ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΑ ΨΕΜΑΤΑ ΤΩΝ “ΝΕΩΝ”: Η αλήθεια για το χρέος

το δημόσιο μετατρέπεται σε μια στυγερή επιχείρηση που έχει μία και μοναδική αποστολή: να βγάζει κέρδη και με αυτά τα κέρδη να αποπληρώνει τα παλιά του χρέη. Όλα όσα θεωρούνται, από τους ίδιους τους απολογητές του συστήματος, "φυσιολογικές λειτουργίες" ενός κρατικού μηχανισμού -η φροντίδα των υποδομών, η συλλογή των σκουπιδιών, η εκπαίδευση της επόμενης γενιάς κλπ- περνάνε τώρα σε δεύτερη μοίρα. Τώρα κάθε τι που δεν συμβάλλει στην δημιουργία πλεονασμάτων και την αποπληρωμή του χρέους ονομάζεται "σπατάλη". Και καταδικάζεται στο πυρ το εξώτερο: κλείσιμο, εφεδρεία, απόλυση.

Ποιός φταίει, όμως, για αυτά τα τεράστια συσσωρευμένα χρέη; Μαζί τα φάγαμε; Όπως έλεγε ο Πάγκαλος; Φταίει το σπάταλο κοινωνικό κράτος; Οι "παχυλοί" μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων; Οι υψηλές συντάξεις; Φταίμε όλοι εμείς που "ζούσαμε με δανεικά" -όπως λέει και ξαναλέει ο Πρετεντέρης;

Η απάντηση είναι ναι -αν πιστέψουμε Τα Νέα, την εφημερίδα του Συγκροτήματος Λαμπράκη και τον Σαράντη Λώλο, καθηγητή οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο κύριος καθηγητής έγραψε πριν λίγες μέρες (1 Οκτώβρη) ένα δισέλιδο άρθρο στα Νέα του Σαββατοκύριακου για την ιστορία του ελληνικού δημόσιου χρέους από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, περιοδολογημένης σύμφωνα με τις κυβερνήσεις που βρίσκονταν στην εξουσία.

Ο εκτροχιασμός του δημόσιου ελλείμματος ξεκίνησε, σύμφωνα με τον Λώλο, από την πρώτες κιόλας κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης, τις κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας (Καραμανλής, Ράλλης) που "επέδειξαν χαλαρή δημοσιονομική πειθαρχία απέναντι στην ανάγκη να αυξηθούν οι μισθοί που ήταν καθηλωμένοι επί δικτατορίας..." Και απογειώθηκε από τα "σοσιαλιστικά πειράματα" του Ανδρέα Παπανδρέου -για να χρησιμοποιήσουμε μια φρασεολογία που, αν και την υπονοεί, την αποφεύγει το ίδιο το άρθρο. "Μετά τις εκλογές του 1981, το ΠΑΣΟΚ, πιστό στις προεκλογικές του υποσχέσεις... αύξησε τις δημόσιες δαπάνες (μισθούς, συντάξεις) και διεύρυνε το κράτος πρόνοιας. Ως αποτέλεσμα, αυξήθηκαν τα ελλείμματα και το χρέος..."

Φυσικά υπήρχαν -και υπάρχουν- και οι φωτεινές εξαιρέσεις. Δεν χρειάζεται και πολλή φαντασία για να τις μαντέψει κανείς: Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Κώστας Σημίτης, Γιώργος Παπανδρέου. Ο Μητσοτάκης κατάφερε, σύμφωνα με το άρθρο, να πετύχει μόνο εν μέρει τον στόχο της συγκράτησης του χρέους και των ελλειμμάτων γιατί συνάντησε τεράστιες αντιδράσεις και στο τέλος η κυβέρνησή του έπεσε. Η περίοδος του Σημίτη, αντίθετα, ήταν ένας θρίαμβος: "προσέδωσε αξιοπιστία", "διαμόρφωσε ένα σταθερό πλαίσιο" και έβαλε τη χώρα στην ΟΝΕ. Ο ΓΑΠ, παρά τις καθυστερήσεις, θα πετύχει. Αρκεί να μην εμποδιστεί αυτή η εθνική προσπάθεια...

Πρόκειται για καθαρή και ξεδιάντροπη προπαγάνδα. Αυτό που διόγκωσε τα ελλείμματα και τα χρέη δεν είναι οι (ανύπαρκτες) παροχές προς την κοινωνία, αλλά οι πολύ πραγματικές παροχές, όλα αυτά τα χρόνια, προς την "υψηλή κοινωνία" και τις επιχειρήσεις της. Τα ελλείμματα έχουν δυο πηγές: τη μείωση των δημοσίων εσόδων από τη μια και την αύξηση των δημοσίων εξόδων από την άλλη. Και στα δυο σκέλη, η "συμβολή" του επιχειρηματικού κόσμου ήταν καταλυτική.

