Βιβλία
Βιβλία για τις γιορτές: Πλούσια η “σοδειά” του 2006

Σε κάθε μάχη που δίνουμε σήμερα το κίνημα και η Αριστερά χρειάζονται ιδέες, ανάλυση και πληροφόρηση. Οι διακοπές των Χριστουγέννων είναι μια καλή ευκαιρία να ανανεώσουμε το οπλοστάσιό μας από όλα αυτά. Παρακάτω παρουσιάζουμε μια σειρά από βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα και που μπορούν να μας βοηθήσουν σ’ αυτή την κατεύθυνση. 

Οι αναμνήσεις της Σούχα Μπεσάρα «Αντίσταση-10 χρόνια στο Γκουαντανάμο του Λιβάνου» είναι ένα συνταρακτικό ανάγνωσμα. Η Σ. Μπεσάρα ήταν μαχήτρια της Αντίστασης ενάντια στην ισραηλινή κατοχή του Λιβάνου από το 1982 μέχρι το 2000 και φυλακίστηκε για τη δράση της στο κολαστήριο του Κιαμ. Διαβάζοντας το βιβλίο, μαθαίνουμε για τις ρίζες του κινήματος της Αντίστασης, με κορμό τη Χεζμπολάχ, που ταπείνωσε το Ισραήλ και τις ΗΠΑ το περασμένο καλοκαίρι. Για να μάθετε πως φτάσαμε σε αυτή τη μεγάλη νίκη, τη πρώτη μεγάλη ήττα του Ισραήλ από τη δημιουργία του, διαβάστε τη μπροσούρα του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου «Λίβανος πως νίκησε η Αντίσταση». 

Ο πόλεμος «κατά της τρομοκρατίας» δε γεννάει «μόνο» εκατόμβες αθώων θυμάτων αλλά και «Γκουαντανάμο» σε όλο το κόσμο, μια συστηματική επίθεση στα δημοκρατικά δικαιώματα και ελευθερίες. Η μπροσούρα της Εργατικής Αλληλεγγύης «Ο Πόλεμος του Μπους το ‘διεθνές παρακράτος’ και η ελληνική εμπλοκή» είναι η καλύτερη αποκάλυψη της συμμετοχής της Ελλάδας σε αυτές τις επιθέσεις, με «κορωνίδα» το σκάνδαλο της απαγωγής των Πακιστανών από την ΕΥΠ και τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες. 

Η Παλαιστίνη συνεχίζει να αντιστέκεται. Οποιος θέλει να διαβάσει για τις ρίζες του αγώνα των Παλαιστινίων, το βιβλίο της Τάνιας Ράινχαρτ «Ισραήλ-Παλαιστίνη» είναι ιδιαίτερα χρήσιμο. Ο Ζιλμπέρ Ασκάρ με το βιβλίο του «Η σύγκρουση των βαρβαροτήτων» μιλάει για την «νέα τάξη» που θέλει να χτίσει ο ιμπεριαλισμός στη Μέση Ανατολή. 

Φέτος συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τη προηγούμενη μεγάλη ήττα του ιμπεριαλισμού στη Μέση Ανατολή, όταν η αντίσταση του λαού της Αιγύπτου οδήγησε στην ήττα της επέμβασης της Βρετανίας, Γαλλίας και Ισραήλ το Νοέμβρη του 1956 στο Σουέζ. Ο Στρατής Τσίρκας εκείνη τη χρονιά έγραψε «με μια ανάσα» το μυθιστότημα «Νουρεντίν Μπόμπα» -έναν ύμνο στους αγώνες των φτωχών της Αιγύπτου. 

Ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ με το βιβλίο του «Ο Νέος Ιμπεριαλισμός» προσπαθεί να εξηγήσει τα βαθύτερα αίτια των πολεμικών εκστρατειών των ΗΠΑ, πώς η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση σημαίνει πάλη για παγκόσμια κυριαρχία ανάμεσα στα μεγάλα ιμπεριαλιστικά κέντρα. Ο Χάρβεϊ συνεχίζει μια συζήτηση που έχει ανοίξει από τις αρχές του 20ου αιώνα από τους μαρξιστές.εκείνης της εποχής, τον Λένιν, τον Μπουχάριν, τη Λούξεμπουργκ. Στα ελληνικά μπορείτε να βρείτε το «Ιμπεριαλισμός και Παγκόσμια Οικονομία» του Νικολάι Μπουχάριν, που εκδόθηκε για πρώτη φορά από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο και το «Ιμπεριαλισμός-Ανώτατο Στάδιο του Καπιταλισμού» του Λένιν. 

