Οικονομία και Πολιτική
ΔΝΤ-Παγκόσμια Τράπεζα: Η Εαρινή Σύνοδος των αναθεωρητών

Με την ανακοίνωση των αναθεωρημένων -προς τα κάτω- προβλέψεών του για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας θα ανοίξει στα τέλη της εβδομάδας (15-17 Απριλίου) η Εαρινή Σύνοδος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Ουάσινγκτον.
 
Τον Γενάρη το ΔΝΤ εκτιμούσε ότι η παγκόσμια οικονομία θα αναπτυσσόταν με ρυθμούς 3.4% το 2016. Τώρα, τρεις μήνες μόνο αργότερα, η πρόβλεψη αυτή φαίνεται ήδη “υπεραισιόδοξη”.
 
Το ΔΝΤ έχει μια μακριά ιστορία “υπεραισιόδοξων” προβλέψεων. Με βάση τους υπολογισμούς του Σεπτέμβρη του 2011 φέτος η παγκόσμια οικονομία θα έπρεπε να αναπτύσσεται με ραγδαίους ρυθμούς - σχεδόν 5% το χρόνο. Οι μετασεισμοί του “κραχ” του 2007-8, με άλλα λόγια θα είχαν τελειώσει και ο πλανήτης θα ζούσε μια νέα περίοδο “στιβαρής ανάκαμψης”. Τον Οκτώβρη του 2012 η πρόβλεψη “διορθώθηκε” ελαφρώς -μισή μονάδα προς τα κάτω. Το 2013 ξαναδιορθώθηκε -άλλη μισή μονάδα κάτω. Το 2015 είχε προσγειωθεί στο 3.6%. Τώρα αναμένεται λίγο μόνο πάνω από το 3%. 
 
Η Κριστίν Λαγκάρντ, η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έκφρασε, σε μια ομιλία της στην Φρανκφούρτη στις αρχές του μήνα, ανοιχτά τη “μεγάλη της ανησυχία” για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας. Η ανάπτυξη, είπε, “παραμένει υπερβολικά αργή, υπερβολικά εύθραυστη ενώ οι κίνδυνοι για την ανθεκτικότητά της αυξάνουν”. Η παγκόσμια οικονομία, είπε, κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια μακρόσυρτη περίοδο χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης και υψηλής ανεργίας. Στο μεταξύ, όμως, ακόμα και αυτές οι “μαύρες” προβλέψεις μοιάζουν σήμερα συχνά εξαιρετικά αισιόδοξες αν συγκριθούν με την πραγματικότητα.
 
Προβλέψεις
 Ένα παράδειγμα είναι το παγκόσμιο εμπόριο, οι εισαγωγές και οι εξαγωγές: στην περίοδο πριν από το 2008 αναπτυσσόταν με ρυθμούς σχεδόν διπλάσιους από τους ρυθμούς ανάπτυξης της ίδιας της παγκόσμιας οικονομίας. Φέτος, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του ΠΟΕ (Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου) θα είναι μόλις 2.8% (χαμηλότερος δηλαδή ακόμα και από το 3.4% της ανάπτυξης που είχε υπολογίσει τον Γενάρη το ΔΝΤ).
 
Ένα δεύτερο -και ακόμα πιο ανησυχητικό- παράδειγμα είναι ο αποπληθωρισμός. Τον Γενάρη ο δείκτης των τιμών των προϊόντων κατέγραψε πτώση 0.2% στην Ευρωζώνη. Τον Φλεβάρη οι τιμές έπεσαν κατά άλλο 0.1% κάτω. Ο αποπληθωρισμός βάζει ουσιαστικά φρένο στις επενδύσεις: γιατί να ξοδέψει τα κεφάλαιά του ένας επενδυτής για να αγοράσει μηχανήματα, να κτίσει κτήρια, να αγοράσει πρώτες ύλες κλπ όταν ξέρει ότι σε ένα μήνα ή σε ένα χρόνο θα έχουν χάσει ένα μεγάλο κομμάτι της αξίας τους; Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει θέσει σαν στόχο έναν πληθωρισμό “κάτω αλλά κοντά” στο 2%. Αλλά μέχρι σήμερα, παρά τα “ανορθόδοξα μέτρα” που έχει πάρει έχει αποτύχει να τον κρατήσει σε αυτά τα επίπεδα.
 