Πρώτα απ' όλα στο επίπεδο των εσόδων: το 1974 ο συντελεστής φορολόγησης των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων ήταν 60%. Το 2000 είχε κατέβει στο 40%. Ο Κώστας Καραμανλής τον κατέβασε στο 25% και ο ΓΑΠ στο 20%. Στον προϋπολογισμό του 2012 οι άμεσοι φόροι που αναμένεται να εισπράξει ο Βενιζέλος από όλες τις επιχειρήσεις της χώρας -μικρές και μεγάλες- είναι όλα και όλα 2,1 δις -ένα ποσό που δεν φτάνει ούτε στο 4% των δημοσίων εσόδων.

Από τους εργάτες, τους συνταξιούχους, τους άνεργους και τους φτωχούς, η κυβέρνηση διεκδικεί να εισπράξει τουλάχιστον 40 δις -σχεδόν 20 φορές περισσότερα δηλαδή. Μια έστω και λίγο πιο δίκαιη φορολόγηση των επιχειρήσεων θα ήταν αρκετή για να έχει καλυφθεί στο ακέραιο η "μαύρη τρύπα". Η λέξη "φορολογία", όμως, δεν υπάρχει ούτε για δείγμα στο κείμενο των Νέων.

Αλλά το ζήτημα των εσόδων είναι παρανυχίδα μπροστά στο ζήτημα των εξόδων. Γιατί αν υπάρχει ένας παράγοντας που είναι κύρια υπεύθυνος για τα δημόσια χρέη αυτός είναι οι κάθε λογής άμεσες και έμμεσες επιδοτήσεις προς τις επιχειρήσεις. Από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα το ελληνικό δημόσιο έχει ξοδέψει, ξανά και ξανά, δεκάδες δισεκατομμύρια για να σώσει τους τραπεζίτες και τους άλλους ισχυρούς επιχειρηματίες από την χρεοκοπία.

Τοκογλυφικά επιτόκια

Ακόμα χειρότερα, αυτά τα δισεκατομμύρια τα έχει δανειστεί από τους ίδιους τραπεζίτες που έτρεχε κάθε φορά να διασώσει -και μάλιστα με τοκογλυφικά επιτόκια. Και αυτό το παρανοϊκό σύστημα συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Στον προϋπολογισμό του 2012, οι τόκοι αποτελούν την μεγαλύτερη δαπάνη: τα χρήματα που θα δώσει ο Βενιζέλος στους τραπεζίτες για τόκους και μόνο (χωρίς τα χρεολύσια) ξεπερνάνε το άθροισμα των μισθών και των συντάξεων. Και αυτά, την ίδια ώρα που το τραπεζικό σύστημα ολόκληρο ετοιμάζεται να ακολουθήσει την τύχη της Proton Bank -της τράπεζας του κακόφημου, πλέον σήμερα, κ.Λαυρεντιάδη. 

Η διάσωση των επιχειρήσεων, που μαστίζονταν από την «πετρελαϊκή κρίση» και όχι οι (πενιχρές έτσι και αλλιώς) αυξήσεις στους μισθούς και τις συντάξεις ήταν υπεύθυνη για την εκτίναξη του δημόσιου χρέους από το 24,6% στο 34,2% του ΑΕΠ της περιόδου του Καραμανλή και του Ράλλη (1974-1981). Το 1975, ο Παπαληγούρας, υπουργός Συντονισμού της πρώτης κυβέρνησης της ΝΔ, αναγκάστηκε να κρατικοποιήσει δεκάδες μεγάλες εταιρείες που απειλούσαν να βάλουν λουκέτο -ανάμεσά τους την Ολυμπιακή Αεροπορία του Ωνάση, την Εμπορική Τράπεζα, τα Τρόλεϊ της Αθήνας, τα Ναυπηγεία Ελευσίνας και μια ολόκληρη ακόμα σειρά από τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις του Ομίλου Ανδρεάδη.

