Πολιτική
Το Ίντερνετ και η δημοκρατία

Φωτογραφία από το κίνημα των Indignados στην Ισπανία. Το πανό γράφει “Πραγματική δημοκρατία”. Η ιντερνετική δημοκρατία δεν ταυτίζεται με την πραγματική δημοκρατία

Ο Φορτσάκης θέλει να αντικαταστήσει τις γενικές συνελεύσεις των φοιτητών με την ψηφοφορία μέσω ίντερνετ. Η επίθεση αυτή ενάντια στη δημοκρατία βαφτίζεται «περισσότερη δημοκρατία» μιας και υποτίθεται το ίντερνετ εξασφαλίζει τη συμμετοχή της πλειοψηφίας.
\r\n
 
\r\n
\r\n
Μοιάζει παράδοξο αλλά υπάρχουν ρεύματα στην αριστερά, που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με το Φορτσάκη, τα οποία υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι το ίντερνετ δίνει τη δυνατότητα μιας πραγματικής, «ριζοσπαστικής» δημοκρατίας. 
\r\n
 
\r\n
Στο κίνημα 15Μ της Ισπανίας (που οργάνωσε τις πλατείες των Αγανακτισμένων) αυτές οι απόψεις βρήκαν μεγάλη απήχηση, και σε συνέχεια το νέο αριστερό κόμμα Ποδέμος, εφαρμόζει την ιντερνετική λογική σε όλη του την εσωτερική ζωή. 
\r\n
Η πραγματικότητα είναι ότι το ίντερνετ από μόνο του δεν δημιουργεί «ριζοσπαστική δημοκρατία». Αντίθετα, η λογική της ιντερνετικής δημοκρατίας μπορεί σε πολλές περιπτώσεις απλώς να αναπαράγει τις κυρίαρχες ιδέες. Ας δούμε γιατί.
\r\n
\r\n
\r\n
 
\r\n
Το ίντερνετ έχει αλλάξει τη ζωή της πλειοψηφίας των ανθρώπων στο δυτικό κόσμο και όχι μόνο. Τα Χριστούγεννα που έρχονται χιλιάδες μετανάστες θα κάνουν γιορτές με τους δικούς τους μέσα από την οθόνη ενός λάπτοπ που θα στηθεί στο οικογενειακό τραπέζι.
\r\n
 
\r\n
Ποτέ στο παρελθόν δεν υπήρξε τέτοια πολυεπίπεδη και συγχρονισμένη δικτύωση. Μέσα από λίστες, whatsapp, facebook και όλων των ειδών τα εργαλεία, πολύς κόσμος σήμερα μέσα σε μια μέρα συνομιλεί με τους συναδέλφους του, οργανώνει τη δουλειά του, κανονίζει με τους φίλους του, δρα πολιτικά.
\r\n
\r\n

Χρήση της τεχνολογίας

\r\n
\r\n
Οι αλλαγές κάθε άλλο παρά έχουν αφήσει ανέπαφο το κίνημα. Το αντίθετο, μάλιστα. Το πιο πολιτικοποιημένο κομμάτι του κόσμου είναι συνήθως αυτό που έχει επιστρατεύσει όλα τα μέσα για να συντονιστεί και να οργανώσει τη δράση. Πάντα η Αριστερά βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της χρήσης κάθε βήματος της τεχνολογίας που δίνει δυνατότητες στην επικοινωνία και την ενημέρωση.
\r\n
 
\r\n
Τα τρία κεντρικά σημεία κατάληψης της εξουσίας τον Οκτώβρη του ’17 στη Ρωσία (μια μέρα πριν τα χειμερινά ανάκτορα) ήταν ο σιδηρόδρομος, η κεντρική τράπεζα και το κέντρο τηλεφωνικών επικοινωνιών. Στο Μάη του ’68 η αστυνομία ήταν εξοργισμένη γιατί οι φοιτητές κατάφερναν να επικοινωνούν μεταξύ τους με τρανζιστοράκια. Στις διαδηλώσεις της Γένοβας το 2001, μια από τις αιματηρές επιχειρήσεις των μπάτσων ήταν στο κτίριο που στεγαζόταν το τοπικό indymedia.
\r\n
 