Το πιο ανορθόδοξο από αυτά τα μέτρα ήταν η επιβολή αρνητικών επιτοκίων στα υπόλοιπα που οι εμπορικές τράπεζες “παρκάρουν” (επειδή δεν έχουν δανείσει σε κάποιο πελάτη) στην ΕΚΤ. Τον περασμένο μήνα ο Μάριο Ντράγκι, ο διοικητής της ΕΚΤ μείωσε αυτό το επιτόκιο ακόμα πιο χαμηλά, στο -0.4%. Στην ουσία η ΕΚΤ “τιμωρεί” τις εμπορικές τράπεζες για την απροθυμία τους να χορηγήσουν δάνεια στην “πραγματική οικονομία” -ελπίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα τις αναγκάσει να αλλάξουν πολιτική. Η Ιαπωνία, η Ελβετία, η Σουηδία και μερικές ακόμα αναπτυγμένες χώρες έχουν ακολουθήσει τους τελευταίους μήνες το παράδειγμα του Ντράγκι επιβάλλοντας και αυτές αρνητικά επιτόκια.
 
Τα αρνητικά επιτόκια της κεντρικής τράπεζας σπρώχνουν όλα τα επιτόκια προς τα κάτω -των ομολόγων του δημοσίου, των δανείων, των καταθέσεων κλπ. Αυτή η πτώση δημιουργεί τεράστια προβλήματα στις τράπεζες που “ζούνε” από τη διαφορά των τόκων που πληρώνουν στους καταθέτες και αυτών που εισπράττουν από τα δάνεια που δίνουν. Αν πέσουν κάτω από ένα όριο (πολύ περισσότερο αν γίνουν αρνητικά) τα επιτόκια των καταθέσεων, ο κόσμος δεν έχει κανένα λόγο να κρατάει τις οικονομίες του στο ταμιευτήριο: καλύτερα να τα βάλει κάτω από το στρώμα. Ούτε οι επενδυτές, εννοείται, έχουν κανένα λόγο να κρατάνε τις περιουσίες τους στις τράπεζες. Στην Ελβετία το μόνο που κατάφερε η πολιτική των αρνητικών επιτοκίων της κεντρικής τράπεζας ήταν να αυξήσει τις πωλήσεις χρηματοκιβωτίων.
 
Προγράμματα
Ποια είναι η λύση; Η επιμονή στις “μεταρρυθμίσεις” φυσικά, σύμφωνα με το ΔΝΤ και την Λαγκάρντ. Μια έρευνα, όμως, του ίδιου του ΔΝΤ για την επίδραση που είχαν τα προγράμματα “δομικής προσαρμογής” που επέβαλε τα περασμένα χρόνια έδειξε, όπως γράφει ευγενικά η εφημερίδα Financial Times, “μικτά αποτελέσματα”:
 
“Ενώ οι δομικές μεταρρυθμίσεις μπορούσαν να δώσουν ώθηση στην αυτοπεποίθηση και να αυξήσουν το προϊόν και την απασχόληση σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, η πραγματικότητα είναι συχνά ότι βραχυπρόθεσμα η επίδρασή τους μπορεί να είναι πολύ πιο περιορισμένη... Ανάμεσα στις μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να είναι αντιπαραγωγικές είναι και αυτές που έχουν σαν στόχο να κάνουν τις προσλήψεις και τις απολύσεις ευκολότερες. Σε περιόδους οικονομικής έντασης μπορούν να κάνουν τα πράγματα χειρότερα, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης...”
 
Ο Ντράγκι απέτυχε να φέρει τον πληθωρισμό κοντά στο 2%. Αλλά επιμένει στις χρεοκοπημένες του “ανορθόδοξες συνταγές”. Το ΔΝΤ παραδέχεται ουσιαστικά ότι οι μεταρρυθμίσεις έκαναν τα πράγματα χειρότερα όπου εφαρμόστηκαν. Αλλά επιμένει στην εφαρμογή της σκληρής λιτότητας. 
 
Η άρχουσα τάξη έχει πάρει πια διαζύγιο όχι μόνο με την κοινωνία, την επιστήμη και τη δικαιοσύνη. Έχει πάρει διαζύγιο ακόμα και από την ίδια την κοινή λογική.