Ο Ωνάσης (για την ακρίβεια οι κληρονόμοι του μια και ο ίδιος είχε πια πεθάνει) εισέπραξαν λίγα χρόνια αργότερα εκατομμύρια δολάρια (ένα τεράστιο ποσό για τα δεδομένα της εποχής) «αποζημίωση» για μια επιχείρηση που, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Παπαληγούρα «του την είχε πετάξει ο Ωνάσης στα μούτρα» και που δεν είχε στην ιδιοκτησία της σχεδόν ούτε ένα αεροπλάνο (τα αεροπλάνα τα νοίκιαζε η Ολυμπιακή από μια άλλη εταιρεία του Ωνάση που είχε την έδρα της στον Παναμά).

Τον Ανδρεάδη τον έστειλε στα δικαστήρια -γιατί, όπως αποκαλύφθηκε, οι τράπεζές του παραβίαζαν συστηματικά τους νόμους και τις αποφάσεις της Νομισματικής Επιτροπής. Φυσικά αθωώθηκε, αφού ο χρόνος παραγραφής για τις παρανομίες αυτές που στοιχίζουν με τα σημερινά δεδομένα δισεκατομμύρια στα δημόσια ταμεία, ήταν όλοι και όλοι τρεις μήνες...

Η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου που διαδέχτηκε τον Ράλλη το 1981 απογείωσε αυτή την πολιτική. Η δεύτερη «πετρελαϊκή κρίση», που ξέσπασε λίγο μετά την επανάσταση του 1979 στο Ιράν, είχε δημιουργήσει ένα μακρύ κατάλογο από «προβληματικές επιχειρήσεις» που περιλάμβανε τον μέχρι τότε ανθό της ελληνικής οικονομίας: ο Γεράσιμος Αρσένης, ο «τσάρος της Οικονομίας» των πρώτων χρόνων του ΠΑΣΟΚ έτρεξε να τις «διασώσει» μέσα από την δημιουργία ενός ειδικού «Οργανισμού Ανασυγκρότησης». Ύστερα από λίγα χρόνια, οι επιχειρήσεις είχαν κλείσει και οι εργαζόμενοι είχαν πεταχτεί στο δρόμο.

Προβληματικές

Οι μόνοι που είχαν «ανασυγκροτηθεί» ήταν οι παλιοί τους ιδιοκτήτες: Ο Στράτος, το ένα από τα δυο αφεντικά της Πειραϊκής Πατραϊκής (ΠΠ)-της μεγαλύτερης κλωστοϋφαντουργίας που εντάχθηκε στον ΟΑΕ τη δεκαετία του 1980- έγινε τη δεκαετία  του 1990 πρόεδρος του ΣΕΒ. Την ίδια εποχή μια νέα εταιρεία των οικογενειών Στράτου/Κατσάμπα (το άλλο διάσημο αφεντικό της ΠΠ) «αγόρασε» πίσω ένα από τα παλιά εργοστάσια του ομίλου (στο Καρπενήσι) και αφού εισέπραξε μια σειρά από νέες επιδοτήσεις (έπρεπε και πάλι να διασωθεί) πέταξε τους εργάτες στο δρόμο και το έκλεισε.

Στην κυβέρνηση του Παπανδρέου χρωστάμε όμως και κάτι ακόμα. Μέχρι το 1981, το ελληνικό δημόσιο δανειζόταν απευθείας από την Τράπεζα της Ελλάδας (ΤτΕ). Το 1982 η χώρα μας «εκσυγχρονίστηκε». Από εδώ και πέρα, ακολουθώντας τα «ευρωπαϊκά πρότυπα» η χρηματοδότηση των ελλειμμάτων με εκτύπωση χρήματος απαγορεύτηκε. Αντί για αυτό, το δημόσιο θα έπρεπε να δανείζεται πλέον από την «αγορά» -από τις εμπορικές  τράπεζες δηλαδή και αυτές με την σειρά τους να δανείζονται (με εγγύηση τα χρέη του δημοσίου) από την ΤτΕ. Δεν χρειάζεται και πολλή φαντασία για να αντιληφθεί κανείς που οδήγησε αυτό το θατσερικής έμπνευσης μέτρο: στα πανωτόκια και την σπειροειδή εκτίναξη του δημόσιου χρέους στα ουράνια.

Αυτή η πολιτική της διάσωσης των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων μέσα από τα δημόσια ταμεία απογειώθηκε με το ξέσπασμα της νέας κρίσης τον Σεπτέμβρη του 2008. Ένα μήνα αργότερα, η κυβέρνηση του Καραμανλή ψήφισε το πακέτο της επιδότησης των 28 δις για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Από τότε μέχρι σήμερα τα δισεκατομμύρια από 28 έγιναν 108. Τώρα ετοιμάζουν και ένα ακόμα πακέτο 30 δις από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Κατά τα άλλα, μαζί τα φάγαμε...