Η δεκαετία του ’40, η Αντίσταση και ο Εμφύλιος, συνεχίζει να είναι μια περίοδος που γεννά ενδιαφέρον. Αυτό μαρτυρούν τρία βιβλία που κυκλοφόρησαν φέτος. «Στα πρόθυρα του εμφυλίου πολέμου» είναι ο τίτλος του βιβλίου του Μιχάλη Λυμπεράτου στο οποίο εξετάζει την πολιτική της αστικής τάξης για την ανοικοδόμηση της εξουσίας της και τη πολιτική της αριστεράς ανάμεσα στα Δεκεμβριανά και τις εκλογές του Μάρτη του 1946. Ο Τάσος Κωστόπουλος με το βιβλίο του «Η αυτολογοκριμένη μνήμη: Τα Τάγματα Ασφαλείας και η μεταπολεμική εθνικοφροσύνη» έδωσε μια συντριπτική απάντηση στις «αναθεωρητικές» ερμηνείες της Αντίστασης που κρατάνε υποτίθεται «ίσες αποστάσεις» ανάμεσα στην «κόκκινη βία» του ΕΑΜ και τα εγκλήματα των μισθοφόρων των ναζί. Ο Γιώργος Μαργαρίτης με τους «Ανεπιθύμητους Συμπατριώτες» μας θυμίζει δυο «ξεχασμένα» εγκλήματα της Κατοχής: την εξόντωση των Εβραϊκών κοινοτήτων από τους ναζί και την «εθνοκάθαρση» των Τσάμηδων από τον ΕΔΕΣ του Ζέρβα στην Ηπειρο. 

Ο Φράνσις Γουίν είναι ο συγγραφέας μιας πολύ καλής σύντομης βιογραφίας του Καρλ Μαρξ. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στ’ ελληνικά ένα άλλο σύντομο βιβλίο του «Καρλ Μαρξ: Το Κεφάλαιο». Αν και κάποιες εκτιμήσεις του για τους μαρξιστές μετά τον Μαρξ, κυρίως για τον Λένιν, είναι προβληματικές, το βιβλίο είναι αξιόλογο γιατί επιμένει στην επικαιρότητα της ανάλυσης του Μαρξ στον σύγχρονο κόσμο. 

Ο Μαρξ είχε γράψει για την Παρισινή Κομμούνα του 1871 –τη πρώτη εργατική κυβέρνηση στο κόσμο- ότι οι εργάτες του Παρισιού έκαναν «έφοδο στον ουρανό». Ο Πιερ Ολιβιέ Λισαγκαρέ, κομμουνάρος ο ίδιος, είχε γράψει τη μοναδική «Ιστορία της Παρισινής Κομμούνας». Είμαστε τυχεροί που αυτό το μνημειώδες έργο κυκλοφόρησε –σε δυο τόμους- στ’ ελληνικά. Μπορεί η τιμή να είναι τσουχτερή, αλλά αξίζει να διαβάσουμε αυτή την «έφοδο στον ουρανό» βήμα το βήμα. 

Το 2007 συμπληρώνονται 40 χρόνια από τη δικτατορία της 21η Απρίλη του 1967. Εκείνη τη περίοδο ο Νίκος Πουλαντζάς έγραψε το «Φασισμός και Δικτατορία – Η Τρίτη Διεθνής αντιμέτωπη στο φασισμό» ένα από τα καλύτερα έργα του. Τώρα επανεκδόθηκε μετά από πολλά χρόνια. Επειδή σ’ αυτό το βιβλίο ο Πουλαντζάς ασχολείται εκτενώς με τη θεωρία του Μαρξ για το κράτος, είναι χρήσιμο να διαβάσετε μαζί και το κλασσικό έργο του Μαρξ τη «18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη». 

Ο Ρόμπερτ Πάξτον είναι ένας από τους καλύτερους ιστορικούς του φασισμού –το έργο του για το δωσιλογικό καθεστώς του Βισί στη Γαλλία του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου έχει αφήσει εποχή. Το βιβλίο του «Η Ανατομία του Φασισμού» είναι εξίσου πολύτιμο. Ο Πάξτον επιμένει ότι το φασισμό δε μπορούμε να τον κατανοήσουμε κυρίως από το λόγο του, αλλά από τις πράξεις του. Μια θέση ιδιαίτερη χρήσιμη στην Ευρώπη του σήμερα, που οι φασίστες όπως ο Λεπέν προσπαθούν να φορέσουν τη προβειά του «καθώς πρέπει» πολιτικού. Διαβάστε μαζί και τα κείμενα του Τρότσκι «Η πάλη ενάντια στο φασισμό στη Γερμανία». 

«Οπλα Μικρόβια και Ατσάλι» είναι ο τίτλος του βιβλίου του Τζάρεντ Ντάϊαμοντ. Ενα βιβλίο χρήσιμο για να καταλάβουμε τα πρώτα βήματα των ανθρώπινων κοινωνιών και για να απαντήσουμε στα παραμύθια περί «εγγενώς καθυστερημένων λαών». Στο φύλλο Νο 746 της Εργατικής Αλληλεγγύης μπορείτε να διαβάσετε μια χρήσιμη κριτική παρουσίαση αυτού του πολύτιμου βιβλίου από τον Κρις Χάρμαν. 

