Μια επίκαιρη κληρονομιά

Το συγκεκριμένο έργο του Κλιφ είναι μια από τις λιγοστές βιογραφίες του Τρότσκι και η μοναδική που κυκλοφορεί στα ελληνικά. Και μόνο για αυτό το τελευταίο, αξίζει να αγοραστεί και να διαβαστεί από τον καθένα και την καθεμιά που ενδιαφέρεται για την ιστορία του διεθνούς εργατικού κινήματος, της αριστεράς και του μαρξισμού. Όμως, η επιλογή από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο να προχωρήσει σε αυτό το εκδοτικό εγχείρημα, δεν είναι ένας τυπικός φόρος τιμής. Να το πούμε διαφορετικά, δεν είναι η προσπάθεια κάποιων «τροτσκιστών» να «βλογήσουν τα γένια τους». Είναι μια πολιτική παρέμβαση: ο Τρότσκι είναι επίκαιρος.

«Τι να κάνουμε;»

Στις αρχές του 21ου αιώνα ο καπιταλισμός ζει μια κρίση που ακόμα και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές του δεν διστάζουν να την συγκρίνουν με την «Μεγάλη Ύφεση» της δεκαετίας του ’30. Πέρα από την ανάλυση των ομοιοτήτων και των διαφορών ανάμεσα στις δυο περιόδους –και είναι πολλές- η κρίση σημαίνει ότι συζητήσεις για την στρατηγική και την τακτική της αριστεράς έρχονται ξανά στην πρώτη γραμμή με ανανεωμένη ένταση και πιεστικά. Με ποια στρατηγική απαντάμε στην κρίση; Με ποια προοπτική παλεύουμε την βαρβαρότητα του καπιταλισμού; «Τι να κάνουμε;» για να θυμηθούμε το καίριο ερώτημα που έβαζε πάντα στο κέντρο των αναλύσεών του ένας άλλος μεγάλος επαναστάτης, ο Λένιν. Σ’ αυτό το καθήκον χρειαζόμαστε απαραιτήτως την κληρονομιά του Τρότσκι.

Υπάρχει μια τάση στους κόλπους της αριστεράς να θεωρούνται αυτές οι αναφορές κάτι ως σκιαμαχίες, κληρονομιές ενός παρελθόντος που μικρή σχέση έχει με τα προβλήματα του σήμερα. Η άποψη που λέει ότι όλοι είμαστε «θραύσματα» μιας «ηττημένης αριστεράς» στην ουσία καταλήγει να κλείνει αντί να ανοίγει την συζήτηση για τα σημερινά καθήκοντα του κινήματος. Δεν μπορείς να συζητήσεις στα σοβαρά για την σοσιαλιστική προοπτική αν δεν μπεις «στα βαθιά» της συζήτησης για το έγινε στην Ρωσία. Αν δεν ξεκαθαρίσεις δηλαδή αν είσαι με τον Στάλιν ή με τον Τρότσκι. Δεν πρόκειται για κάποιου είδους μανιχαϊσμού: πρόκειται για τη διαφορά που χωρίζει την επανάσταση και την αντεπανάσταση. Το ίδιο ισχύει για μια σειρά άλλα ζητήματα, από το τι σημαίνει ενιαίο μέτωπο μέχρι την σχέση ανάμεσα στην οικονομική κρίση και το επίπεδο της συνείδησης των εργατών και της ταξικής πάλης.

Η κληρονομιά του Τρότσκι δεν είναι το μπαούλο με το θησαυρό που περιέχει έτοιμες απαντήσεις για κάθε ζήτημα. Ούτε ο Κλιφ τον αντιμετωπίζει με αυτόν τον τρόπο, κάθε άλλο. Εξετάζει την κληρονομιά του κριτικά. Όμως, όπως επισήμαινε συχνά όταν αναφερόταν στον Τρότσκι: «Μπορούμε να βλέπουμε πιο μακριά, επειδή στεκόμαστε στους ώμους τέτοιων γιγάντων».