\r\n
Μια πρώτη παρατήρηση είναι ότι το γεγονός ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μέσα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν και οι καπιταλιστές, δεν σημαίνει ότι παύει να υπάρχει η διάκριση ανάμεσα στους «από πάνω» και τους «από κάτω». Οι κυρίαρχες ιδέες στην κοινωνία είναι πάντα οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης, έλεγε ο Μαρξ. Οι καπιταλιστές έχουν στη διάθεσή τους περισσότερες και μεγαλύτερες εφημερίδες, τηλεοράσεις, ραδιόφωνα και ηλεκτρονικά πόρταλς. Αλλά πέραν όλων αυτών έχουν όχι μόνο τα σχολεία και την εκκλησία, αλλά μια ολόκληρη κοινωνία που λειτουργεί μέσα από τη λογική του καπιταλισμού. Η «εναλλακτική» ενημέρωση, όπως αυτή που κάνει η εφημερίδα που κρατάτε στα χέρια σας, προσπαθεί να ξεκαθαρίσει κάποια από τα κυρίαρχα ψέματα, όμως δεν αρκεί για να αλλάξουν οι ιδέες της πλειοψηφίας.
\r\n
 
\r\n
Το ίντερνετ δίνει τη δυνατότητα μέσα σε λίγα λεπτά να μπορείς να εξακριβώσεις αν μια είδηση είναι πλαστή ή όχι. Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι έπαψαν να υπάρχουν πλαστές ειδήσεις. Ίσα ίσα το ίντερνετ είναι ο παράδεισος του μύθου και της υπερβολής. Όλων των ειδών οι μεσαιωνικές δοξασίες κυκλοφορούν μέσα από λίστες e-mail και «αποκαλυπτικά» μπλογκ που μιλάνε για τους ‘Ελληνες που πήγαν στο φεγγάρι και για τα μανιτάρια που θεραπεύουν τον καρκίνο. Μια κοινωνία που αφήνει τους ανθρώπους να παλεύουν με τις ασθένειες αβοήθητοι, και διαλύει τα δημόσια νοσοκομεία, αναγκάζει τον κόσμο να ψάχνει να βρει ηλεκτρονικά ματζούνια. Όλα αυτά δεν αλλάζουν επειδή υπάρχουν αντίστοιχα εναλλακτικές πηγές που καταρρίπτουν αυτούς τους μύθους. Η εναλλακτική πληροφόρηση δεν γιατρεύει ούτε τον καρκίνο, ούτε την απόγνωση.
\r\n
\r\n

Υπερπροσφορά

\r\n
\r\n
Εξάλλου, το βασικό πρόβλημα με την ενημέρωση στον καπιταλισμό δεν είναι ότι είναι «ελλιπής», ίσα ίσα υπάρχει υπερπροσφορά. Το πρόβλημα είναι ότι είναι σπασμένη σε χιλιάδες κομματάκια, αντιφατικά μεταξύ τους, με τρόπο που κάποιος μπορεί να είναι ενημερωμένος για τα πάντα, αλλά να βρίσκεται σε απόλυτη σύγχυση για το αν όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους. Αν πχ, ο ρατσισμός, ο πόλεμος, η γυναικεία καταπίεση και η λιτότητα είναι όψεις της λειτουργίας του ίδιου συστήματος.
\r\n
 
\r\n
Το δεύτερο ζήτημα έχει να κάνει με την ουσία της δημοκρατίας. Η γενική συνέλευση στο χώρο δουλειάς και στο Πανεπιστήμιο είναι ανώτερη από την «καθολική ψηφοφορία» μέσω ίντερνετ. Για δύο λόγους. Πρώτον, στη γενική συνέλευση συμμετέχεις και ακούς τις απόψεις των υπόλοιπων. Μπαίνεις με τις ιδέες που έχεις και βγαίνεις με άλλες. Είναι εργαστήριο όπου μπορεί να σπάσει η αδράνεια και η μοιρολατρία. Κάποιος φτάνει στη συνέλευση πιστεύοντας ότι ο ίδιος και οι συνάδελφοί του δεν είναι έτοιμοι για μάχη, αλλά βλέπει το πραγματικό κλίμα και μπορεί να αλλάξει ιδέες.
\r\n
 