Το Μεξικό έχει μια πλούσια ιστορία επαναστάσεων και αγώνων. Οι Ζαπατίστας, το δημοκρατικό κίνημα που έχει ξεσπάσει τώρα ενάντια στη νοθεία που έκλεψε τις εκλογές από την Αριστερά, το ηρωικό κίνημα της Οαχάκα, δεν έχουν πέσει από τον ουρανό. Το κλασσικό έργο του Αντόλφο Τζίλι «Η Μεξικάνικη Επανάσταση 1910-1920» είναι η καλύτερη πηγή για να μάθουμε τί πραγματικά ήταν η επανάσταση του Πάντσο Βίγια και του Εμιλιάνο Ζαπάτα που διαμόρφωσε το σύγχρονο Μεξικό. 


 

Γνωριμία με τους Κλασικούς του Μαρξισμού 

Η επικαιρότητα των επαναστατικών ιδεών των «κλασσικών» του μαρξισμού επιβεβαιώνεται στις αυγές του 21ου αιώνα. 

Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» που γράφτηκε από τον Μαρξ και τον Ενγκελς το 1847 είναι η απαραίτητη αρχή για όποιον/α θέλει να γνωριστεί με τις ιδέες της επανάστασης και του σοσιαλισμού. Παραμένει, σχεδόν 160 χρόνια μετά τη συγγραφή του, ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα και πολυεκδομένα βιβλία στο κόσμο! Το βιβλίο του Ενγκελς «Σοσιαλισμός Ουτοπικός και Επιστημονικός» που πρόσφατα επανεκδόθηκε από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο- είναι επίσης απαραίτητο. Ο Ενγκελς το έγραψε για να εξηγήσει τις βασικές αρχές της μαρξιστικής θεωρίας. Η διαφορά ανάμεσα στον ουτοπικό και επιστημονικό σοσιαλισμό είναι ότι ο πρώτος έβλεπε τους εργάτες σα μια παθητική μάζα που υποφέρει από τα δεινά του συστήματος, ενώ ο Μαρξ και ο Ενγκελς επέμεναν ότι η εργατική τάξη είναι το υποκείμενο της κοινωνικής αλλαγής. 

Στο «Μισθός, Τιμή, Κέρδος» ο Μαρξ εξηγεί ποιο είναι το «μυστικό» των κερδών των καπιταλιστών: η υπεραξία, η απλήρωτη εργασία των εργατών. Διαβάζοντας αυτή τη μικρή μπροσούρα θα εντυπωσιαστείτε με το πόσο ίδια παραμένουν τα «επιχειρήματα» των καπιταλιστών στο πέρασμα των χρόνων. Υποστήριζαν για παράδειγμα ότι η «οικονομία δεν αντέχει» τη μείωση του χρόνου εργασίας –από τις 11 στις 10 ώρες!- όπως λένε σήμερα ότι το αίτημα για 35ωρο είναι «ουτοπικό». 

Ο Μαρξ ήταν «πάνω απ’ όλα επαναστάτης» όπως είπε ο Ενγκελς στη νεκρολογία του. Η πηγή της θεωρίας του ήταν οι αγώνες της εργατικής τάξης. Στο «Ταξικοί Αγώνες στη Γαλλία από το 1848 μέχρι το 1850» και στη «18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» ο Μαρξ μιλάει για τις πρώτες μεγάλες εργατικές επαναστάσεις του 1848 και τη κατάληξή τους. Στον «Εμφύλιο Πόλεμο στη Γαλλία» μιλάει για την Παρισινή Κομμούνα, που απέδειξε ότι οι εργάτες δε μπορούν να πάρουν τη κρατική μηχανή του καπιταλισμού και να τη χρησιμοποιήσουν προς όφελος της κοινωνίας, πρέπει πρώτα να τη τσακίσουν και να οικοδομήσουν τη δικιά τους δημοκρατική εξουσία. 

«Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» είναι το βιβλίο όπου ο Ενγκελς εξηγεί ότι οι θεσμοί που σήμερα θεωρούνται περίπου ως φυσικά φαινόμενα απουσίαζαν στο μεγαλύτερο μέρος της ύπαρξης του ανθρώπινου είδους και γεννήθηκαν μέσα από μια μακρά ιστορική διαδικασία. 

