Η Espirito Santo δεν είναι μια οποιαδήποτε τράπεζα. Ήταν μέχρι την περασμένη Πέμπτη το “διαμάντι” της Πορτογαλίας: είναι η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας. Είναι ιδιωτική, ελέγχεται από μια από τις παλιές τραπεζικές “δυναστείες” της Πορτογαλίας, την οικογένεια Espirito Santo. Και ήταν μέχρι την περασμένη βδομάδα μια από τις λίγες ευρωπαϊκές τράπεζες που είχαν βγει αλώβητες από την κρίση που συνταράσσει το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα εδώ και έξι χρόνια.

 

Η ίδια της η ιστορία είναι ένας “μύθος” ιδιωτικής πρωτοβουλίας: ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα από τους προ-προ-παππούδες των σημερινών (έκπτωτων τώρα) αφεντικών της. Από τότε μέχρι σήμερα η διοίκηση βρίσκεται συνεχώς στα χέρια κάποιου ικανού μέλους της οικογενείας. Η μοναδική “σκοτεινή περίοδος” σε  αυτόν τον θρίαμβο ήταν η εποχή μετά το “αριστερό πραξικόπημα” -όπως αποκαλεί η εφημερίδα Financial Times την Επανάσταση των Γαρυφάλλων που ξήλωσε τη δικτατορία του Σαλαζάρ- του 1974 που κρατικοποίησε την τράπεζα και εξανάγκασε την σεβαστή οικογένεια να αυτοεξοριστεί στη Βραζιλία.

Αλλά -όπως κάνουν πάντα οι ήρωες του παραμυθιού- οι Espirito Santo επέστρεψαν, αγόρασαν πίσω την τράπεζά “τους”μόλις ιδιωτικοποιήθηκε και η θριαμβευτική πορεία προς τον ουρανό ξανάρχισε. 

 

Την περασμένη βδομάδα ο “θρίαμβος” αποδείχτηκε ότι δεν ήταν παρά ένα σκάνδαλο: αυτό που πυροδότησε την κατάρρευση ήταν ένα “γραμμάτιο” μιας από τις πάμπολλες εταιρίες της οικογένειας που “διαμαρτυρήθηκε”. Η αδυναμία της οικογένειας να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της προκάλεσε ανησυχίες στους μετόχους της τράπεζας -που άρχισαν να πουλάνε τις μετοχές της στο χρηματιστήριο της Λισαβόνας όσο-όσο: μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα η αξία της μετοχής της είχε κατρακυλήσει 36% κάτω. Ο κίνδυνος να επαναληφθούν και στην Πορτογαλία οι σκηνές που είδαμε δυο βδομάδες πριν στην Βουλγαρία -τον κόσμο να κάνει ουρές έξω από τις τράπεζες για να σηκώσει τις οικονομίες του ήταν τεράστιος. Για να αποτρέψει τον πανικό, η κεντρική τράπεζα της Πορτογαλίας “ξήλωσε” εν μια νυκτί τον Ρικάρντο Εσπίριτο Σάντο Σαλγκάδο, τον επί 22 χρόνια διοικητή της τράπεζας από τη θέση του και τον αντικατέστησε με ένα διάσημο τεχνοκράτη, τον Ζοάο Μορέιρα Ράτο, τον μέχρι τώρα επικεφαλής του Οργανισμού Δημόσιου Χρέους της Πορτογαλίας. Και η κυβέρνηση βγήκε στα κανάλια για να διαβεβαιώσει τους καταθέτες ότι η θέση της τράπεζας είναι “ισχυρή”.

 

Παραμύθια: η πρώτη πρόχειρη έρευνα στα βιβλία της τράπεζας έβγαλε μια σειρά από “λαυράκια”: πρώτον η “έκθεση” της τράπεζας στις επιχειρήσεις της οικογένειας ξεπερνάει το 1 δις Ευρώ. Με απλά λόγια η “δυναστεία” χρησιμοποιούσε τις καταθέσεις του κόσμου για να χρηματοδοτεί τις κάθε λογής “μπίζνες” της ανά την υφήλιο -όπως ακριβώς έκανε και ο Λαυρέντης Λαυρεντιάδης (αποφυλακίστηκε στα μέσα Ιουνίου γιατί εξέπνευσε το 18μηνο), το αφεντικό της κακόφημης πλέον Proton Bank. 

 

Αμφισβητούμενη αξία

 

Η τράπεζα ανακοίνωσε αμέσως ότι τα κεφάλαια που διαθέτει ξεπερνούν κατά πολύ (κατά 2.1 δις ευρώ) το ελάχιστο όριο που απαιτούν οι τραπεζικές αρχές. Η έρευνα όμως στα χαρτιά της τράπεζας έφερε στην επιφάνεια, ανάμεσα στα άλλα, και μια εγγύηση της κυβέρνησης της Αγκόλας (ήταν παλιά Πορτογαλική αποικία) ύψους 6 δις -αμφισβητούμενης (τουλάχιστον) αξίας.

Οι οικονομικοί αναλυτές υπολογίζουν ότι στο τέλος η τράπεζα θα βρεθεί με ένα κεφαλαιακό έλλειμμα που θα ξεπερνάει τα 3 δις. Στη Λισαβόνα, τις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη έχει ανάψει ήδη η συζήτηση για την επόμενη μέρα. Η κυβέρνηση της Πορτογαλίας απέκλεισε το ενδεχόμενο της διάσωσής της από το δημόσιο: το μνημόνιο έχει τελειώσει (τυπικά) στην Πορτογαλία και η άρχουσα τάξη δεν θέλει με κανένα τρόπο να αναγκαστεί να ζητήσει και πάλι βοήθεια από την Τρόικα. Το επικρατέστερο σενάριο “διάσωσης” προς το παρόν είναι το κυπριακό μοντέλο -το κούρεμα των καταθέσεων δηλαδή. Αλλά και αυτό ενέχει τεράστιους κινδύνους. 

Την ίδια μέρα που στην Πορτογαλία “έσκαγε” η βόμβα της Banco Espirito Santo ο Σαμαράς έκανε τη δεύτερή του απόπειρα να “βγει στις αγορές”. Η έξοδος στέφθηκε με απόλυτη αποτυχία: από τα τρία δις που επεδίωκε να συγκεντρώσει η κυβέρνηση κάλυψε μόνο τα μισά. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, η πρώτη απόπειρα εξόδου είχε υπερκαλυφθεί κατά επτά φορές...