\r\n
Δεύτερον, οι ιδέες σχετίζονται με τα πρόσωπα και με την αξιοπιστία. Η εργατική δημοκρατία της γενικής συνέλευσης έχει το πλεονέκτημα ότι ο κάθε ένας δεσμεύεται όχι μόνο για την ψήφο του αλλά και για την πράξη του. Η πειθαρχία που διαμορφώνει η εργατική συνέλευση είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η εργατική τάξη έχει στα χέρια της δυνατότητες που κανένα άλλο κίνημα δεν μπορεί να έχει. Τοποθετούμαι υπέρ της απεργίας σημαίνει ότι πρώτα απ’ όλα εγώ ο ίδιος θα απεργήσω, αν δεν θέλω να με φτύνουν οι συνάδελφοί μου την άλλη μέρα στη δουλειά. Και πέρα από αυτό σημαίνει δέσμευση ότι θα οργανώσω, θα δώσω τις δυνάμεις μου για να πετύχει η απεργία. Το να κάνεις κλικ σε ένα κουτάκι από το σπίτι σου δεν εξασφαλίζει τίποτα από όλα αυτά.
\r\n
 
\r\n
Η εμπειρία του Ποδέμος στην Ισπανία είναι μια δυνατή προειδοποίηση για τα όρια της «ιντερνετικής δημοκρατίας» στο εσωτερικό του κινήματος. Οι «Κύκλοι» (τοπικοί πυρήνες) ήταν μοιρασμένοι σχεδόν 50-50 όσον αφορά την ηγεσία και το καταστατικό. Όμως, η ψηφοφορία έγινε ηλεκτρονικά και ψήφισαν πολλαπλάσιοι από όσους συμμετέχουν πραγματικά στις τοπικές. Αποτέλεσμα ήταν ότι σάρωσε με 80% η ηγεσία του Πάμπλο Ιγκλέσιας, διότι ο κόσμος σε μαζικό επίπεδο γνωρίζει μόνο τον Ιγκλέσιας λόγω της παρουσίας του σε τηλεοράσεις και εφημερίδες.
\r\n
 
\r\n
Στο συνέδριο του κόμματος ακόμη και οι ερωτήσεις που απευθύνονταν στους υποψήφιους έγιναν μέσω μιας ηλεκτρονικής εφαρμογής με την οποία το κοινό ψηφίζει ποιες από όλες τις πιθανές ερωτήσεις θα τεθούν. Αποτέλεσμα είναι η αριστερή πτέρυγα που είναι «μειοψηφία» να μην μπορεί όχι να μιλήσει αλλά ούτε να θέσει ερώτηση, λόγω «δημοκρατίας». Τα θέματα που επιλέχθηκαν ως προμετωπίδα του προγράμματος ήταν τα πιο ανώδυνα, μιας και «δύσκολα» ζητήματα όπως των Βάσκων, της Καταλωνίας ή ακόμη και της διαγραφής του χρέους δεν συγκέντρωσαν συντριπτικές πλειοψηφίες, όπως πχ η «καταπολέμηση της διαφθοράς».
\r\n

Δεν λύνει το ζήτημα

\r\n
Αν στο εσωτερικό ενός κινήματος ή κόμματος, είναι φανερό ότι το ίντερνετ δεν λύνει το ζήτημα της δημοκρατίας, οι απόψεις που προτείνουν το ίντερνετ για την ριζοσπαστική οργάνωση της κοινωνίας εδώ και τώρα είναι ακόμη πιο απλοϊκές. Ξεχνάνε ότι η οικονομία βρίσκεται εντελώς έξω από τον έλεγχο οποιασδήποτε πολιτικής απόφασης.
\r\n
 
\r\n
Μπορούμε να αποφασίσουμε όλοι μαζί ότι οι απολυμένοι πρέπει να γυρίσουν στις δουλειές τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι καπιταλιστές θα ακολουθήσουν την απόφαση επειδή είναι «δημοκρατική». Χρειάζεται ένας μηχανισμός που θα εφαρμόσει στην πράξη τη θέληση της πλειοψηφίας, και αυτός ο μηχανισμός δεν είναι «ηλεκτρονικός», αλλά φυσικός, η κατάληψη, η απεργία, η κρατικοποίηση της εταιρείας, η κατάληψη της ίδιας της εξουσίας που θα δώσει την οικονομία στα χέρια αυτών που πραγματικά δουλεύουν. Με το παράδειγμα των Μπολσεβίκων που αναφέραμε πιο πάνω, ναι, πήραν τον έλεγχο των τηλεφώνων και του τηλεγράφου που ήταν το «ίντερνετ» της εποχής. Πήραν όμως και τον έλεγχο του σιδηρόδρομου, των τραπεζών, του στρατού και των ίδιων των ανακτόρων του Τσάρου. Χωρίς ηλεκτρονική ψηφοφορία.
\r\n
 
\r\n
Νίκος Λούντος
\r\n