Διεθνή
Ισπανία: Κυβέρνηση ζόμπι

Διαδήλωση στη Βαλένθια ενάντια στις περικοπές στην Παιδεία την περασμένη βδομάδα

Έντεκα μήνες μετά τις εκλογές της 20ης Δεκέμβρη 2015 και τέσσερις μήνες μετά τις νέες εκλογές του περασμένου Ιούνη, το ισπανικό κράτος έχει πλέον κυβέρνηση, την “ολοκαίνουργια” κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι, που κυβερνάει από το 2011 και μύριζε σαπίλα ήδη πριν από τις εκλογές. 

Το ισπανικό πολιτικό σύστημα κατάφερε με νύχια και δόντια -κυριολεκτικά- να στήσει μια κυβέρνηση μετά από δυο εκλογικές αναμετρήσεις, αλλά δεν μπορεί να πανηγυρίσει την επιτυχία του, γιατί ξέρει ότι ο τρόπος με τον οποίο τα κατάφερε προμηνύει αναστάστωση πολύ γρήγορα. Στην πορεία αυτής της προσπάθειας, κατόρθωσαν να μισοδιαλύσουν το Σοσιαλιστικό Κόμμα και να μετατρέψουν τη συμμαχία Ποδέμος-Ενωμένης Αριστεράς σε επί της ουσίας αξιωματική αντιπολίτευση.

Το Λαϊκό Κόμμα του Ραχόι στήνει την νέα του κυβέρνηση με τις ψήφους των Θιουδαδάνος (“Πολίτες”, δεξιό κόμμα που πριμοδοτήθηκε από τα ΜΜΕ τα τελευταία δύο χρόνια ως πιθανή εναλλακτική απέναντι στην κρίση των δυο παλιών κομμάτων) και του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSOE). Η νέα ηγεσία του PSOE για το καλό της… πατρίδος, απείχε από την ψήφο εμπιστοσύνης, για να δώσει τη δυνατότητα στον Ραχόι να φτιάξει κυβέρνηση και να μην συνεχίσει η χώρα σε ακυβερνησία.

Όλοι παραδέχονταν ότι η κυβέρνηση του Ραχόι ήταν μια αδύναμη κυβέρνηση ήδη πριν από τις εκλογές. Και τώρα, πρέπει να συνεχίσει, επιβάλλοντας μέτρα που δεν κατάφερε να επιβάλει στα τέσσερα χρόνια που είχε την πλειοψηφία, αλλά ως κυβέρνηση κοινοβουλευτικής μειοψηφίας. Η κυβέρνηση Ραχόι αφού πέρασε μια σειρά σκληρά μέτρα στην αρχή της θητείας της -με πιο σημαντικό τον αντεργατικό νόμο που έδωσε ακόμη μεγαλύτερα περιθώρια στα αφεντικά να αλλάζουν εργασιακές σχέσεις, στη συνέχεια οι δυνατότητές της στόμωσαν, μπροστά στη γενικευμένη αντίσταση, την άνοδο της Αριστεράς, αλλά και έναν κύκλο τεράστιων σκανδάλων. 

Απώλεια

Η μακροσυρτή κρίση των δύο μεγάλων κομμάτων μεταφράζεται σε απώλεια εννιά εκατομμυρίων ψήφων από το 2008 ως τις εκλογές του περασμένου Ιούνη - από 22,5 εκατομμύρια ψήφους έπεσαν στα 13,3. Όλα αυτά, οδηγούσαν ακόμη και σημαντικό τμήμα της ίδιας της δεξιάς, στο συμπέρασμα ότι για να σταθεροποιηθεί το σκηνικό, ο Ραχόι έπρεπε να πάει σπίτι του. Τώρα αναγκάζονται να τον στηρίξουν, τυπικά για τέσσερα ακόμη χρόνια, στηριγμένο σε δύο πολιτικές πατερίτσες.

Παράλληλα, η ΕΕ δεν άργησε ούτε στιγμή να τρίξει τα δόντια. Σε επιστολή που έστειλε στην ισπανική κυβέρνηση απαιτεί άμεσα περικοπές 5,5 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό του 2017, μιας και όπως λέει, ο προϋπολογισμός που έχει κατατεθεί ήταν της υπηρεσιακής κυβέρνησης. Η ΕΕ “κατανοεί” ότι μια υπηρεσιακή κυβέρνηση δεν έχει μεγάλες δυνατότητες, αλλά μια κανονική κυβέρνηση πρέπει να κατεβάσει το έλλειμμα στο 3,1%, αντί για το 3,6% που ήταν το σχέδιο της υπηρεσιακής. Η ΕΕ έχει κάνει αρκετή υπομονή με τον Ραχόι. Τον πιέζουν εδώ και τρία χρόνια να επιταχύνει τις περικοπές, αλλά του άφηναν πάντα και περιθώριο, καθώς δεν ήθελαν να χαλάσουν ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα μιας μονοκομματικής δεξιάς κυβέρνησης. Τώρα, όλοι οι σχεδιασμοί πρέπει να ξεκινήσουν από την αρχή.


