Οικονομία και πολιτική
O “Kούλης” στη Σαγκάη και άλλα παραμύθια

Με μια βουτιά του χρηματιστηρίου, λίγα εικοσιτετράωρα μετά την αναχώρησή του, έκλεισε η επίσκεψη του Μητσοτάκη στην Σαγκάη. “Οι κινέζικες μετοχές έπεσαν τη Δευτέρα”, έγραφε το ρεπορτάζ του πρακτορείου Ρόιτερς, “με τον δείκτη της Σαγκάης να κάνει τη μεγαλύτερη βουτιά εδώ και τέσσερις μήνες”. 

Όχι, για την πτώση του χρηματιστηρίου δεν είναι υπεύθυνος ο Κούλης. Οι θεωρίες για την “γκαντεμιά” ή τη “βλακεία” του ανήκουν αποκλειστικά και μόνο στη σφαίρα της ανεκδοτολογίας. Οι κλυδωνισμοί του χρηματιστηρίου της Σαγκάης έχουν πολύ πραγματικά και πολύ βαθιά αίτια. Αντανακλούν τις ίδιες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη -που βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη όχι μόνο με την ύφεση και την έκρηξη του χρέους αλλά και τον εμπορικό πόλεμο του Τραμπ. Από την άλλη, οι αυταπάτες ότι ο Τιτανικός θα σώσει τη βαρκούλα της εθνικής μας οικονομίας από το ναυάγιο, δεν δείχνουν και καμιά ιδιαίτερη ευφυΐα.

Η Κίνα κατάφερε να ξεπεράσει πολύ γρήγορα την κρίση του 2007-2008 με μια διπλή συνταγή: άφθονο και εύκολο χρήμα προς τις επιχειρήσεις και ένα φιλόδοξο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων που κάλυψε το κενό που άφηνε πίσω της η πτώση του διεθνούς εμπορίου και των εξαγωγών. Η στρατηγική αυτή στην αρχή έμοιαζε να δουλεύει. Μετά από μια σύντομη βουτιά, οι ρυθμοί ανάπτυξης έπιασαν το 2010 κιόλας και πάλι διψήφια ποσοστά. Το “θαύμα” όμως δεν κράτησε: στο τρίτο τρίμηνο της φετινής χρονιάς η οικονομία αναπτύχθηκε με ρυθμό μόλις 6%. Το νούμερο αυτό μπορεί να είναι ένα άπιαστο όνειρο για την αναπτυγμένη δύση. Για την Κίνα, όμως, είναι καταστροφικό: είναι το χαμηλότερο ποσοστό εδώ και τριάντα χρόνια. Το 6% δεν ήταν “κεραυνός εν' αιθρία”: το πρώτο τρίμηνο του 2019 έκλεισε με ρυθμό ανάπτυξης 6,4%. Το δεύτερο με 6,2%. 

Οι προοπτικές για το μέλλον είναι ακόμα πιο δυσοίωνες: η παγκόσμια οικονομία ετοιμάζεται, σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις, για μια νέα άγρια προσγείωση που θα πλήξει, δίχως αμφιβολία, σκληρά την Κίνα – το “εργοστάσιο του πλανήτη” (το 40% της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής προέρχεται σήμερα από την Κίνα). Η FED, η κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών, έχει ήδη δηλώσει ότι είναι έτοιμη να μειώσει τα επιτόκια, όποτε παραστεί ανάγκη. Στην Ευρώπη, ο Μάριο Ντράγκι, ο πρώην διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κληροδότησε στην Κριστίν Λαγκάρντ, τη διάδοχό του εκτός από την καρέκλα του και ένα νέο πρόγραμμα “ποσοτικής χαλάρωσης” - μια ασπίδα προστασίας από την επερχόμενη ύφεση. Στην Κίνα, η Κεντρική Τράπεζα μείωσε τις προηγούμενες ημέρες -για πρώτη φορά εδώ και τρία χρόνια- τα βασικά της επιτόκια. Οι οικονομολόγοι, όμως, κρατάνε κυριολεκτικά την αναπνοή τους: σε αντίθεση με το 2008-9 η Κίνα είναι βουτηγμένη σήμερα κυριολεκτικά μέχρι το λαιμό στο χρέος: το συνολικό (ιδιωτικό και δημόσιο χρέος) φτάνει σήμερα στα 35 τρισεκατομμύρια δολάρια, ένα ιλιγγιώδες ποσό που αντιστοιχεί σε ένα ιλιγγιώδες  (ένα από τα υψηλότερα στον κόσμο) ποσοστό του ΑΕΠ: 300%. 

Η υπερχρέωση αυτή έχει δημιουργήσει ήδη ένα βουνό από κόκκινα δάνεια. “Οι τοπικές (δημοτικές) κυβερνήσεις της Κίνας”, έγραφε πριν από λίγες ημέρες η εφημερίδα Financial Times, “βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν χωρίς προηγούμενο αριθμό μηνύσεων από εργολάβους που δεν είναι σε θέση να πληρώσουν καθώς η πτώση της οικονομίας βάζει σε δοκιμασία τα δημόσια ταμεία”. Μέσα στο πρώτο δεκάμηνο του 2019 χρεοκόπησαν, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 831 δήμοι – μια αύξηση σχεδόν 1000% σε σχέση με το 2018. Και αυτό το νούμερο δεν περιλαμβάνει τις δημοτικές επιχειρήσεις και τα άλλα “χρηματοπιστωτικά οχήματα” των τοπικών κυβερνήσεων που έχουν χρεοκοπήσει μέσα στο ίδιο διάστημα. Ακόμα χειρότερα, ένας δήμος θεωρείται χρεοκοπημένος μόνο εάν έχει υποχρεωθεί ήδη από τα δικαστήρια να πληρώσει χωρίς να μπορεί να ανταποκριθεί. Ο πραγματικός αριθμός των χρεοκοπημένων τοπικών κυβερνήσεων είναι, με άλλα λόγια, σίγουρα πολύ – πολύ μεγαλύτερος.

Η ραγδαία επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης, γράφει το ρεπορτάζ της εφημερίδας, έχει τρομοκρατήσει τους πολιτικούς αναλυτές που προειδοποιούν για τους κινδύνους “κοινωνικής αναταραχής”. 

Ανάμεσα στους επισήμους που συνάντησε ο Μητσοτάκης στην Σαγκάη ήταν και ο Λι Κιάνγκ, ο τοπικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος. “Και οι δυο χώρες έχουν μια μακροχρόνια ιστορία” είπε στην ομιλία του, αναφερόμενος στους αρχαίους Έλληνες και Κινέζους φιλοσόφους. Η Ελλάδα δεν έδωσε τα φώτα της στην Κίνα την εποχή της αρχαιότητας. Μπορεί όμως ίσως να καταφέρει να καλύψει το κενό τώρα, στον 21ο αιώνα. Όχι, δεν μιλάμε για τη φιλοσοφία. Η Ελλάδα άλλωστε δεν έχει να επιδείξει σχεδόν τίποτα σε αυτόν τον τομέα τις δυο τελευταίες χιλιετηρίδες. Για το χρέος μιλάμε. Για τις χρεοκοπίες. Στο “δυστυχώς επτωχεύσαμε” είμαστε, όπως είναι γνωστό, σαΐνια.