Υπάρχουν μερικά βιβλία από τις εκδόσεις του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου που εξηγούν τις ιδέες του μαρξισμού και την επικαιρότητά τους στο σύγχρονο κόσμο. «Οι επαναστατικές ιδέες του Καρλ Μαρξ» γραμμένο από τον Αλεξ Καλλίνικος, και τα «Η Οικονομία του Τρελοκομείου» «Μαρξισμός – Θεωρία και Πράξη» από τον Κρις Χάρμαν μας εισάγουν στις βασικές πολιτικές, οικονομικές και φιλοσοφικές θέσεις των ιδρυτών του μαρξισμού. 

Το τρίτομο έργο του Τόνι Κλιφ για τον Λένιν –η μοναδική βιογραφία του που κυκλοφορεί στ΄ ελληνικά- πρέπει να διαβαστεί από τον καθέναν που θέλει να γνωρίσει την ιστορία της ρώσικης επανάστασης και το ρόλο του Λένιν και των Μπολσεβίκων στην πραγματοποίησή της. 

Στο πρώτο τόμο ο Κλιφ παρουσιάζει τις προσπάθειες του Λένιν για την οικοδόμηση του επαναστατικού κόμματος των Μπολσεβίκων και το καλύτερο συμπλήρωμα είναι να διαβάσετε μαζί το βιβλίο του Λένιν «Τί να κάνουμε;» Στο δεύτερο τόμο βλέπουμε τον Λένιν στην κορύφωση της Ρώσικης Επανάστασης. Διαβάστε μαζί το «Κράτος και Επανάσταση». Στον τρίτο τόμο ο Κλιφ παρουσιάζει τις μάχες του Λένιν για την επιβίωση της επανάστασης και την εξάπλωσή της με την Τρίτη Διεθνή. Το φυλλάδιο «Αριστερισμός, η παιδική αρρώστια του κομμουνισμού» πάει μαζί. 

Η δίτομη «Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης» γραμμένη από τον Λ. Τρότσκι επανακυκλοφόρησε πρόσφατα. Είναι η καλύτερη ιστορία, γραμμένη από το «νο 2» της επανάστασης. Ο Τρότσκι ήταν το 1905 πρόεδρος του Σοβιέτ της Πετρούπολης και ξαναεκλέχτηκε σε αυτό το πόστο το 1917, παίζοντας αποφασιστικό ρόλο στη νίκη της επανάστασης τον Οκτώβρη. Διαβάστε τη μαζί με τη συναρπαστική αυτοβιογραφία του Τρότσκι «Η Ζωή μου». Για χρόνια το κόμμα των μπολσεβίκων ήταν γνωστό σαν το κόμμα του Λένιν και του Τρότσκι. Η «Διαρκής Επανάσταση» είναι η σημαντικότερη συνεισφορά του Τρότσκι στη μαρξιστική θεωρία. Αρχισε να τη διατυπώνει με βάση την εμπειρία της πρώτης ρώσικης επανάστασης του 1905. 

Ο Τρότσκι είναι ο πρώτος μπολσεβίκος που πάλεψε ενάντια στο πνίξιμο της επανάστασης από τη σταλινική γραφειοκρατία. Η «Προδομένη Επανάσταση» γράφτηκε το 1936, δείχνοντας πόσο ψεύτικες ήταν οι διακηρύξεις του Στάλιν ότι στη Ρωσία «χτίζεται ο σοσιαλισμός». Οταν ο Τόνι Κλιφ έγραφε το «Κρατικός Καπιταλισμός στη Ρωσία» έλεγε ότι πατούσε «πάνω σε ώμους γιγάντων» και εννοούσε το έργο του Τρότσκι. 

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ έγραψε το 1901 το βιβλίο «Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση;» για να απαντήσει στις απόψεις που άρχισαν να επικρατούν στην ηγεσία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, ότι ο δρόμος για την αλλαγή της κοινωνίας περνάει από τις μεταρρυθμίσεις που θα ψηφίσει ένα κοινοβούλιο. Εξηγεί ότι η πάλη για τις μεταρρυθμίσεις είναι αναγκαία, αλλά αν η αριστερά βγάλει την επανάσταση από την προοπτική της θα καταδικαστεί στο «έργο του Σισσύφου» στα πλαίσια του καπιταλισμού. Πολύτιμες για τους αγώνες του σήμερα είναι και οι ιδέες που διατύπωσε η Ρόζα στο βιβλίο «Μαζική Απεργία, Κόμμα και Συνδικάτα». Αξιοποιώντας την εμπειρία της πρώτης ρώσικης επανάστασης του 1905, δείχνει πώς δεν υπάρχουν σινικά τείχη ανάμεσα στους πολιτικούς και τους οικονομικούς αγώνες της εργατικής τάξης, αντίθετα το ένα τροφοδοτεί το άλλο. 

Για να μάθετε περισσότερα για τη ζωή και τις ιδέες της μεγάλης επαναστάτριας διαβάστε τη βιογραφία της, που έγραψε ο Πολ Φρέλιχ. 

Λέανδρος Μπόλαρης