 

Σοσιαλιστικό Κόμμα: Βαθιά κρίση

Το μεγάλο πολιτικό γεγονός δεν είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης, αλλά η τεράστια κρίση που έχει ξεσπάσει στο PSOE. Ολόκληρη η προεκλογική εκστρατεία του PSOE ήταν στηριγμένη στο ότι αποτελούσε την μοναδική, σοβαρή εναλλακτική λύση απέναντι στη συνέχιση της διεφθαρμένης διακυβέρνησης του Ραχόι. Η ρητορική αυτή και η αντι-δεξιά ψήφος του κόσμου έγινε πατσαβούρι και το PSOE αποφάσισε να γίνει το κοινοβουλευτικό στήριγμα της Δεξιάς. 

Η στροφή πραγματοποιήθηκε μέσω πραξικοπήματος. Ο μέχρι πρόσφατα ηγέτης του κόμματος, Πέδρο Σάντσεθ, αποπέμφθηκε καθώς παραιτήθηκε η πλειοψηφία της εκτελεστικής γραμματείας του κόμματος. Η εφημερίδα Ελ Παΐς, η “ναυαρχίδα” της ισπανικής κεντροαριστεράς, είχε ξεκινήσει ανοιχτό πόλεμο κατά του Σάντσεθ, ζητώντας να στηριχθεί ο Ραχόι πάση θυσία και να κοπούν οι οποιεσδήποτε σκέψεις για κυβέρνηση της “αριστεράς”. Ο Φελίπε Γκονθάλεθ, ο ιστορικός ηγέτης του κόμματος, και σκιώδης συντονιστής της πιο δεξιάς πτέρυγας έριξε το βάρος του για να αποτελειώσει τον Σάντσεθ. Το κόμμα ωστόσο βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση που κανείς δεν μπορούσε να αναλάβει την ηγεσία -και μια “επιτροπή διαχείρισης” ανέλαβε να δώσει το ΟΚ στον Ραχόι. 15 βουλευτές του κόμματος δεν υπάκουσαν στη γραμμή της αποχής και καταψήφισαν τη Δεξιά. Ο ίδιος ο Σάντσεθ παραιτήθηκε από βουλευτής, δηλώνοντας ότι θα διεκδικήσει ξανά την ηγεσία του κόμματος.

Η βάση του κόμματος έχει υποστεί σοκ. Τα κεντρικά γραφεία του κόμματος στη διάρκεια των εσωκομματικών ψηφοφοριών ήταν περικυκλωμένα από διαδηλωτές, μέλη του PSOE ενάντια στους αποστάτες.

Η κρίση του PSOE έχει επιπτώσεις πολλαπλής αποσταθεροποίησης για το ισπανικό κράτος. Το PSOE υπήρξε ο βασικός πυλώνας για την ομαλή και ελεγχόμενη μετάβαση από τη δικτατορία του Φράνκο στη δημοκρατία. Στα χρόνια της δεκαετίας του ‘70, η δεξιά ήταν δύσκολα διακρινόμενη από τους μηχανισμούς του Φράνκο και αδύναμη για να στήσει σοβαρό και ενιαίο κόμμα. Ήταν το PSOE που ανέλαβε να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά, υπογράφοντας (μαζί με το ΚΚ) τις συμφωνίες της Μονκλόα που έδιναν άφεση αμαρτιών στη φρανκική δεξιά. Η UGT, το συνδικάτο που μέχρι σήμερα συνδέεται με το PSOE, μετατράπηκε στο βασικό εργαλείο εγγύησης της κοινωνικής ειρήνης. 

Το 1982 ανέλαβε την εξουσία, εκφράζοντας όλη τη διάθεση της αλλαγής μετά από 45 χρόνια δικτατορίας και δεξιάς, και έκανε τη στροφή προς τις πολιτικές λιτότητας με το καλημέρα, πολύ πιο γρήγορα από την κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ ή την κυβέρνηση Μιτεράν στη Γαλλία. Το 1986 ο Γκονθάλεθ μετατράπηκε σε ήρωα της άρχουσας τάξης, καταφέρνοντας να κερδίσει το Ναι σε δημοψήφισμα για την παραμονή στο ΝΑΤΟ, παρότι το PSOE ήταν υποτίθεται μέχρι πρόσφατα αντι-ΝΑΤΟϊκό. Στην αρχή της τρέχουσας κρίσης ήταν η “σοσιαλιστική” κυβέρνηση Θαπατέρο που ξεκίνησε την επίθεση για χάρη της αποπληρωμής του χρέους, και τελικά ηττήθηκε ανοίγοντας δρόμο στον Ραχόι.

