόνα των από πάνω.

Η εικόνα των από κάτω είναι δυναμική. Οι εργάτες που απεργούν σήμερα και διαδηλώνουν είναι πολλαπλάσιοι από αυτούς που ήταν τότε. Η εργατική τάξη παγκόσμια και στην Ελλάδα είναι πολλαπλάσια. Τότε είχαμε τα πρώτα σκιρτήματα μιας νέας αριστεράς που συγκρουόταν με τις ρεφορμιστικές επιλογές, για να φτιαχτεί μετά το ‘68 μια αντικαπιταλιστική αριστερά -που και αυτή δεν συγκρίνεται με τα σημερινά, είναι μεγαλύτερη.

Η ρεφορμιστική αριστέρα είναι πολύ πιο δεξιά από τότε. Η ΕΔΑ μοιάζει επαναστατική σε σχέση με τον ΣΥΡΙΖΑ, παρόλο που δεν ήταν. Αλλά σε αντίθεση με τότε, σήμερα δεν είναι μειοψηφίες η αριστερή αντιπολίτευση, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου πέρα από το ΣΥΡΙΖΑ που θέλει να παλέψει. 

Με αυτόν τον κόσμο δίνουμε τις μάχες μαζί. Τώρα η αριστερά απ’ έξω από το ΣΥΡΙΖΑ έχει τη δυνατότητα να δουλεύει ενωτικά πάνω σε όλα τα μεγάλα μέτωπα:

Στο θέμα του μνημόνιου, έχουμε μπροστά μας την απεργία στις 24 Νοέμβρη. Στο θέμα του ρατσισμού, το κίνημα αλληλεγγύης στους πρόσφυγες είναι τεράστιο. 

Η αριστερά χτυπάει όλη μαζί και χτυπάει αποφασισμένα και δυνατά. Είμαστε πολύ πιο δυνατοί, οι από πάνω είναι πολύ αδύναμοι. Έχουμε να μάθουμε από το 1956 προχωρώντας εκεί που απαιτούν οι συνθήκες, στη νίκη. Αυτό σημαίνει να μεγαλώσουμε την αριστερά, την αντικαπιταλιστική αριστερά, να παλέψουμε η εργατική τάξη να πάρει την εξουσία, ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο, για μια άλλη κοινωνία με δυναμική τεραστίων διαστάσεων: στην εργατική δημοκρατία να έχουμε στην κορυφή των εργατικών συμβουλίων μια προσφυγοπούλα.

Μαρία Στύλλου