Υπάρχει μια ακόμη διάσταση που κάνει την κρίση του PSOE ακόμη πιο επικίνδυνη για το ισπανικό κατεστημένο. Πρόκειται για το καταλανικό ζήτημα. Χωρίς το PSOE, δύσκολα θα είχε αποφύγει το ισπανικό κράτος την εδαφική διάσπαση μετά την πτώση της δικτατορίας. Ανάμεσα στα ιστορικά κατορθώματα του Γκονθάλεθ ήταν ένα διαρκές πάρε-δώσε με τον καταλανικό εθνικισμό που κράτησε την Ισπανία ενιαία. Τώρα, το πάνω χέρι στο PSOE το παίρνει η ανδαλουσιανή πτέρυγα που είναι οι πιο προκλητικά “αντι-καταλανοί” (και αντι-βάσκοι). Από τους 15 βουλευτές που δεν υπάκουσαν στη γραμμή, οι εφτά είναι από την Καταλωνία. Απειλείται άμεσα η εδαφική διάσπαση πρώτα του ίδιου του PSOE. Αποτέλεσμα είναι ότι η νέα κυβέρνηση πέρα από την κλασική δεξιά, στηρίζεται στους Θιουδαδάνος (που έχουν τις ρίζες τους στον αντι-καταλανισμό) και στην πιο αντι-καταλανική πτέρυγα του PSOE, την ίδια στιγμή που στην Καταλωνία κυβερνάει μια τοπική κυβέρνηση η οποία δηλώνει ανοιχτά ότι οδεύει προς την κήρυξη ανεξαρτησίας.

 

Αποχές και διαδηλώσεις

 Η νέα κυβέρνηση δεν έχει περίοδο χάριτος από κανέναν. Αντίθετα μάλιστα, το κίνημα στο ισπανικό κράτος εν μέρει περίμενε με ανυπομονησία το σχηματισμό μιας κυβέρνησης για να οργανώσει τους αγώνες πιο συγκεκριμένα. Την περασμένη βδομάδα, δάσκαλοι, καθηγητές και φοιτητές βγήκαν στους δρόμους με στάσεις εργασίας και αποχές από τα μαθήματα ανά περιφέρεια κόντρα στις περικοπές στην παιδεία και στην επιβολή νέου πιο σκληρού συστήματος εξετάσεων. 

Η μέρα δράσης οργανώθηκε με πρωτοβουλία της ριζοσπαστικής αριστεράς μέσα στα συνδικάτα των εκπαιδευτικών και μετατράπηκε σε ένα μαζικό πανηγύρι - με πορείες ακόμη και μαθητών δημοτικού στα χωριά της Ανδαλουσίας (όπου, καθόλου ασήμαντο, κυβερνάει η Σουσάνα Ντίαθ, η επίσημη εκπρόσωπος της δεξιάς πτέρυγας του PSOE). Ήδη προετοιμάζονται βήματα για μια αποχή φοιτητών σε όλη τη χώρα για τις 24 Νοέμβρη. Ενώ η πρωτοβουλία “Πορείες Αξιοπρέπειας” που έχει μετατραπεί σε συντονισμό όλων των επιμέρους κινημάτων αφού έκανε μια πετυχημένη βδομάδα δράσης τον Οκτώβρη καλεί σε συλλαλητήρια στις 19 Νοέμβρη.

Μέσα σε όλα αυτά, η Αριστερά ξαναπαίρνει κουράγιο. Το Ποδέμος και η Ενωμένη Αριστερά, τα είχαν βάψει μαύρα μετά τις εκλογές του Ιούνη, κατηγορώντας τον κόσμο ότι φοβήθηκε την “αστάθεια”. Κυνηγούσαν τον Πέδρο Σάντσεθ παρακαλώντας τον να κάνει κυβέρνηση μαζί τους. Αν είχε πετύχει αυτό το σενάριο, τα ίδια πραξικοπήματα που έκαναν οι αποστάτες εντός του PSOE θα τα είχε υποστεί η κυβέρνησή τους. Ο Πάμπλο Ιγκλέσιας επιχειρεί μια στροφή στα αριστερά του Ποδέμος, κάνοντας αυτο-κριτική για την υπερβολική συγκέντρωση στους θεσμούς και υποτίμηση των κινημάτων. Ο ίδιος βέβαια μόλις πριν από ένα μήνα, έλεγε πως η αλλαγή των πραγμάτων από το πεζοδρόμιο ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Είναι η αταλάντευτη επιμονή των κινημάτων στο ισπανικό κράτος που επιβάλλει αυτές τις αλλαγές γραμμής των ρεφορμιστικών ηγεσιών. Και η ίδια δύναμη είναι που μπορεί να καθορίσει ότι η ζωή της νέας κυβέρνησης του Ραχόι θα είναι πολύ σύντομη.